Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8791

w sprawie dyscypliny w polskich szkołach

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pana Posła Artura Zawiszy z 23 listopada br. (SPS-0202-8791/04) w sprawie dyscypliny w polskich szkołach uprzejmie informuję:

   System nagród i kar stosowanych wobec ucznia określa statut szkoły. Kurator oświaty jako organ nadzoru pedagogicznego stwierdza zgodność statutu z prawem. System kar i nagród stosowanych wobec ucznia, a określony w statucie szkoły, nie może być sprzeczny z polskim i międzynarodowym prawem w zakresie praw człowieka, obywatela, praw dziecka, z ogólną normą państwa demokratycznego.

   1. Wymierzanie kary ˝zawieszenia˝ jako zakazu uczęszczania uczniów na obowiązkowe zajęcia szkolne w szkołach objętych obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki uznaje Rzecznik Praw Dziecka za niedopuszczalne jako niezgodne z prawem, gdyż ogranicza konstytucyjne prawo do nauki (art. 70 Konstytucji RP) gwarantowane również przez Konwencję o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr120, poz. 526) - art. 28.

   W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola i publicznych szkół (Dz. U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624 z późniejszymi zmianami) w ramowych statutach publicznej szkoły podstawowej (§ 16 pkt 2) i publicznego gimnazjum (§ 18 pkt 2) przewidziano określenie przez szkoły przypadków, w których dyrektor szkoły podstawowej lub gimnazjum może wystąpić do kuratora oświaty z wnioskiem o przeniesienie ucznia do innej szkoły. Zapis ten daje możliwość w skrajnych przypadkach ukarania ucznia poprzez usunięcie go ze szkoły, jednak z zapewnieniem realizowania przez niego obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki.

   2. W sytuacji gdy uczeń przeszkadza w prowadzeniu lekcji, nauczyciel powinien zastosować odpowiednie metody wychowawcze, które doprowadzą do rozwiązania problemu. Trzeba jednak pamiętać, że uczeń powinien mieć zapewnioną opiekę i bezpieczeństwo na terenie szkoły lub placówki, a także poza obiektami należącymi do tych jednostek, jeżeli uczestniczy w zajęciach organizowanych przez szkołę. W uzasadnionych przypadkach, na przykład w sytuacjach zagrożenia, nauczyciel odizolowuje ucznia od reszty klasy, ale ze względów bezpieczeństwa nie pozostawia go samego.

   3. Zapisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzenia sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 199, poz. 2046) stworzyły możliwość zgłoszenia przez ucznia lub jego rodziców do dyrektora szkoły zastrzeżeń, jeśli uznają oni, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych lub roczna ocena klasyfikacyjna zachowania została ustalona niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu ustalania tej oceny. Możliwość ta nie wpływa na podważanie autorytetu nauczyciela, jeśli ustalił ocenę ucznia zgodnie z trybem określonym w przepisach rozporządzenia. Przepisy prawa powinny obowiązywać w szkole wszystkich, zarówno uczniów, jak i ich nauczycieli.

   4. Do podejmowania działań interwencyjnych przez szkołę w sytuacjach kryzysowych zobowiązują treści zawarte w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. Nr 26, poz. 226). W myśl tego dokumentu szkoły i placówki podejmują działania interwencyjne polegające na powiadomieniu rodziców i Policji w sytuacjach kryzysowych, w szczególności gdy dzieci i młodzież używają, posiadają lub rozprowadzają środki odurzające (§ 9).

   Treść § 10 zobowiązuje szkoły i placówki do opracowania zgodnie ze statutem strategii działań wychowawczych i zapobiegawczych oraz interwencyjnych wobec dzieci i młodzieży zagrożonej uzależnieniem.

   Stosowanie psów jako elementu strategii profilaktyki narkotykowej nie powinno mieć miejsca w profilaktyce pierwszorzędowej, czyli adresowanej do całej populacji uczniów. Szkoła w działaniach profilaktycznych powinna wykorzystywać metody o charakterze pedagogicznym. Sięganie do zewnętrznych podmiotów, w tym Policji, musi być uzasadnione szczególnością sytuacji oraz nie naruszać dóbr uczniów, których sprawa nie dotyczy.

   W 2003 r. został przyjęty przez Radę Ministrów Program Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży. Jednym z modułów Programu są procedury postępowania nauczycieli i metody współpracy szkół z policją w sytuacjach zagrożenia dzieci i młodzieży przestępczością i demoralizacją, w których zostały określone działania szkoły w sytuacjach, gdy zachowania ucznia mają znamiona przestępstwa (ww. procedury są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu www.menis.gov.pl ).

   5. W przypadku gdy nauczyciel podejrzewa, że uczeń posiada przy sobie alkohol, ma prawo w obecności innej osoby (wychowawca, pedagog, dyrektor, itp.) żądać, aby uczeń dobrowolnie przekazał mu go lub także dobrowolnie pokazał zawartość torby szkolnej lub bagażu (w przypadku wycieczki szkolnej). Nauczycielowi nie wolno (nie ma prawa) samodzielnie wykonać czynności przeszukania odzieży ani teczki ucznia - jest to czynność zastrzeżona wyłącznie dla Policji (art. 15, ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz. U. Nr 30, poz. 179 z późniejszymi zmianami).

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Anna Radziwiłł

   Warszawa, dnia 13 grudnia 2004 r.