Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8809

w sprawie zwalczania podziemia aborcyjnego

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 30 listopada 2004 r., o sygn. SPS-0202-8809/04, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Mariana Piłki w sprawie zwalczania ˝podziemia aborcyjnego˝, uprzejmie przedstawiam informacje o rozmiarach zagrożenia tzw. przestępstwami aborcyjnymi i o działaniach Policji podejmowanych w celu zwalczania tego typu przestępstw.

   Od 1997 r. polskie prawo dopuszcza możliwość przerwania ciąży w następujących przypadkach:

   - jeśli ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety, stwierdzone przez lekarza innego niż ten, który dokonuje przerwania ciąży; przerwania ciąży dokonuje lekarz w szpitalu;

   - jeśli badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (stwierdzone przez lekarza innego niż ten, który dokonuje przerwania ciąży); przerwania ciąży dokonuje lekarz w szpitalu;

   - jeśli zachodzi potwierdzone przez prokuratora podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego; przerwanie ciąży jest w takiej sytuacji dopuszczalne, jeśli od początku ciąży upłynęło nie więcej niż 12 tygodni; zaistnienie okoliczności uprawniających do przerwania ciąży stwierdza prokurator; przerwanie ciąży może być w takim wypadku wykonane również w gabinecie prywatnym.

   Do przerwania ciąży wymagana jest pisemna zgoda kobiety. W przypadku osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej wymagana jest pisemna zgoda jej przedstawiciela ustawowego. W przypadku małoletniej, która ukończyła 13 lat, wymagana jest dodatkowo jej pisemna zgoda. W przypadku małoletniej poniżej 13 roku życia wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego. Ma ona jednak prawo do wyrażenia swojej opinii. Osoba ubezwłasnowolniona również powinna wyrazić swoją zgodę na piśmie, chyba że nie pozwala jej na to stan zdrowia psychicznego. W razie braku zgody przedstawiciela ustawowego do przerwania ciąży wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego.

   Kobietom mającym prawo do aborcji, a objętym ubezpieczeniem społecznym i uprawnionym do bezpłatnej opieki lekarskiej, przysługuje prawo do bezpłatnego przerwania ciąży w publicznym zakładzie opieki zdrowotnej. Lekarz ma prawo skorzystać z klauzuli sumienia i odmówić wykonania zabiegu przerwania ciąży, pod warunkiem że zwłoka nie spowoduje niebezpieczeństwa utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Lekarz ma jednak wówczas obowiązek wskazania innego lekarza lub innego zakładu opieki zdrowotnej dokonującego zabiegów przerwania ciąży.

   Kodeks karny penalizuje następujące czyny związane z ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z późn. zm.):

   Art. 152 § 1. ˝Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów ustawy, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech˝.

   § 2. ˝Tej samej karze podlega ten, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub ją do tego nakłania. Jeżeli następstwem tych czynów jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat dziesięciu˝.

   § 3. ˝Kto dopuszcza się ww. czynów, gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8˝.

   Art. 153. § 1. ˝Kto, stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w inny sposób bez jej zgody przerywa ciążę, albo przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza kobietę ciężarną do przerwania ciąży, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8˝.

   § 2. ˝Kto dopuszcza się tego czynu, gdy płód osiągnął zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10˝.

   Art. 154. § 1. ˝Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 1 lub 2 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10˝.

   § 2. ˝Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 3 lub art. 153 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12˝.

   W żadnym przypadku kobieta nie ponosi odpowiedzialności karnej.

   Ujawnienie przez Policję ww. przestępstw jest bardzo trudne. Wiąże się to z dążeniem do zachowania anonimowości przez kobiety zgadzające się na zabieg aborcji.

   W latach 1995-2004 Policja stwierdziła dokonanie 399 przestępstw z art. 152, w tym: 388 z § 1 i 2 oraz 11 z § 3. Najwięcej (200) tego typu przestępstw Policja stwierdziła w 2002 r.; wykryto 195 czynów zabronionych i ustalono 14 podejrzanych. W stosunku do 13 podejrzanych sprawy zakończono skierowaniem do sądu aktu oskarżenia. W kolejnych latach liczba stwierdzonych przestępstw z art. 152 K.k. kształtowała się na poziomie kilkunastu. Jedynie w roku 1999 stwierdzono 95 przestępstw, zaś w roku 2003 - 38 przestępstw. Wskaźnik wykrywalności sprawców wyniósł średnio około 82%. W tym okresie ustalono 77 osób podejrzanych, natomiast w stosunku do 76 przekazano akty oskarżenia do sądu.

   W latach 1995-2004 Policja stwierdziła 39 przestępstw z artykułu 153 K.k., (33 wykryte) i ustaliła 13 podejrzanych, wobec których skierowano akty oskarżenia do sądu. Średnia wykrywalność w tym okresie wyniosła 84%. W omawianym okresie Policja nie odnotowała żadnego przestępstwa z art. 154 Kodeksu karnego.

   W Polsce nigdy nie była znana dokładna liczba przeprowadzonych aborcji, nawet wówczas, gdy przerywanie ciąży było dopuszczalne prawnie. Znana była wyłącznie liczba zabiegów wykonywanych w szpitalach. Aborcje wykonywane w gabinetach prywatnych nie były ujęte w żadnych statystykach.

   Realizacja ustawy antyaborcyjnej nie wyeliminowała aborcji z przyczyn społecznych, doprowadziła natomiast do bardzo poważnego ograniczenia dostępności zgodnego z prawem przerywania ciąży. W szpitalach publicznych prawie w ogóle nie wykonuje się zabiegów przerywania ciąży. Dokonywanie nielegalnych aborcji określane jest powszechnie mianem ˝podziemia aborcyjnego˝. Część klientek ˝podziemia aborcyjnego˝ stanowią kobiety mające prawo do legalnej aborcji, które z różnych względów nie mogły go wyegzekwować.

   Kobietom, które mają prawo do legalnej aborcji, często odmawia się wykonania zabiegu. Gwarantowane ustawowo prawo do powołania się przez lekarza na klauzulę sumienia mówi, że w przypadku odmowy świadczeń medycznych z tego powodu lekarz ma obowiązek uprzedzić o tym od razu i wskazać realne możliwości uzyskania danego świadczenia u innego lekarza. W praktyce ani szpitale, ani lekarze nie realizują tego obowiązku.

   Problem nielegalnego usuwania ciąży pozostaje przedmiotem stałego zainteresowania Policji. Policja zobowiązana jest do prowadzenia rozpoznania operacyjnego, zbierania i przekazywania informacji na temat każdego działania noszącego znamiona czynu przestępczego, w tym do zwalczania ˝podziemia aborcyjnego˝.

   Najczęściej podstawę wszczęcia postępowania stanowi zawiadomienie ze strony zespołów opieki zdrowotnej. Ma to miejsce wówczas, gdy zabieg spowodował komplikacje medyczne, w wyniku czego kobieta trafiła do szpitala.

   Policji nie są znane przypadki organizowania turystyki aborcyjnej na masową skalę, nie ma również żadnej możliwości badania indywidualnych przypadków takiej ˝turystyki˝.

   Jednocześnie informuję, że Policja nie ma podstaw prawnych do podejmowania jakichkolwiek czynności mających na celu ograniczanie reklam związanych z gabinetami ginekologicznymi. Natomiast w przypadku uzyskania informacji o sprzecznej z prawem działalności lekarza ginekologa niezwłocznie podejmowane są stosowne czynności.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Andrzej Brachmański

   Warszawa, dnia 22 grudnia 2004 r.