Odpowiedź ministra gospodarki i pracy

na interpelację nr 8824

w sprawie wsparcia finansowego programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w 2005 r. z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej

   W związku interpelacją Pana Posła Jerzego Polaczka (znak sprawy: SPS-0202-8824/04) dotyczącą wsparcia finansowego programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w 2005 r. z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej przesyłam informacje dotyczące wyżej opisanego zagadnienia.

   Fundusze strukturalne Unii Europejskiej są formą pomocy dla najbiedniejszych regionów Unii Europejskiej (których Produkt Krajowy Brutto wynosi mniej niż 75% średniej wspólnotowej), mającą na celu stworzenie warunków do szybszego wzrostu PKB w biedniejszych regionach i w konsekwencji osiągnięcie poziomu PKB wyższego niż 75% średniej wspólnotowej. Pomoc udzielana jest na podstawie Narodowego Planu Rozwoju / Podstaw Wsparcia Wspólnoty stanowiącego dokument strategiczny na poziomie krajowym, w którym określone są zidentyfikowane problemy w rozwoju kraju, cele, do jakich dąży państwo członkowskie oraz sposoby finansowania tych celów. Głównym celem polskiego Narodowego Planu Rozwoju / Podstaw Wsparcia Wspólnoty na lata 2004-2006 jest rozwijanie konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz poprawę spójności społecznej, ekonomicznej i przestrzennej. Strategia opiera się na dwu filarach: wysokim i zrównoważonym wzroście oraz zwiększeniu zatrudnienia. Z założenia zatem fundusze strukturalne powinny finansować projekty, które przyczyniają się do osiągnięcia ww. celów.

   Mając na uwadze powyższe uwarunkowania, przygotowano siedem dokumentów operacyjnych o orientacji terytorialnej (na poziomie regionów, poprzez Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego) lub sektorowej (np. rozwój zasobów ludzkich, transport, itp.). W swojej strukturze dzielą się one na priorytety i działania, które mają przyczynić się do rozwiązania zidentyfikowanych problemów (np. zidentyfikowanym problemem jest duża liczba wypadków samochodowych spowodowana m. in. złym stanem technicznym dróg, dlatego jednym z priorytetów w programie ˝Transport˝ jest ˝Bezpieczniejsza infrastruktura drogowa˝, jednym z działań: ˝Budowa i przebudowa dróg krajowych˝). Ze względu na mnogość problemów występujących w skali kraju oraz ograniczone środki finansowe, jakie Polska otrzymuje z Unii Europejskiej, zdecydowano się na finansowanie w ramach funduszy strukturalnych tych priorytetów i działań, które w największym stopniu przyczynią się do stworzenia warunków do wzrostu gospodarczego w Polsce oraz spowodują poprawę spójności społecznej i gospodarczej polskich województw względem siebie i innych regionów w Europie.

   Wśród priorytetów i działań, które będą realizowane w Polsce w ramach Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006, nie przewidziano możliwości bezpośredniego finansowania programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego ze środków funduszy strukturalnych. Możliwe jest natomiast finansowanie przedsięwzięć, które stworzą warunki do poprawy sytuacji społeczno-gospodarczej, a więc w pośredni sposób wesprą program restrukturyzacji górnictwa. Mogą one być realizowane przez różnych beneficjentów: jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, poszczególne przedsiębiorstwa, itp.

   Spośród działań w programach finansowanych z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, które w największym stopniu może przyczynić się do wsparcia programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, jest działanie 2.4 ˝Reorientacja zawodowa osób zagrożonych procesami restrukturyzacyjnymi˝ w ramach ZPORR. Jego celem jest dostosowanie osób do funkcjonowania w zmieniających się warunkach społeczno-ekonomicznych oraz przygotowanie ich do wykorzystania szans związanych z powstawaniem nowych miejsc pracy poprzez zmianę kwalifikacji osób zagrożonych utratą zatrudnienia. W ramach działania realizowane mogą być projekty obejmujące: szkolenia i kursy, pośrednictwo zawodowe, informację zawodową i usługi doradcze. Projekty skierowane mogą być do pracowników przemysłów i sektorów podlegających procesowi restrukturyzacji, w tym do pracowników przemysłów, które zostały objęte rządowymi programami restrukturyzacji sektorów przemysłów, jednak tylko w przypadku rozpoznania potrzeby dodatkowego wsparcia. Projektodawcami mogą być: jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, placówki kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych, organizacje pozarządowe, samorządy gospodarcze i zawodowe, instytucje rynku pracy i szkoły wyższe. Wysokość dofinansowania może wynieść do 100% kosztów kwalifikowanych projektu.

   Najważniejszymi działaniami, które mogą w sposób pośredni wesprzeć reformę górnictwa, są projekty realizowane w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR), Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw i Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich.

   W ramach priorytetu I i III Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) przez jednostki samorządu terytorialnego mogą być następujące rodzaje inwestycji infrastrukturalnych:

   - modernizacja i rozbudowa infrastruktury drogowej i transportu publicznego,

   - infrastruktura ochrony środowiska,

   - infrastruktura społeczna (szkoły, szkoły wyższe, służba zdrowia),

   - infrastruktura związana z turystyką i kulturą,

   - infrastruktura społeczeństwa informacyjnego,

   - infrastruktura związana z restrukturyzacją oraz rewitalizacją obszarów miejskich, po-przemysłowych i po-wojskowych, itp.

   Generalną zasadą jest to że wysokość dofinansowania wynosi do 75% (w niektórych działaniach do 85%) kosztów kwalifikowanych projektu.

   W ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw przewidziane jest wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw w wysokości do 50% kosztów kwalifikowanych na następujące typy projektów:

   - usługi doradcze,

   - dotacje inwestycyjne,

   - infrastrukturę ochrony środowiska.

   Ponadto wsparcie uzyskać mogą podmioty z otoczenia sektora biznesu, zarządzające parkami technologicznymi, inkubatorami przedsiębiorczości, funduszami pożyczkowymi i funduszami poręczeń kredytowych, itp. Wysokość wsparcia jest uzależniona od działania i szacunkowo wynosi między 70% a 100% kosztów kwalifikowanych projektu.

   Pośrednim sposobem wsparcia programu restrukturyzacji górnictwa kamiennego będzie także finansowanie z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności inwestycji transportowych. Na terenie województwa śląskiego w ramach funduszy przedakcesyjnych budowany jest np. odcinek autostrady A-4 Sośnica - Kleszczów oraz drogi ekspresowej S-1 Bielsko-Biała - Cieszyn. Ponadto w okresie programowania 2004-2006 planowana jest m.in. budowa fragmentu autostrady A-1 od granicy czeskiej w Gorzyczkach do Żor. Inwestycje te spowodują poprawę konkurencyjności obszaru, na którym są realizowane.

   Drugim bardzo ważnym obszarem wsparcia, który przyczyni się do poprawy sytuacji także na terenie objętym reformą górnictwa, są inwestycje w ˝zasoby ludzkie˝ realizowane w ramach priorytetu II ZPORR oraz Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich. Programy te są finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego i obejmują następujące zagadnienia:

   - kształcenie ustawiczne,

   - programy stypendialne dla młodzieży i studentów,

   - reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa oraz osób zagrożonych procesami restrukturyzacyjnymi,

   - promocja zatrudnienia,

   - aktywną politykę rynku pracy,

   - przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego,

   - wyrównywanie szans kobiet na rynku pracy,

   - kształcenie ustawiczne,

   - adaptacyjność i rozwój przedsiębiorczości.

   Lista potencjalnych projektodawców jest bardzo długa i obejmuje (w zależności od działania) tak organizacje pozarządowe, instytucje rynku pracy, jak Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, jednostki samorządu terytorialnego, pracodawców czy instytucje naukowe. Stopień dofinansowania waha się w większości działań od 90% do 100% kosztów kwalifikowanych.

   Każdy projekt, bez względu na swój charakter (infrastrukturalny czy związany z zasobami ludzkimi), musi spełnić szereg warunków, od których uzależnione jest przyjęcie go do finansowania. Generalnymi zasadami są:

   - spełnienie licznych kryteriów formalnych,

   - zgodność projektu z celami wyznaczonymi w odpowiednich dokumentach programowych,

   - efektywność ekonomiczna projektu.

   W zależności od działania od projektodawcy wymagane może być spełnienie dodatkowych kryteriów.

   W system zarządzania i wdrażania funduszy strukturalnych zaangażowane jest w Polsce bardzo wiele instytucji. Układ instytucjonalny systemu wdrażania różni się między sobą w poszczególnych programach, priorytetach czy działaniach. Wiele z działań obsługiwanych jest przez instytucje na poziomie regionów: na przykład w przypadku większości działań infrastrukturalnych, w których beneficjentem mogą być jednostki samorządu terytorialnego, najważniejszymi instytucjami są urzędy marszałkowskie i wojewódzkie, zaś dużą część działań skierowanych do przedsiębiorców obsługują tzw. Regionalne Instytucje Finansujące (najczęściej są to agencje rozwoju regionalnego). W części działań beneficjenci składają projekty w instytucjach centralnych (np. ministerstwach, fundacjach, itp.).

   Szczegółowe informacje dotyczące finansowania, systemu wdrażania, beneficjentów oraz wymogów, jakie musi spełnić projektodawca, znajdują się w uzupełnieniach do programów operacyjnych.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 16 grudnia 2004 r.