Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 8850

w sprawie zmniejszenia środków z PFRON na prowadzenie warsztatów terapii zajęciowej i obciążenia kosztami samorządów powiatowych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 2 grudnia 2004 roku, znak: SPS-0202-8850/04, interpelację Pana Posła Kazimierza Chrzanowskiego w sprawie zmniejszania środków PFRON na prowadzenie warsztatów terapii zajęciowej i obciążenia kosztami samorządów powiatowych uprzejmie informuję, że regulacje dotyczące zasad rehabilitacji społecznej w zakresie warsztatów terapii zajęciowej mają na celu racjonalizację finansowania działalności tych placówek. W żadnym natomiast wypadku nie zmierzają one do utraty przez kogokolwiek prawa do uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych prowadzonych przez warsztat.

   W przekazanym do Sejmu projekcie nowej ustawy o wspieraniu zatrudnienia i rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych powtórzono artykuł aktualnie obowiązującej ustawy, dotyczący zakresu dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztów tworzenia i działalności warsztatów w poszczególnych latach.

   Zasada współfinansowania kosztów tworzenia i działania warsztatów terapii zajęciowej została wprowadzona do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 123, poz. 776 z późn. zm.) uchwaloną w dniu 20 grudnia 2002 r. ustawą o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r. Nr 7, poz. 79) poprzez przyjęcie przepisu dającego podstawę do dofinansowania działalności warsztatów terapii zajęciowej z innych źródeł niż środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Jednocześnie w przepisach przejściowych przyjęto stopniowe zmniejszanie finansowania warsztatów ze środków Funduszu. Projekt tej nowelizacji był szeroko konsultowany ze środowiskiem organizacji osób niepełnosprawnych, a także uzyskał pozytywną opinię Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, również w zakresie współfinansowania przez samorząd działalności warsztatów terapii zajęciowej.

   Odnosząc się do obowiązku współfinansowania przez samorządy powiatowe warsztatów terapii zajęciowej, pragnę ponadto dodać, że na przygotowanie się do powyższych rozwiązań prawnych zarówno same warsztaty terapii zajęciowej, jak i samorządy powiatowe otrzymały dwa lata (2003-2004). Należy zauważyć, że tak długi okres vacatio legis świadczy o przeprowadzeniu bardzo dogłębnej analizy skutków, jakie proponowane zmiany mogą wywołać w sferze polityki społecznej państwa.

   Podkreślenia wymaga również to, że w związku z procesem decentralizacji nie jest już możliwa realizacja zadań dotyczących osób niepełnosprawnych wyłącznie w oparciu o jedno źródło finansowania, jakim jest PFRON. Istnieje konieczność uwzględnienia finansowania tych zadań również z innych źródeł, tj. np. ze środków samorządowych i środków własnych jednostek prowadzących warsztaty lub pozyskanych od sponsorów. Nie może bowiem być takiej sytuacji, że samorząd terytorialny:

   - podejmuje i realizuje tylko te zadania, na które otrzyma środki PFRON,

   - jest zwolniony z obowiązku wspierania swoich niepełnosprawnych obywateli.

   Wprowadzenie od 1 lutego 2003 zapisu, że samorząd terytorialny współfinansuje od 2003 r. tworzenie warsztatów terapii zajęciowej, a od 2005 r. również i działalność warsztatów terapii zajęciowej, wynikające z art. 9 wymienionej wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 2002 r., jest spójne z ustawą z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Art. 4 w ust. 1 pkt. 5 tej ustawy stanowi bowiem, iż powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie m.in. wspierania osób niepełnosprawnych. Zatem problematyka osób niepełnosprawnych została wpisana w zadania własne powiatów. Dofinansowanie realizacji tych zadań powiatu ze środków PFRON jest formą częściowego wsparcia, a nie pokrywaniem w całości kosztów realizacji zadań własnych samorządu terytorialnego. Pogląd taki wyraził Trybunał Konstytucyjny, rozpatrując na rozprawie 28 czerwca 2001 wniosek Rady Miejskiej w Łodzi w sprawie niezgodności z Konstytucją wysokości środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przeznaczanych na obsługę realizacji zadań nałożonych na powiat w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis, na podstawie którego określono wysokość środków przekazywanych na koszt obsługi zadań (niezależnie od tego, czy pokrywają w części, czy w całości te koszty), jest zgodny z Konstytucją.

   W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że wszelkie sprawy o charakterze lokalnym i ponadgminnym przekazane ustawowo samorządowi winny być traktowane jako zadania własne samorządu odpowiedniego poziomu. Dlatego zadania, o których mowa w art. 35a, 35b (zadania samorządu wojewódzkiego i powiatowego) w związku z art. 34 ust. 1a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych uznane być mogą za zadania własne samorządu powiatowego, mimo że nie wykazują one w pełni cech, jakie zadaniom własnym są przypisywane. Za takim stanowiskiem przemawia to, iż zadania nałożone na samorząd powiatowy przez wspomnianą ustawę mają na tyle ogólny charakter, że nie wyłącza to możliwości samodzielnego i kreatywnego decydowania przez radę powiatu, jej zarząd oraz inne organy wykonawcze o sposobie ich realizowania i finansowania. Tym samym organy powiatu mają prawo kreowania polityki wspierania osób niepełnosprawnych.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Leszek Stanisław Zieliński

   Warszawa, dnia 16 grudnia 2004 r.