Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 8858

w sprawie uchylenia lub wstrzymania realizacji uchwały Rady Miasta Gdańska dotyczącej miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego terenów Stoczni Gdańskiej SA

   Szanowny Panie marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 8 grudnia 2004 r., o sygn. SPS-0202-8858/04, przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pani Gertrudy Szumskiej w sprawie uchylenia lub wstrzymania realizacji uchwały Rady Miasta Gdańska dotyczącej miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego terenów Stoczni Gdańskiej S.A., z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

   Jednostki samorządu terytorialnego, stosownie do art. 163 i 165 ust. 2 Konstytucji RP, wykonują zadania publiczne niezastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych, a ich samodzielność podlega ochronie sądowej. Należy jednak zauważyć, iż ta konstytucyjna oraz ustawowa gwarancja samodzielności jednostek samorządu terytorialnego nie wyklucza możliwości wykonywania przez uprawnione podmioty funkcji nadzorczych, przedmiotem których jest działalność samorządu terytorialnego. Podkreślenia wymaga, że zarówno przepisy Konstytucji RP, jak i ustaw ustrojowych (w omawianym przypadku ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j.: Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) wskazują, że organami nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego są wyłącznie Prezes Rady Ministrów, wojewodowie i regionalne izby obrachunkowe, przy czym nadzór wykonywany przez regionalne izby obrachunkowe został ograniczony do spraw finansowych. Zakresem nadzoru nad samorządem terytorialnym - który jest sprawowany na podstawie kryterium legalności (zgodności z prawem) - zostały objęte wszystkie uchwały jednostek samorządu terytorialnego. Wykonywany na podstawie kryterium zgodności z prawem, przez uprawniony organ, nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego nie ogranicza samodzielności danych jednostek w podejmowaniu decyzji oraz stanowi jedną z najistotniejszych gwarancji wykonywania przez samorząd terytorialny zadań publicznych w ramach i na podstawie przepisów prawa.

   W myśl art. 90 ustawy o samorządzie gminnym uchwały rady gminy podlegają przedłożeniu wojewodzie i regionalnym izbom obrachunkowym (w zakresie ich właściwości) w ciągu 7 dni od ich podjęcia, w celu oceny ich legalności. Ocena działalności organów samorządu terytorialnego pod względem celowości, rzetelności czy gospodarności pozostaje poza prawnymi kompetencjami wojewodów. Zgodnie z art. 91 ww. ustawy, uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, a o jej nieważności w całości lub w części organ nadzoru orzeka w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały. Organ nadzoru, wszczynając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały albo w toku tego postępowania, może wstrzymać jej wykonanie. Należy zauważyć, iż w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że wydano ją z naruszeniem prawa.

   Decyzję o wszczęciu postępowania organ nadzoru podejmuje suwerennie i w żaden sposób nie jest związany skargami czy wnioskami kierowanymi do niego w celu wszczęcia określonego postępowania nadzorczego. Brak reakcji organu nadzoru na pismo żądające stwierdzenia nieważności uchwały nie może być traktowane jako bezczynność organu uzasadniająca wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie musi być zakończone wydaniem rozstrzygnięcia nadzorczego.

   Mając na uwadze przedstawione powyżej informacje co do systemu nadzoru sprawowanego nad działalnością uchwałodawczą jednostek samorządu terytorialnego, a także wyrażone przez Panią Poseł Gertrudę Szumską oczekiwania co do podjęcia przez upoważnionego ministra kroków zmierzających do uchylenia bądź wstrzymania realizacji przedmiotowych uchwał Rady Miasta Gdańska, należy wyraźnie podkreślić, że brak jest na gruncie obowiązujących przepisów podstaw do podjęcia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji sugerowanych przez Panią Poseł działań. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Również art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że żaden ze wskazanych organów nie może bez stosownego upoważnienia (tzn. konkretnego zapisu Konstytucji lub ustaw) wkraczać w sferę kompetencji innego organu, zastępować go w rozstrzyganiu przypisanych mu spraw czy też ingerować w podjęte już rozstrzygnięcia.

   Konstytucja RP oraz obowiązujące ustawodawstwo nie przyznaje Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji kompetencji do ingerencji w działalność wojewodów związaną z wykonywaniem przyznanych im uprawnień w sferze wykonywania nadzoru nad uchwałodawczą działalnością jednostek samorządu terytorialnego. Podjęcie zatem przez Ministra SWiA działań wnioskowanych w interpelacji Pani Poseł Gertrudy Szumskiej byłoby działaniem pozbawionym podstaw prawnych i stanowiłoby niedopuszczalne naruszenie obowiązującego prawa.

   Z uwagi jednakże na przedmiot i charakter zagadnień poruszonych w interpelacji Pani Poseł Gertrudy Szumskiej oraz przyznane Wojewodzie Pomorskiemu kompetencje w zakresie badania legalności podejmowanych przez wskazaną jednostkę samorządu terytorialnego uchwał skierowano do tego organu wystąpienie zawierające wniosek o przekazanie informacji dotyczących poruszonej przez Panią Poseł problematyki oraz o zajętym przez Wojewodę Pomorskiego stanowisku w przedmiotowej sprawie.

   Jak można wnosić z przekazanych przez Wojewodę Pomorskiego informacji, w dniu 7 października 2004 r., stosownie do postanowień art. 91 ustawy o samorządzie gminnym, Prezydent Miasta Gdańska przekazał przedstawicielowi Rady Ministrów w województwie pomorskim uchwałę Rady Miasta Gdańska Nr XXVIII/902/04 z dnia 30 września 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gdańsk Nowe Miasto Północ oraz uchwałę Rady Miasta Gdańska Nr XXVIII/903/04 z dnia 30 września 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gdańsk Nowe Miasto - Stocznia, Plac Solidarności, w celu sprawdzenia zgodności ww. uchwał z prawem i ich opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego.

   Z przedłożonych wyjaśnień wynika, że Wojewoda Pomorski - działając zgodnie z postanowieniami art. 91 ustawy o samorządzie gminnym - w terminie 30 dni od daty doręczenia przedmiotowych uchwał dokonał sprawdzenia ich zgodności z prawem i, nie stwierdzając uchybień, skierował uchwały do opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego. Stosownie do art. 29 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.) wymienione uchwały zaczęły obowiązywać od dnia 16 grudnia br., czyli po upływie 30 dni od dnia ich opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego Nr 138, poz. 2421 i 2422 z dnia 15 listopada 2004 r.

   Należy jednak zauważyć, iż ustawodawca przewidział możliwość weryfikacji uchwał organów gminy, które nie zostały unieważnione przez właściwe organy nadzoru. Mocą art. 101 ustawy o samorządzie gminnym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. Skargę tę można wnieść w imieniu własnym lub reprezentując grupę mieszkańców gminy, którzy wyrażą na to pisemną zgodę. Powyższy przepis służy zatem pełnej ochronie uprawnień każdego zainteresowanego i w opisanym trybie ochrona ta może być realizowana. Warto zwrócić uwagę, iż - jak informuje Wojewoda Pomorski - Pani Poseł Gertruda Szumska pismem z dnia 21 października 2004 r. wystąpiła do Przewodniczącego Rady Miasta Gdańska z wnioskiem o uchylenie uchwały Rady Miasta Gdańska Nr XXVIII/903/04 z dnia 30 września 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gdańsk Nowe Miasto - Stocznia, Plac Solidarności. W związku z uzyskaną od Przewodniczącego Rady Miasta Gdańska odpowiedzią o odmowie uchylenia ww. uchwały przez ten organ we własnym zakresie, uzasadnione wydaje się zwrócenie uwagi na możliwość zaskarżenia przez Panią Poseł - w trybie wspomnianego powyżej art. 101 ustawy o samorządzie gminnym - przedmiotowej uchwały do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

   Należy także zauważyć, iż przed sądami powszechnymi, które pozostają niezależne w rozstrzyganiu poszczególnych spraw, toczą się obecnie postępowania w sprawie umowy sprzedaży i własności terenów przedsiębiorstwa stoczniowego, uzasadnione zatem wydaje się oczekiwanie na podjęcie przez sąd wiążących rozstrzygnięć w tych sprawach.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jerzy Mazurek

   Warszawa, dnia 31 grudnia 2004 r.