Odpowiedź ministra kultury

na interpelację nr 8887

w sprawie projektu utworzenia tzw. europejskiej sieci przeciwko wypędzeniom

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Kazimierza Michała Ujazdowskiego (nr SPS-0202-8887/04) w sprawie projektu utworzenia tzw. europejskiej sieci przeciwko wypędzeniom uprzejmie proszę pana Marszałka o przyjęcie następujących informacji.

   Ad 1. Z ideą powołania międzynarodowej sieci instytucji, które miałyby współpracować przy dokumentowaniu i upamiętnianiu wydarzeń związanych z historią Europy Środkowo-Wschodniej, z tymi zagadnieniami przymusowych migracji z okresu II wojny światowej, wystąpiła p. Christina Weiss Pełnomocnik Rządu Federalnego Niemiec ds. Kultury i Mediów. Pomysł ten podjął m.in. Waldemar Dąbrowski, wychodząc z założenia, że należy współpracować zarówno z Niemcami, jak i z innymi państwami Europy na rzecz rzetelnego prezentowania europejskiej historii i że sieć może przyczynić się do zapoznania się Europejczyków z nieznanymi im faktami z historii Polski.

   Rozmowy te były następstwem tzw. Deklaracji Gdańskiej prezydentów RP i RFN w sprawie osób wysiedlonych, zmuszonych do ucieczki i wypędzonych w Europie, podpisanej w Gdańsku we wrześniu 2003 roku, oraz były próbą przeciwstawienia się projektowi Eryki Steinbach stworzenia w Berlinie Centrum upamiętniającego cierpienia Niemców wysiedlonych w wyniku działań II wojny światowej.

   Uznając powstanie takiego projektu za zasadne i widząc w nim szansę na udział polskich historyków i polskiej historiografii w międzynarodowym obiegu, Minister Kultury zorganizował w kwietniu br. spotkanie ministrów kultury Polski, Niemiec, Czech, Słowacji, Węgier i Austrii - ta ostatnia reprezentowana była przez ambasadora, w pozostałych przypadkach byli to ministrowie lub wiceministrowie. Tytuł spotkania brzmiał ˝For Mutual Understanding˝. Spotkaniu ministrów towarzyszyła konferencja ekspertów. Wszyscy uczestnicy zaakceptowali ideę utworzenia sieci. Ustalono, że sieć czasowo będzie obejmować XX wiek. Sformułowano dwie propozycje tematów: zbrodnie na ludności cywilnej oraz dyktatury totalitarne.

   Ustalono, że sieć w zasadzie ma dotyczyć Europy Środkowo-Wschodniej, ale powinna mieć terytorialnie charakter otwarty. Do zadań sieci należeć będzie:

   - łączenie inicjatyw z poszczególnych krajów,

   - organizowanie współpracy między publicznymi, państwowymi i pozarządowymi instytucjami,

   - wspieranie, finansowanie i przeprowadzanie wspólnych projektów badawczych i edukacyjnych oraz wystaw i konferencji,

   - finansowanie tłumaczeń prac historycznych.

   Ad 2. W Ministerstwie Kultury odbyły się dwukrotnie konsultacje ekspertów w celu uzgodnienia polskiego stanowiska w sprawie powołania sieci, w których uczestniczyli historycyspecjaliści od stosunków polsko-niemieckich, przedstawiciele MSZ i Kancelarii Prezydenta oraz instytucji zajmujących się badaniami naukowymi oraz upowszechnianiem historii1.*) W lipcu prace związane z siecią zostały przekazane, decyzją ministra Waldemara Dąbrowskiego, panu Andrzejowi Przewoźnikowi, sekretarzowi Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, który jest historykiem, specjalizującym się w okresie badań nad wojną i okupacją.

   Ad 3. Inicjatywa polskiego udziału w sieci nie była konsultowana z Sejmem, była natomiast wielokrotnie konsultowana z Ministerstwem Spraw Zagranicznych i Kancelarią Prezydenta. Była inicjatywą rządową traktowaną jako kontynuacja Deklaracji Prezydentów Kwaśniewskiego i Raua. Od początku Ministerstwo Kultury konsultowało się z MSZ, a także z Ambasadą RP w Berlinie i z Kancelarią Prezydenta. (Pierwsze pismo do MSZ z prośbą o opinię zostało wysłane już w lutym, czyli na dwa miesiące przed pierwszym spotkaniem dotyczącym tej kwestii). Przedstawiciele MSZ i Kancelarii Prezydenta uczestniczyli w maju i czerwcu w spotkaniach, na których polskie stanowisko było wypracowywane. MSZ było systematycznie informowane o przebiegu rozmów ze wszystkimi uczestnikami spotkań oraz o kierunku, w jakim one podążają.

   Ad 4. Dotychczas zostały opracowane dwa dokumenty: 1) Komunikat ze spotkania ekspertów w dniach 12-13 lipca 2004 roku w Warszawie, 2) Projekt Deklaracji o powołaniu Europejskiej Sieci ˝Pamięć i Solidarność˝2.*)

   Ad 5. 22 listopada br. na posiedzeniu ekspertów w Krakowie ustalony został projekt Deklaracji o powołaniu Europejskiej Sieci ˝Pamięć i Solidarność˝, w której zostały określone zadania sieci, jej struktura, finansowanie i forma prawna. Na początku 2005 roku planowane jest podpisanie tej deklaracji przez Ministrów Kultury.

   Ad 6. Kraje biorące udział w sieci będą finansować funkcjonowanie Sekretariatu oraz projektów realizowanych w ramach sieci. W późniejszym okresie przewiduje się uzyskanie wsparcia z funduszy Unii Europejskiej.

   Ad 7. Struktura sieci będzie składała się z 4 wieloosobowych ciał:

   - Sekretariat, który będzie pełnił funkcje organizacyjne, a który będzie składał się z kilku pracowników, oddelegowanych i opłacanych przez poszczególne kraje. Sekretariatem będzie kierował dyrektor. W początkowej fazie funkcjonowania sieci zostanie on wybrany przez Ministrów Kultury spośród kandydatów zgłoszonych przez państwa uczestniczące, w późniejszym okresie nie jest wykluczone wyłanianie go w drodze konkursu.

   - Komitet Sterujący obok Sekretariatu, będzie zajmował się konkretnymi zadaniami sieci. W jego składzie będą, wyznaczeni przez Ministrów Kultury, koordynatorzy po jednym z każdego uczestniczącego kraju, oraz Dyrektor Sekretariatu.

   - Rada Naukowa będzie opiniować projekty.

   - Kuratorium, w którego składzie znajdowałyby się postacie o znanych nazwiskach - przede wszystkim historycy i politolodzy - firmujący tę inicjatywę wobec międzynarodowej opinii publicznej.

   W każdym z tych ciał działalność będzie kadencyjna. Tryb powoływania polskich przedstawicieli nie został jeszcze określony.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Waldemar Dąbrowski

   Warszawa, dnia 22 grudnia 2004 r.