Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8929

w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług zakładom pracy chronionej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przesłaną przy piśmie znak SPS-0202-8929/04 interpelację Pana Posła Arkadiusza Kaszni w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług zakładom pracy chronionej, uprzejmie informuję i wyjaśniam co następuje:

   W wyroku z dnia 25 czerwca 2002 r., sygn. akt K, 45/01, Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność przepisów art. 1 pkt 8 w związku z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 95, poz. 1100) oraz art. 2 pkt 2 w związku z art. 4 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. nr 95, poz. 1101) - z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażonymi w art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej.

   W uzasadnieniu ww. wyroku zauważono m.in., że zmiany wprowadzone zakwestionowanymi przepisami mogły dotykać podmiotów znajdujących się w bardzo zróżnicowanych sytuacjach faktycznych. Obok prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy dopuszczali się nadużyć podatkowych, istniały zakłady pracy chronionej, które przestrzegały prawa. Niektóre z tych zakładów mogły zaangażować się w realizację długofalowych programów inwestycyjnych mających na celu stworzenie odpowiednich warunków pracy dla osób niepełnosprawnych.

   W związku z powyższym inaczej należy ocenić ingerencję dotykającą zakładów pracy dopuszczających się nadużyć, inaczej natomiast ocenić należy zmianę sytuacji tych zakładów pracy chronionej, w których podjęto realizację określonych przedsięwzięć w interesie pracowników niepełnosprawnych, zaplanowanych na dłuższy okres czasu.

   Nawiązując do tezy zamieszczonej w wystąpieniu pana Posła o braku uzasadnienia lub też podstaw prawnych do wydania szczególnych regulacji uzupełniających brak przepisów przejściowych, należy zwrócić uwagę, iż sam Trybunał Konstytucyjny w pkt 8 uzasadnienia do przedmiotowego wyroku, w sposób bezpośredni odniósł się do tej kwestii, stwierdzając, że: ˝Odrębnego rozważenia wymaga (...) kwestia konsekwencji orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów z uwagi na pominięcie w nich określonych unormowań. W orzeczeniu z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt K 25/95, wydanym przed wejściem w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że konsekwencją takiego orzeczenia jest obowiązek uzupełnienia aktu normatywnego o odpowiedni fragment niezbędny z punktu widzenia jego zgodności z Konstytucją (OTK ZU nr 6/1966, 6, s. 499). Konstytucja z dnia 2 kwietnia 1997 r. w istotny sposób zmieniła przepisy dotyczące skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych˝.

   Z powyższego orzeczenia wynikał obowiązek wydania stosownych przepisów. Ponieważ po wydaniu przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie istniała możliwość wydania przepisów przejściowych, należy wydać regulacje prawne mające wypełnić lukę wynikającą z ich braku, których celem będzie zrekompensowanie poniesionych strat tym z prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy w postępowaniu przed właściwym organem mogą wykazać, że podjęły realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach.

   Mając na uwadze powyższe, w Ministerstwie Finansów został opracowany projekt ustawy o trybie i zasadach realizacji uprawnień zakładów pracy chronionej i zakładów aktywności zawodowej do otrzymania rekompensaty w podatku od towarów i usług oraz do odliczeń od podatków dochodowych.

   W trakcie przeprowadzonych uzgodnień międzyresortowych wypłynęła niezgodność projektowanych norm prawnych z regulacjami dotyczącymi warunków udzielania pomocy publicznej.

   Na posiedzeniu Komitetu Rady Ministrów w dniu 1 kwietnia 2004 r. po wstępnym omówieniu powyższego projektu ustawy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów został zobowiązany m.in. do przygotowania programu pomocowego sformułowanego na podstawie omawianego projektu ustawy.

   Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przedstawił wstępny projekt programu pomocowego, zwanego dalej ˝Programem˝, dotyczący pomocy publicznej przeznaczonej na wspieranie nowych inwestycji w związku z realizacją uprawnień zakładów pracy chronionej do otrzymania rekompensaty w podatku od towarów i usług oraz odliczeń od podatków dochodowych, wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r., sygn. akt K. 45/01.

   Jednakże zasady przyznawania pomocy publicznej w zasadzie uniemożliwiają odniesienie jej do sytuacji, które już miały miejsce. Dlatego też przygotowany program w zasadzie nie mógł w pełni wykonać wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

   Należy wskazać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do zakładów, które otrzymały decyzję o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej przed 1 stycznia 2000 r. i w okresie objętym decyzją, to jest trzech lat, poniosły wydatki na realizację rozpoczętych przedsięwzięć inwestycyjnych na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w tych zakładach. Odnosi się on zatem do wydatków już poniesionych.

   W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że stosowne rozwiązania, wprowadzone w drodze ustawowych regulacji, mają zapewnić złagodzenie negatywnych skutków zaistniałych w związku z wprowadzeniem w życie zakwestionowanych przepisów.

   Podstawowym założeniem projektowanych przepisów ustawy o trybie i zasadach realizacji uprawnień zakładów pracy chronionej i zakładów aktywności zawodowej do otrzymania rekompensaty w podatku od towarów i usług oraz do odliczeń od podatków dochodowych jest wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z jego treścią, jak i z zawartymi w uzasadnieniu wytycznymi co do sposobu realizacji tego wyroku.

   Przedstawiony przez Prezesa UOKiK projekt programu biorący pod uwagę unijne zasady stosowania pomocy publicznej, niestety, nie uwzględnia powyższych uwarunkowań.

   Uwzględniając powyższe oraz ograniczenia wynikające z przepisów dotyczących pomocy publicznej, przedstawione kwestie musiały zostać poddane ponownej analizie w celu wypracowania rozwiązań akceptowanych zarówno z punktu widzenia przepisów pomocowych, jak i wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Prace nad tą koncepcją powinny być zakończone w I kwartale 2005 r.

   Natomiast w zakresie danych dotyczących wielkości kwot podatku od towarów i usług zwróconych podatnikom prowadzącym zakłady pracy chronionej w związku z przedmiotowym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wyjaśniam, że Ministerstwo Finansów nie sporządza sprawozdań, w których byłyby ujmowane szczegółowe dane interesujące Pana Posła.

   Jednocześnie informuję, iż zaprezentowane wyżej stanowisko zostało skierowane do organów podatkowych, a zatem nie występuje konieczność wydawania interpretacji, o której mowa w art. 14 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926, z późn. zm.).

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Jarosław Neneman

   Warszawa, dnia 12 stycznia 2005 r.