Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na interpelację nr 8937

w sprawie możliwości obniżenia opłat notarialnych i sądowych za przepisanie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Anny Sobeckiej w sprawie możliwości obniżenia opłat notarialnych i sądowych za przepisanie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   I. Zgodnie z § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. Nr 148, poz. 1564) maksymalna stawka taksy notarialnej za sporządzenie aktu notarialnego dokumentującego umowę zbycia nieruchomości - jeżeli w związku z tą umową następuje wypłata świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników - wynosi 600 zł. Przepis ten to wyjątek od ogólnej reguły, w myśl której maksymalna stawka taksy notarialnej zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej, a jej obliczenie, w przypadku konkretnej czynności, następuje według szczegółowych zasad określonych w § 3 rozporządzenia.

   Umowa zbycia nieruchomości, w związku z wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej pochodzącej z funduszy unijnych, określonej w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.), nie należy do kategorii czynności określonych w § 8 pkt 1 rozporządzenia, gdyż renta strukturalna nie jest świadczeniem z tytułu ubezpieczenia społecznego. Stawka maksymalna taksy notarialnej jest zatem uzależniona - na zasadach ogólnych - od wartości przedmiotu czynności notarialnej, czyli - faktycznie - od wartości nieruchomości.

   Istniejące - w aktualnym stanie prawnym - zróżnicowanie wysokości maksymalnych stawek taksy notarialnej stosowanych w przypadku zbycia nieruchomości w związku z wypłatą świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz w związku z wypłatą renty strukturalnej pochodzącej ze środków unijnych, jest - w istocie - konsekwencją odmiennego charakteru prawnego obu świadczeń. Tymczasem w społecznym odbiorze są one często utożsamiane, a funkcje, jakie te instrumenty spełniają - z reguły zbliżone. Na ten aspekt zagadnienia zwrócono uwagę w kilku innych wystąpieniach, które wpłynęły do Ministerstwa Sprawiedliwości. Propozycję, by przez nowelizację rozporządzenia usunąć dysonans pomiędzy przedstawionymi uwarunkowaniami prawnymi a powszechnym odbiorem istniejącego zróżnicowania sytuacji beneficjentów obu typów świadczeń, sformułował m.in. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

   Uznając, że istnieje pilna potrzeba wprowadzenia zmian do rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, w Ministerstwie Sprawiedliwości przygotowano projekt jego nowelizacji. Określając kierunek zmian, uwzględniono w szczególności fakt, że zbycie gruntów rolnych, następujące w celu uzyskania renty strukturalnej, jest - de facto - również zbyciem w celu uzyskania świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego, z tym tylko, że niejako przyspieszonym, gdyż - co do zasady - rentę strukturalną wypłaca się do czasu uzyskania uprawnień do świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego, z ewentualną kompensacją w przypadku niższej kwoty tego świadczenia niż dotychczasowa renta strukturalna. W tym kontekście można więc - jak się wydaje - sformułować tezę, iż pierwszym (bliższym) celem zbycia nieruchomości jest uzyskanie renty strukturalnej, zaś drugim (dalszym, pośrednim) - uzyskanie świadczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego.

   Dlatego też projekt rozporządzenia określa jednolitą maksymalną stawkę taksy notarialnej (600 zł) zarówno w przypadku zbycia nieruchomości w celu uzyskania renty strukturalnej współfinansowanej ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, jak i w przypadku zbycia nieruchomości w celu uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

   Projekt rozporządzenia o zmianie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej został przedstawiony do uzgodnień międzyresortowych. W ich następstwie nie wprowadzono istotnych - poza mającymi charakter zmian redakcyjnych - modyfikacji. Rozporządzenie zostało już podpisane przez Ministra Sprawiedliwości, po czym przedstawiono je do podpisu ˝w porozumieniu˝ Ministrowi Finansów. Rozporządzenie wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP.

   II. W odniesieniu do uregulowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 154, poz. 753 z późn. zm.) stwierdzić należy, co następuje.

   Zgodnie z § 29 pkt 8 rozporządzenia wpis stały w kwocie 20 zł pobiera się m.in. od wniosku o wpis w księdze wieczystej własności nieruchomości nabytej w wyniku umowy:

   a) w celu wykonania umowy z następcą, przenoszącej własność gospodarstwa rolnego na następcę,

   b) darowizny lub dożywocia, zawieranej w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia.

   Pierwsza z wymienionych wyżej umów przenoszących własność nieruchomości nawiązuje do swoistej instytucji prawnej uregulowanej w art. 84 i następnych ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), tj. tzw. ˝umowy z następcą˝. Treść tej umowy sprowadza się do tego, że rolnik będący właścicielem gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat własność i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej. O ile więc w rozporządzeniu w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej przesłanką decydującą o podleganiu stawce ˝preferencyjnej˝ jest cel umowy zbycia nieruchomości, o tyle w przypadku opłaty sądowej od wniosku o wpis do księgi wieczystej - w sytuacji opisanej w § 29 pkt 8 lit. a - o zastosowaniu wpisu stałego rozstrzyga specyficzny charakter umowy przenoszącej własność nieruchomości (umowa z ˝następcą˝).

   Analizując obecny stan prawny, pamiętać trzeba jednak, iż w zaawansowanym stadium prac legislacyjnych znajduje się rządowy projekt ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W przypadku uchwalenia projektowanej ustawy utraci moc powołane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r.

   Projekt ustawy nie przewiduje szczególnej kategorii opłaty sądowej od wniosku o wpis w księdze wieczystej własności nieruchomości nabytej w wyniku umowy przenoszącej własność w związku z uzyskaniem świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego bądź innego świadczenia, np. renty strukturalnej. Planuje się natomiast wprowadzenie ˝preferencyjnej˝ opłaty stałej (150 zł) od wniosku o wpis własności nieruchomości rolnej o powierzchni do 5 ha, bez względu na to, czy jej nabycie miało związek z uzyskaniem jakiegokolwiek świadczenia. Własność nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 5 ha objęta jest regułą ogólną, zgodnie z którą opłata stała od wniosku o wpis wynosi 500 zł.

   Regulacje zawarte w projekcie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie niektórych ustaw są zatem ukształtowane odmiennie niż w rozporządzeniu, gdyż kryterium wyodrębnienia opłaty ˝preferencyjnej˝ w projekcie jest wyłącznie przedmiotowe. Problem nierównego traktowania beneficjentów świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz rent strukturalnych przestanie zatem istnieć po wejściu w życie projektowanej ustawy.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Andrzej Grzelak

   Warszawa, dnia 11 stycznia 2005 r.