Odpowiedź ministra gospodarki i pracy

na interpelację nr 8945

w sprawie realizacji ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006

   Odpowiadając na interpelację Pana Posła Jerzego Polaczka w sprawie realizacji ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006, przekazaną przy piśmie z dnia 17 grudnia 2004 r., znak SPS-0202-8945/04, poniżej przedstawiam wyjaśnienia do poszczególnych pytań Pana Posła.

   1. Wątpliwości wielu gmin budzi realizacja art. 32 i 33 w/w ustawy, głównie z uwagi na fakt, że:

   a) przedsiębiorcy górniczy preferują zbywanie majątku trwale wyłączonego z produkcji jedynie w obrocie rynkowym lub w trybie art. 66 Ordynacji podatkowej;

   b) nie są zainteresowani możliwością zrzeczenia się lub darowizny na rzecz gminy własności lub prawa użytkowania wieczystego terenów poprzemysłowych nawet w celu pobudzenia aktywności gospodarczej;

   c) w przypadku zrzeczenia się przez przedsiębiorców prawa użytkowania wieczystego na rzecz gminy w odniesieniu się do terenów Skarbu Państwa gmina zobowiązana jest do uiszczenia opłat z tytułu użytkowania wieczystego (brak możliwości komunalizacji majątku, gdyż nie jest przejęty na cel publiczny) oraz do ponoszenia kosztów jego zagospodarowania (także przy wykorzystaniu środków unijnych).

   Przepisy zawarte w art. 32 i 33 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa (....) dotyczą form zbywania majątku przez przedsiębiorstwa górnicze polegających na zrzeczeniu się lub darowaniu na rzecz gmin górniczych własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości niewykorzystanych na cele produkcyjne lub własność innych środków trwałych i obiektów trwale wyłączonych z eksploatacji na cele związane z realizacją urządzeń infrastruktury technicznej lub innych celów publicznych, a także w celu pobudzenia aktywności gospodarczej gmin.

   W ciągu trzech kwartałów 2004 r. na łączną wartość zbytego majątku nieprodukcyjnego 94,3 mln zł nastąpiło przekazanie majątku o wartości księgowej wynoszącej 76,1 tys. zł, z czego wartość 75,9 tys. zł dotyczyła budynków i budowli. W tym okresie w formie darowizn przekazano majątek będący gruntami w wysokości 45,8 tys. zł.

   Najczęstszą formą zbycia majątku jest przeniesienie praw majątkowych w trybie art. 66 Ordynacji podatkowej za zobowiązania. W ciągu dziesięciu miesięcy 2004 r. tą formą zbycia majątku uregulowano zobowiązania w wysokości 70,5 mln zł, w tym wobec gmin w wysokości 17,6 mln zł.

   Należy stwierdzić, co podkreśla w swych wypowiedziach również Przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Gmin w Polsce Pan Tadeusz Chrószcz, że proces przekazywania gruntów pokopalnianych z przeznaczeniem na aktywizację gospodarczą nabrał przyspieszenia w II półroczu 2004 r.

   Chciałbym zwrócić uwagę, że Minister Gospodarki i Pracy nie może narzucić formy zbywania przez przedsiębiorstwa górnicze zbędnego majątku nieprodukcyjnego. Zarządy przedsiębiorstw realizują takie formy jego zbywania, aby osiągnąć maksymalne korzyści i aby nie narazić się na posądzenie o działalność na szkodę spółki.

   Poruszony problem uiszczania opłat z tytułu wieczystego użytkowania przejętych przez gminy terenów Skarbu Państwa jest problemem, który powinien być ewentualnie rozwiązany w innej ustawie niż ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa (...), gdyż przejmowanie majątku od przedsiębiorstw górniczych stanowi tylko jedno z potencjalnych źródeł nieodpłatnego nabywania majątku przez gminy.

   Wskazany ponadto problem ponoszenia przez gminę częściowych kosztów zagospodarowania terenów przy wykorzystaniu środków unijnych wynika z faktu, że środki unijne mogą być przekazywane jedynie jako uzupełnienie środków własnych gmin przy realizacji przedsięwzięć dotyczących rozwoju gospodarczego gmin.

   2. Restrukturyzacja finansowa przedsiębiorstw górniczych w zakresie określonym przez wyżej cytowaną ustawę nie daje wprost kompetencji i instrumentów organom samorządowym do jej przeprowadzenia i umożliwienia oddłużenia tych przedsiębiorstw. W ocenie wielu gmin restrukturyzacja niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, w ramach ustawy z dnia 28 listopada 2003r. okazała się mało efektywna.

   Nie mogę zgodzić się z twierdzeniem o małej efektywności restrukturyzacji zobowiązań publicznoprawnych na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego. W wyniku wejścia w życie tej ustawy powstały warunki do znacznego rozszerzenia zakresu restrukturyzacji zadłużenia przedsiębiorstw górniczych w porównaniu do przepisów obowiązujących w innych ustawach na podstawie których była prowadzona restrukturyzacja finansowa przedsiębiorstw górniczych, a mianowicie:

   - Ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych;

   - Ustawy z dnia 5 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego (...);

   - Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy.

   Intencją uchwalonej przez Parlament ustawy było przeprowadzenie restrukturyzacji oddłużeniowej przedsiębiorstw górniczych w maksymalnym zakresie. Umorzenia następowały z mocy ustawy, bez udziału wierzycieli.

   Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. umorzono (w zakresie zobowiązań objętych restrukturyzacją wymienionych w art. 5) postępowania restrukturyzacyjne prowadzone przez przedsiębiorstwa górnicze na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. oraz postępowania oddłużeniowe prowadzone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa (...).

   Na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa (...) wg stanu na dzień 31.12.2003 r. umorzono 16 028,1 mln zł, a odroczeniu do dnia 31.12.2004 r. poddano zobowiązania w łącznej wysokości 3 330,9 mln zł.

   Największe umorzenia dotyczyły zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które wynosiły łącznie 6 561,2 mln zł i stanowiły 41,0% ogólnej kwoty umorzonych zobowiązań. Umorzenia zobowiązań wobec budżetu państwa wynosiły 4 807,5 mln zł i stanowiły dalsze 30% umorzonych zobowiązań. Tak radykalne umorzenie zobowiązań przyczyniło się do odwrócenia tendencji szybkiego narastania zobowiązań górnictwa węgla kamiennego i do znacznej poprawy płynności finansowej przedsiębiorstw górniczych. Wyraża się to między innymi stałym obniżaniem stanu zobowiązań górnictwa w 2004 r. (ze stanu 8 641,2 mln zł na dzień 31.12.2003 r. do poziomu 7 121,1 mln zł po 10 miesiącach 2004 r.). Nastąpiła też radykalna poprawa bieżących płatności przedsiębiorstw górniczych wobec wierzycieli publicznoprawnych, w tym wobec gmin.

   Chciałbym podkreślić, że w ciągu 10 miesięcy 2004 r. spółki węglowe w 100% regulowały bieżące płatności wobec gmin z tytułu opłaty eksploatacyjnej oraz z tytułu opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska, a realizacja płatności z tytułu innych opłat i kar na rzecz gmin wynosiła 94%.

   Uważam, że powyższe dane przeczą opinii o małej efektywności restrukturyzacji należności publicznoprawnych w ramach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego

   3. Program restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego, zakładając ograniczenia wielkości wydobycia węgla, nic nie mówi o tym, jak będzie się to przekładać na likwidację miejsc pracy w poszczególnych gminach.

   Podzielam zdanie samorządowców, że względy ekonomiczne nie mogą przesłonić sytuacji społecznej. Likwidacja miejsc pracy przekłada się również na uszczuplenie dochodów podatkowych gmin i rodzi konieczność objęcia opieką socjalną zwiększonej liczby bezrobotnych, co zagraża realizacji zadań własnych poszczególnych gmin.

   Redukcje zdolności produkcyjnych górnictwa węgla kamiennego przedstawiono w programie ˝Restrukturyzacja w latach 2003 - 2006 (...)˝ w dwóch scenariuszach.

   Scenariusz 1 zakłada obniżenie zdolności produkcyjnych górnictwa węgla kamiennego ze 102,6 mln ton/rok w 2003 r. do 94,8 mln t/rok w 2006 r., tj. o 7,8 mln ton/rok.

   Scenariusz 2 zakłada zwiększone tempo obniżania zdolności produkcyjnych górnictwa węgla kamiennego (w przypadku wystąpienia przesłanek), a mianowicie ze 102,6 mln ton/rok w 2003 r. do 88,0 mln t/rok w 2006 r., tj. o 14,6 mln ton/rok.

   Zgodnie ze Scenariuszem 1 w latach 2004-2006 nastąpi spadek zatrudnienia z 136,5 tys. osób w styczniu 2004 roku, do 117 tys. osób na koniec 2006 roku.

   Spadek zatrudnienia nastąpi w wyniku skorzystania przez pracowników dołowych ze świadczeń górniczych (8 tys. osób) oraz przez pracowników powierzchni z uprawnień adaptacyjno-aktywizujących (4 tys. osób).

   Pozostałe odejścia wyniosą 9,5 tys. osób, w tym:

   - poza górnictwo - 0,2 tys. osób,

   - emerytury - 9,0 tys. osób,

   - pozostałe odejścia naturalne - 0,3 tys. osób.

   Natomiast przyjęcia pracowników do przedsiębiorstw górniczych (2 tys. osób) nastąpią wskutek obligatoryjnych powrotów do pracy wynikających z przepisów Kodeksu pracy, zatrudniania absolwentów oraz pracowników o specjalistycznych kwalifikacjach za zgodą rad nadzorczych. Ten scenariusz jest obecnie realizowany.

   Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz. U. Nr 210, poz. 2037) umożliwia pracownikom przedsiębiorstw górniczych skorzystanie z następujących uprawnień:

   1. osłonowych - świadczenie górnicze;

   2. aktywizująco-adaptacyjnych: stypendium na przekwalifikowanie, kontrakt na przekwalifikowanie oraz pożyczka na podjęcie działalności gospodarczej.

   Tak więc osoby, które odejdą z górnictwa będą przebywały na emeryturach górniczych, świadczeniach górniczych lub podejmą zatrudnienie (po przekwalifikowaniu) u pracodawcy spoza górnictwa.

   Nie powinno więc nastąpić uszczuplenie budżetu gminy z powodu objęcia opieką socjalną zwiększonej liczby bezrobotnych.

   4. Art. 31 ustawy o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego daje gminom prawo otrzymania kredytu na preferencyjnych warunkach na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy. Gminy zwracają jednak uwagę, że to nie jest żaden przywilej. Możliwość otrzymania takiego kredytu przy wysokim oprocentowaniu i bez większych możliwości jego częściowego umorzenia, przy jednoczesnym ciągłym zmniejszaniu dochodów gminnych poprzez umarzanie części zaległych zobowiązań, to sytuacja, w której gmina jest podmiotem pokrzywdzonym.

   Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 9 kwietnia 2004r. w sprawie udzielania kredytu na warunkach preferencyjnych dla gmin górniczych na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy (Dz. U. Nr 84, poz. 778), kredyt może być udzielony przez Bank Gospodarstwa Krajowego do wysokości 80% wartości kosztorysowej inwestycji (20% finansowania zapewnia gmina), jednak w kwocie nie wyższej niż 5 mln zł. Jeżeli gmina zapewni udział środków własnych w wysokości 35 %, to kredyt może być udzielony do wysokości 10 mln zł. Na wniosek gminy górniczej bank może umorzyć 10 % przyznanego kredytu.

   Do dnia 31 grudnia 2006r. ze środków budżetu państwa są również pokrywane należności banku z tytułu czynności związanych z realizacją dopłat, umorzeń i zwrotu środków.

   Stopa oprocentowania kredytu jest zmienna i ustalana w stosunku rocznym w wysokości 70% stopy redyskonta weksli przyjmowanych od banków do redyskonta przez Narodowy Bank Polski, ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej.

   Porównując obecne warunki udzielania kredytu do poprzednich (określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 30 kwietnia 1999 r. w sprawie udzielania kredytu na warunkach preferencyjnych dla gminy górniczej na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy - Dz. U. Nr 59, poz. 627, z późn. zm.), należy stwierdzić, że zasadniczo się nie różnią.

   Na podstawie poprzedniego rozporządzenia (akt wykonawczy do ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz o szczególnych uprawnieniach gmin górniczych - Dz.U. Nr 62, poz. 1112, z późn. zm.) gminy górnicze w 2002 r. zrealizowały 28 inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy. Na ten cel gminom wypłacono kredyt na preferencyjnych warunkach w łącznej kwocie 60.385.291,69 zł. Z budżetu państwa dopłacono do kredytu kwotę 5.386.759,34 zł, z tego: 1.660.723,38 zł - dopłaty do oprocentowania, 3.726.035,96 zł - dopłaty z tytułu umorzenia kredytu.

   Należy mieć nadzieję, że tak jak poprzednio instrument ten zachęci gminy górnicze do korzystania z kredytów preferencyjnych. W 2004 r. przewidziano 3 mln zł z budżetu państwa na dofinansowanie do kredytów preferencyjnych.

   5. Zaproponowane w rozdziale II w/w ustawy umorzenia jak i odroczenia zaległości podatkowych, powodują dalszą dekapitalizację majątku gmin.

   Od 1998 r. do dnia dzisiejszego zrezygnowano z wielu zadań inwestycyjnych oraz ograniczono wydatki bieżące przede wszystkim właśnie z powodu braku należnych wpływów z tytułu podatku od nieruchomości i opłat eksploatacyjnych.

   Samorządy wręcz twierdzą, a ja podzielam ten pogląd, że program przyjęty przez Radę Ministrów dotyczący restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego na lata 2003 - 2006 oraz strategia na lata 2007 - 2010 zakłada poprawę sytuacji finansowej górnictwa kosztem gmin i co gorsza bez porozumienia z gminami.

   Ratalna spłata zaległości w opłacie eksploatacyjnej i podatku od nieruchomości stawia budżet gminy w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Gminy na skutek powstałych zaległości w sektorze górnictwa zmuszone były do zaciągania kredytów na realizację zadań własnych i do ponoszenia w związku z tym kosztów odsetek od zaciągniętego kredytu.

   Koszty te mogłyby być - zdaniem gmin - choć częściowo zrekompensowane zapłaconymi przez przedsiębiorstwa górnicze odsetkami za zwłokę. Przyjęty program restrukturyzacji górnictwa pozbawia gminy tej możliwości, gdyż do budżetu wpłyną tylko kwoty zobowiązań głównych.

   Jak już przedstawiono powyżej, przyjęte w rozdziale II ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. rozwiązania w zakresie restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw górniczych nie stawiały gmin górniczych w gorszej sytuacji od innych wierzycieli. Przeciwnie, dla zminimalizowania negatywnych skutków restrukturyzacji górnictwa przyjęto rozwiązania dotyczące:

   - zwolnienia z wpłat do budżetu państwa przeznaczonych na zwiększenie subwencji ogólnej od przypadającej jej części opłaty eksploatacyjnej od przedsiębiorstwa górniczego,

   - prawa do otrzymania kredytu na warunkach preferencyjnych na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy.

   Należy mieć również na uwadze fakt, że gminy były również beneficjentami środków pomocowych Unii Europejskiej, w tym z funduszu PHARE.

   Chciałbym nadmienić, że w przyjętym przez Radę Ministrów programie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego na lata 2004-2006 oraz strategii na lata 2007-2010 została przewidziana między innymi restrukturyzacja zobowiązań Kompanii Węglowej SA z tytułu opłaty eksploatacyjnej i podatku od nieruchomości w wysokości 666 mln zł przejętych od spółek węglowych (na podstawie art. 42 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.), które zbyły na jej rzecz swoje przedsiębiorstwa. Zgodnie z tymi założeniami Zarząd Kompanii Węglowej SA wystąpił do gmin górniczych z wnioskiem w sprawie sposobu restrukturyzacji tych zobowiązań, w tym w sprawie umorzenia odsetek i ustalenia harmonogramu spłat. Do końca trzeciego kwartału 2004 r. Kompania Węglowa SA zawarła 30 umów, które obejmują zobowiązania w łącznej wysokości 223,2 mln zł.

   6. Samorządy zwracają uwagę, że zapisy ujęte w dokumentach programowych, a także w cytowanej wyżej ustawie, które dotyczą ochrony środowiska, to deklaracje bez pokrycia i są jedynie wyrazem dobrej woli, a nie obowiązkiem i programem wynikającym z zapisów art. 5 i 7 Konstytucji dotyczących zrównoważonego rozwoju.

   Trudno bowiem przyjąć za wiarygodny zapis, że do końca 2008 r. górnictwo spełniać będzie już wymogi ochrony środowiska. Wątpliwe, aby w ciągu 4 lat resort spełnił wszelkie wymagania wynikające z polskich przepisów prawnych w ochronie środowiska, szczególnie zaś w odniesieniu do niszczenia powierzchni ziemi i zrzutu słonych wód do rzek.

   Spełnienia wymogów ochrony środowiska nie uzyska się zdaniem samorządów w tak krótkim czasie, przeznaczając zaledwie 0,65 % ogólnych kosztów produkcji węgla na likwidację zaległych i bieżących szkód górniczych i rekultywacji terenów.

   Zgodnie z zapisem programu rządowego, cztery spółki węglowe, tj. Kompania Węglowa SA, Katowicki Holding Węglowy SA, Jastrzębska Spółka Węglowa SA oraz Spółka Restrukturyzacji Kopalń SA zostały zobowiązane do opracowania, w uzgodnieniu z Ministerstwem Środowiska, stosownych programów dotyczących ekologii i ochrony środowiska dla każdej ze spółek. Programy takie zostały wykonane. Pozostałe spółki węglowe (tj. kopalnie-spółki oraz Bytomska Spółka Restrukturyzacji Kopalń Sp. z o. o.) realizują zadania z zakresu ochrony środowiska ujęte w Biznes Planach i Planach Techniczno-Ekonomicznych.

   W warunkach spółek węglowych główne problemy stwarzają odpady górnicze, zasolone wody dołowe, emisja zanieczyszczeń pyłowo-gazowych do powietrza, emisja nadmiernego poziomu hałasu oraz rekultywacja terenów zdegradowanych działalnością przemysłową. Opracowane i realizowane programy, będące integralną częścią Biznes Planów spółek węglowych na lata 2004-2010 oraz rocznych planów techniczno - ekonomicznych, spowodują, że najpóźniej do roku 2007 nastąpi spełnienie przez podmioty górnicze wymagań ochrony środowiska, przez co należy rozumieć dotrzymywanie przez spółki węglowe warunków korzystania ze środowiska określonych w stosownych decyzjach i pozwoleniach administracyjnych. Należy zauważyć, że o ile w roku 2003 górnictwu węgla kamiennego zostały naliczone kary ˝ekologiczne˝ w łącznej wysokości 965,8 tys. zł, to w roku 2007 przewiduje się, że wysokość tychże kar osiągnie poziom przeszło cztery razy mniejszy, tj. 231,6 tys. zł., natomiast już od 2008 roku w związku ze spełnieniem wymogów ochrony środowiska - nastąpi całkowite zaprzestanie wymierzania sektorowi kar ekologicznych.

   Wielkość nakładów finansowych planowanych do poniesienia przez górnictwo węgla kamiennego (kopalnie czynne) na realizację inwestycyjnych zadań proekologicznych w latach 2004-2007 określa się na ok. 250 mln zł. Przewidywane na ten okres nakłady do poniesienia na zadania związane z rekultywacją i zagospodarowaniem terenów zdegradowanych działalnością przemysłową mają wynieść ok. 221 mln zł, natomiast planowane nakłady do poniesienia na usuwanie szkód wyrządzonych ruchem zakładów górniczych zostały na lata 2004-2007 określone w wysokości ok. 960 mln zł.

   Opracowane przez spółki węglowe Biznes Plany, Plany Techniczno-Ekonomiczne oraz programy ochrony środowiska gwarantują zgodność z ekologicznymi wymogami Unii Europejskiej i polskiego prawa, które tworzone jest w oparciu o dyrektywy unijne. Zarządy trzech największych krajowych producentów węgla kamiennego, tj. Kompanii Węglowej SA, Katowickiej Grupy Kapitałowej oraz Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA, mając na uwadze poprawę skuteczności kształtowania wpływu działalności zakładów górniczych na środowisko, wdrażają w kopalniach System Zarządzania Środowiskowego, zgodny z normami PN-EN ISO 9001-2001 oraz PN-EN ISO 14001. Zarządzanie ochroną środowiska na poziomie przedsiębiorstwa należy bowiem rozumieć jako podjęcie systematycznych i ciągłych prac, których celem jest stała redukcja emisji szkodliwych zanieczyszczeń. System Zarządzania Środowiskowego jest to efekt doświadczeń wynikających z różnych koncepcji wykorzystywanych w gospodarce światowej, z których najważniejsza to koncepcja zrównoważonego rozwoju, która w branży sektora górnictwa węgla kamiennego polega na gospodarowaniu zasobami złóż kopalin w sposób przyjazny dla środowiska, efektywny ekonomicznie, poprawny technicznie i akceptowalny społecznie. Norma PN-EN ISO 14001 zobowiązuje kopalnie do wdrożenia szeregu procedur ˝środowiskowych˝, których jednym z podstawowych elementów jest zapewnienie prawidłowego systemu monitorowania swojej działalności. Obszary środowiskowe objęte monitoringiem przez podmioty górnicze obejmują w szczególności gospodarkę wodno - ściekową, gospodarkę odpadami, emisję zanieczyszczeń do powietrza oraz emisję hałasu. Spółki węglowe i kopalnie równolegle dążą do doskonalenia działań monitoringowych, co jest zgodne z wymaganiami przytoczonej powyżej normy.

   7. Władze samorządowe wielu gmin zwracają także uwagę na kwestię majątku nieprodukcyjnego będącego w posiadaniu przedsiębiorstw górniczych.

   Grunty w dużej części należą do gmin, a posadowione na nich nieruchomości zostały albo zdewastowane w wyniku prowadzonej działalności górniczej, albo są już niepotrzebne górnictwu. I tu pojawia się zasadnicze pytanie: Kto będzie doprowadzał te grunty (i ponosił koszty) do stanu umożliwiającego zagospodarowanie, odsprzedaż lub dzierżawę ?

   Obowiązujący system prawny nie precyzuje tego zagadnienia jednoznacznie.

   Intencją reformy górnictwa węgla kamiennego jest między innymi oddzielenie majątku produkcyjnego od nieprodukcyjnego. Przedsiębiorstwa górnicze posiadają w niewielkim stopniu nieuregulowany stan prawny majątku.

   Corocznie budżet państwa ponosi duże koszty na rekultywację terenów pogórniczych, a więc istnieje możliwość doprowadzenia tych terenów do stanu umożliwiającego ich zagospodarowanie.

   Dodatkowe pytania.

   1. Dlaczego proces reformowania polskiego górnictwa odbywa się głównie kosztem tzw. gmin górniczych?

   W świetle wyjaśnień, które przedstawiłem powyżej, w zakresie:

   - wielkości umorzeń zobowiązań przedsiębiorstw górniczych wobec wierzycieli, w tym wobec ZUS, budżetu państwa, PFRON,

   - zapewnionych w ustawie z dnia 28 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa ... oraz w ustawie z dnia 28 listopada o restrukturyzacji górnictwa ...szczególnych uprawnień gmin w zakresie:

   a) zwolnienia z wpłat do budżetu państwa na zwiększenie subwencji ogólnej od opłaty eksploatacyjnej,

   b) prawa do otrzymania kredytów na warunkach preferencyjnych na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy

   - faktu, że gminy górnicze są beneficjentem środków pomocowych uzyskanych ze środków Unii Europejskiej oraz beneficjentem tworzonych przez pracodawców spoza górnictwa na ich terenie przedsięwzięć służących rozwojowi gospodarczemu gmin, nie można zgodzić się z poglądem, że reformowanie polskiego górnictwa odbywa się głównie kosztem gmin górniczych. Główny ciężar ponosi budżet państwa. Należy dodać, że bez restrukturyzacji górnictwa sytuacja gmin górniczych byłaby o wiele bardziej trudna. Efekt dotychczasowej restrukturyzacji górnictwa stworzył między innymi warunki do pełnej realizacji płatności przez przedsiębiorstwa górnicze, w tym wobec gmin.

   2. Czy uważa Pan za słuszny pogląd wyrażony w stanowiskach gmin, że tańsze kredyty, o których mowa w rozdziale VI art. 30 i 31 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., miałyby sens, gdyby zmniejszono wysokość ich oprocentowania maksymalnie do 30 % (obecnie jest to aż 70 %) oraz zwiększono możliwość ich umorzenia minimum do 30 % (obecnie to 10 %) ?

   Kredyt nie jest oprocentowany w wysokości 70 %, lecz jest oprocentowany w stosunku rocznym w wysokości 70 % stopy redyskonta weksli przyjmowanych od banków do redyskonta przez Narodowy Bank Polski, ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej.

   Przykład: Jeżeli stopa redyskonta weksli wynosi 7% w stosunku rocznym, to stopa oprocentowania kredytu na warunkach preferencyjnych wyniesie 4,9 %.

   Warunki kredytowania inwestycji na otworzenie nowych miejsc pracy nie zmieniły się w porównaniu do poprzednich rozwiązań. Gminy górnicze w 2002 r. skorzystały z kredytów preferencyjnych, w wyniku których sfinansowano 28 inwestycji wspierających utworzenie nowych miejsc pracy.

   Odpowiadając wprost na tak zadane pytanie, należy stwierdzić, że jest sensowne finansowanie inwestycji na warunkach określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 9 kwietnia 2004 r. w sprawie udzielania kredytu na warunkach preferencyjnych dla gmin górniczych na finansowanie inwestycji wspierających tworzenie nowych miejsc pracy (Dz. U. Nr 84, poz. 778).

   3. Czy w świetle ostrej krytyki samorządów w zakresie umarzania odsetek od niezapłaconych gminom przez podmioty górnicze należnych im zobowiązań podatkowych należy zmienić zapisy art. 4 cytowanej ustawy, gdyż brak dochodów z tego tytułu w konsekwencji naraziło gminy na znaczne zwiększenie kosztów obsługi zaciągniętych kredytów, jak również spowolniło realizację lub powodowało, że gminy z braku środków musiały rezygnować z wielu zamierzonych i koniecznych inwestycji ?

   Główne efekty restrukturyzacji finansowej prowadzonej wg rozwiązań określonych wg art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. zostały osiągnięte w 2003 r. i 2004 r. Do określenia sposobu restrukturyzowania pozostała jeszcze część zobowiązań Kompanii Węglowej SA z tytułu opłaty eksploatacyjnej oraz podatku od nieruchomości, co przedstawiono powyżej.

   W sytuacji, gdy przedsiębiorstwa górnicze w pełnym zakresie regulują bieżące płatności publicznoprawne, zmiana zapisów art. 4 ustawy nie ma aktualnie uzasadnienia.

   4. Czy podziela Pan pogląd, a jeżeli tak, to czy podejmie Pan stosowne działania, także dotycząc zmian prawa, aby umożliwić gminom przejmowanie za długi z mocy prawa majątku Skarbu Państwa, który jest w dyspozycji podmiotów górniczych, i że samorządy powinny wskazywać, które składniki majątkowe są dla nich atrakcyjne, chociażby ze względu na kryterium ich użyteczności dla gmin?

   Nie podzielam opinii, aby gminy górnicze miały przejmować za długi majątek Skarbu Państwa, który jest w dyspozycji podmiotów górniczych z jednoczesnym wskazaniem, że jest to majątek atrakcyjny dla nich. Uważam, że lepszym rozwiązaniem jest, aby przedsiębiorcy wykorzystywali majątek nieprodukcyjny przedsiębiorstw górniczych na przedsięwzięcia służące na terenie gmin do rozwoju nowych rodzajów działalności i tworzenia nowych miejsc pracy.

   Ponadto uważam, że przekazywanie majątku (spłata za zobowiązania podatkowe) winno odbywać się na warunkach wspólnie uzgodnionych.

   5. Czy podejmie Pan działania jako minister właściwy ds. gospodarki, aby przepisy rozdziału VI ustawy z dnia 28 listopada 2003r., które dotyczą uprawnień gmin górniczych, odzwierciedlały uwagi i opinie, które zawarłem w swojej interpelacji ?

   Aktualnie nie przewiduje się zmian przepisów rozdziału VI ustawy z dnia 28 listopada 2003r.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 12 stycznia 2005 r.