Odpowiedź ministra gospodarki i pracy

na interpelację nr 8946

w sprawie informacji NIK dotyczącej przekształceń organizacyjnych w górnictwie węgla kamiennego w latach 2002-2003 i braku właściwego nadzoru nad tymi zmianami ze strony Ministerstwa Gospodarki i Pracy

   W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 17 grudnia 2004 r., znak: SPS-0202-8946/04, interpelację Pana Posła Jerzego Polaczka w sprawie informacji Najwyższej Izby Kontroli dotyczącej przekształceń organizacyjnych w górnictwie węgla kamiennego w latach 2002-2003 i braku właściwego nadzoru nad tymi zmianami ze strony Ministra Gospodarki i Pracy uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   Na wstępie chciałbym przedstawić kilka danych wyjaśniających, dotyczących podważanej przez Pana Posła zasadności przeprowadzenia zmian organizacyjnych w górnictwie węgla kamiennego, polegających na przekazaniu przez Spółki Węglowe: Gliwicką, Rudzką, Nadwiślańską i Rybnicką oraz zakłady górnicze: Piekary, Centrum, Bytom II i Bytom III swoich przedsiębiorstw do utworzonej Kompanii Węglowej SA na bazie Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego SA.

   Wymienione spółki węglowe i zakłady górnicze, mimo częściowej poprawy wyników będących efektem realizowanych w latach 1993-2001 programów reformy górnictwa węgla kamiennego nie posiadały płynności finansowej, a poniesione w kolejnych latach straty finansowe doprowadziły do powstania w tych spółkach ujemnych kapitałów własnych.

   Brak płynności finansowej nie pozwalał tym spółkom na realizowanie należnych płatności publicznoprawnych. I tak w 2002 r. należne płatności wynikające z deklaracji wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz wpłat na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych były realizowane w wysokości:

   - 24,1% w przypadku Nadwiślańskiej Spółki Węglowej SA,

   - 35,8% w przypadku Rudzkiej Spółki Węglowej SA,

   - 58,1% w przypadku Rybnickiej Spółki Węglowej SA,

   - 81,5% w przypadku Gliwickiej Spółki Węglowej SA,

   - 92,0% w przypadku Bytomskiej Grupy Kapitałowej.

   Realizacja przez omawiane przedsiębiorstwa należnych płatności z tytułu podatku od towarów i usług, przy uwzględnieniu ich regulowania poprzez przeniesienie praw majątkowych w trybie art. 66 Ordynacji podatkowej, kształtowała się w przedziale 30,7% do 67,3%.

   Trudna sytuacja finansowa i posiadanie ujemnych kapitałów stwarzały coraz to większe trudności w pozyskiwaniu kredytów płatniczych, między innymi na wynagrodzenia dla pracowników i zapewnienie im terminowych wypłat.

   Wymienione przedsiębiorstwa były chronione przed upadłością tym, że realizowały postępowanie oddłużeniowe na podstawie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego... Miały przy tym znaczne trudności w spełnianiu ustawowych warunków realizowania postępowania oddłużeniowego w zakresie terminowego regulowania zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych i składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z tego powodu, na podstawie art. 8 ust. 2a ww. ustawy, zawierały one odrębne okresowe umowy określające zasady regulowania tych zobowiązań.

   Mając na uwadze powyższą sytuację spółek i zakładów górniczych grożącą upadłością, trudno jest się zgodzić ze stwierdzeniami o braku celowości podejmowanych działań w procesie przekształceń organizacyjnych w górnictwie oraz że opracowany na lata 2003-2006 program był oparty na założeniach ˝prowadzących do naruszenia interesu spółek węglowych˝. Założenia tego programu miały na względzie dobrze pojęty interes górnictwa węgla kamiennego, załóg górniczych i otoczenia górnictwa.

   Poniżej przedstawiam wyjaśnienia do szczegółowych pytań Pana Posła.

   1. Dlaczego nie dysponując wyceną wartości przedsiębiorstw spółek węglowych, przyjęto kwotę 4 mld zł jako granicę odpowiedzialności Kompanii Węglowej SA za zobowiązania spółek - zbywców (...)?

   Kwota 4 mld zł wynika z wyceny wartości przedsiębiorstw, zakładów górniczych, które zostały zbyte na rzecz Kompanii Węglowej SA.

   Uprzejmie wyjaśniam, że w ramach prac nad utworzeniem Kompanii Węglowej SA w drodze przetargu przeprowadzonego przez Państwową Agencję Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego SA wyłoniona została firma Biuro Usług i Finansów ˝Rafin˝ Zakład Szkoleń i Wyceny Majątku z siedzibą w Sosnowcu do wyceny wartości przedsiębiorstw. Firma ta dokonała wyceny wartości przedsiębiorstw na kwotę 3.804,4 mln zł.

   Zgodnie z przyjętymi założeniami w obowiązującym wówczas programie restrukturyzacji kwota ta została powiększona o 5% (zobowiązania indemnifikacyjne), tj. o 190,2 mln zł. Kompania Węglowa zatem została zobowiązana do regulowania spółek węglowych i zakładów górniczych do wysokości 3.994,6 mln zł.

   Sąd rejestrowy zaakceptował powyższą wycenę, rejestrując Kompanię Węglową SA.

   2) Dlaczego harmonogram działań wynikający z programu restrukturyzacji zawierał tak krótkie terminy, co w praktyce uniemożliwiało rzetelne i zgodne z prawem określenie wartości przedsiębiorstw zbytych na rzecz Kompanii Węglowej SA(...)

   Podstawową przyczyną krótkich terminów działań wynikających z przyjętego w programie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego harmonogramu była konieczność szybkiej realizacji przedsięwzięć zapobiegających postawieniu przedsiębiorstw górniczych w stan upadłości. Z końcem bowiem 2002 r. przestawała obowiązywać ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa..., przepisy której chroniły przedsiębiorstwa górnicze przed upadłością pomimo istnienia takich podstaw. Równocześnie w końcowej fazie były prace legislacyjne w parlamencie nad nowym prawem upadłościowym i naprawczym. W IV kwartale 2002 r. wiadomym już było, że zgodnie z art. 21 nowego prawa upadłościowego i naprawczego dłużnik będzie zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od wystąpienia podstawy do upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o upadłość. We wszystkich spółkach węglowych, które zbyły swoje przedsiębiorstwa na rzecz Kompanii Węglowej SA występowały podstawy do zgłoszenia wniosków o postawienie ich w stan upadłości.

   3) 29 listopada 2002 r. w Ministerstwie Gospodarki i Pracy powołano Zespół, który miał określić szczegółowe zasady zbycia przedsiębiorstw spółek na rzecz Kompanii Węglowej. Niestety, nie wypracowano tych zasad, co doprowadziło do sytuacji, w której niektóre składniki mienia związane z wydobyciem węgla pozostały własnością spółek zbywców.

   Powołany Zespół miał za zadanie wdrożenie rozwiązań w zakresie zbycia przedsiębiorstw spółek węglowych na rzecz Kompanii Węglowej SA. Jedną z głównych przyczyn nieprzekazania do Kompanii Węglowej SA. wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstw było ustanowienie na części tych składników majątkowych zajęć i zastawów (hipotek ustawowych) przez wierzycieli zobowiązań publicznoprawnych ze względu na nieuregulowanie przez spółki swoich zobowiązań. Majątek obciążony zajęciami i zastawami nie mógł być przekazany do Kompanii Węglowej SA.

   4) NIK negatywnie oceniła pod względem celowości i rzetelności proces restrukturyzacji finansowej Nadwiślańskiej Spółki Węglowej SA.

   Zgodnie z założeniami, spółki węglowe złożyły wnioski o restrukturyzację zobowiązań w trybie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Ubiegając się o restrukturyzację finansową, przedsiębiorcy zobowiązani byli do przedkładania planów restrukturyzacyjnych. W tym okresie spółki węglowe uwzględniały w przedkładanych planach restrukturyzacyjnych ówczesne uwarunkowania prawne i rynkowe. Termin sporządzania planów wynikał z ww. ustawy. Ministerstwo Gospodarki i Pracy oceniało te plany, biorąc pod uwagę obowiązujący wówczas stan prawny oraz uwarunkowania rynkowe.

   Korzystniejsze warunki oddłużeniowe przewidziane w ustawie z dnia 30 października 2003 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy spowodowały, że spółki wystąpiły z wnioskami o restrukturyzację w trybie tej ustawy.

   W art.13 ustawa ta określa treść i formę wniosku o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego. W skład wniosku wchodziły elementy, które formalnie nie dawały podstaw do ich negatywnej oceny. Dopiero złożenie planów restrukturyzacyjnych (w terminie do 3 miesięcy od daty złożenia wniosku) było podstawą do oceny możliwości przeprowadzenia restrukturyzacji w trybie tej ustawy. Pragnę zwrócić uwagę, że Prezes Agencji Rozwoju Przemysłu SA negatywnie ocenił przedłożone przez spółki węglowe plany restrukturyzacyjne, a w tym również program Nadwiślańskiej Spółki Węglowej SA. W konsekwencji umorzył postępowania restrukturyzacyjne.

   Należy zaznaczyć, że Najwyższa Izba Kontroli oceniała te działania restrukturyzacyjne w późniejszym terminie, przy znacznie korzystniejszych dla górnictwa warunkach oddłużeniowych i rynkowych oraz po dokonaniu trudnych zmian organizacyjnych. Miało to wpływ na tę ocenę.

   5) Panie Ministrze, za skandaliczną można uznać kolejną kwestię wynikającą z informacji NIK o prowadzonej przez nią kontroli. Rzecz dotyczy wyceny wartości godziwej poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstw spółek węglowych wykonywanej przez spółkę MW RAFIN.

   Umowa zawarta pomiędzy PARGWK SA oraz firmą MW RAFIN dotyczyła sporządzenia wyceny przedsiębiorstw zbywanych przez spółki węglowe do Kompanii Węglowej SA. NIK zarzuca przedstawionej wycenie brak określenia przez firmę RAFIN wartości godziwej przedsiębiorstw.

   W opisie zastosowanej metody wyceny firma wyceniająca stwierdziła, że do określenia wartości przedsiębiorstw spółek zastosowano metodę skorygowanych aktywów netto. Wartość aktywów pomniejszono o te zobowiązania, które zgodnie z ustawami restrukturyzacyjnymi (ustawa o dostosowaniu górnictwa..., ustawa o restrukturyzacji niektórych należności..., ustawa o pomocy publicznej dla przedsiębiorców...) nie podlegały umorzeniu. W odniesieniu do pozostałych zobowiązań przyjęto założenie, że należy je traktować jako umorzone w wyniku restrukturyzacji.

   Pomiędzy wartością majątkową przedsiębiorstwa określoną przy wykorzystaniu metody wartości skorygowanej aktywów netto a wartością godziwą występuje istotna zbieżność.

   Wobec podniesionych zarzutów przez Najwyższą Izbę Kontroli dotyczących wielu aspektów przeprowadzonej wyceny przedsiębiorstw przez firmę RAFIN Kompania Węglowa SA w dniu 20.05.2004 r. zwróciła się o ekspertyzę do Kancelarii Prawnej J.A. Strzępka w zakresie realności dochodzenia zwrotu wypłaconego firmie wyceniającej wynagrodzenia za wykonane wyceny przedsiębiorstw.

   Z wykonanej ekspertyzy wynika, że jest to wątpliwe ze względu na wygaśnięcie uprawnień zamawiającego, jak również na trudności udowodnienia winy i powstałej szkody.

   Zlecona przez Zarząd Kompanii Węglowej SA kolejna wycena pojedynczych środków trwałych, które nie były przedmiotem zbycia wraz z przedsiębiorstwem, nie jest naruszeniem prawa, gdyż firma RAFIN za wycenę tych środków nie otrzymała wynagrodzenia przy poprzedniej wycenie przedsiębiorstw.

   6) W wystąpieniu skierowanym do Kompanii Węglowej SA NIK wnioskowała o podjęcie szeregu działań, które miały doprowadzić do naprawy zaistniałej sytuacji.

   Kompania Węglowa SA w oparciu o dokonane w księgach rachunkowych za 2003 r. korekty wartości składników majątkowych sporządziła i złożyła do gmin i urzędów miast w I kwartale 2004 r. korekty deklaracji w podatku od nieruchomości za rok 2003 i 2004. Korekty deklaracji (skorygowanie wartości budowli) zostały sporządzone w oparciu o przepisy art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach lokalnych. Zobowiązania wobec gmin i urzędów miast wynikające z ww. korekt i deklaracji w kwocie 1 736 117,25 zł, w tym odsetki w kwocie 171 363,71 zł zostały uregulowane przez Kompanię Węglową SA w kwietniu i maju 2004 r.

   7) Biorąc pod uwagę ustalenia NIK i fakt, że Zarządy obu kontrolowanych podmiotów nie złożyły zastrzeżeń do ocen, uwag i wniosków zawartych w wystąpieniach pokontrolnych, stawiam zarzut braku pełnienia właściwego nadzoru właścicielskiego.

   Nie mogę zgodzić się z zarzutem o braku pełnienia właściwego nadzoru właścicielskiego nad procesem przekształceń organizacyjnych. W wyniku podjętych działań nadzorczych spowodowano usunięcie popełnionych błędów i niedociągnięć. Opracowano program restrukturyzacji górnictwa oraz projekt ustawy o restrukturyzacji górnictwa, która po przyjęciu przez parlament stała się podstawą dalszych działań w tym zakresie. Ich efektem jest zmiana obrazu sektora i uzyskiwanie przez niego pozytywnych wyników finansowych.

   8) Dlaczego utworzony Międzyresortowy Zespół ds. Monitorowania przebiegu realizacji programu restrukturyzacji nie spełnił swojego zadania(...)?

   Międzyresortowy Zespół ds. Monitorowania Przebiegu Restrukturyzacji Górnictwa Węgla kamiennego spełnia zadania określone w rozporządzeniu powołującym. Na posiedzeniach tego Zespołu rozpatrywane są podstawowe kierunki działań restrukturyzacyjnych oraz ich efekty, a także wszystkie ważniejsze dokumenty dotyczące restrukturyzacji górnictwa. Pragnę wyjaśnić, że na każdym posiedzeniu Zespołu są przedkładane projekty protokołów z poprzedniego posiedzenia, do których członkowie wnoszą swoje uwagi. Zatwierdzenie projektów protokołów następuje po wniesieniu poprawek przez jego członków. Odbywa się to z reguły na kolejnym posiedzeniu Zespołu. Jest to zwyczajowo przyjęty sposób postępowania w takich sprawach.

   9) Wadliwość procesu przekształceń organizacyjnych w górnictwie węgla kamiennego.

   Podstawowe cele procesu restrukturyzacji, a mianowicie: dostosowanie zdolności produkcyjnych do potrzeb rynku, uzyskanie rentowności oraz poprawa konkurencyjności przedsiębiorstw górniczych w różnych okresach realizacji programów są zbliżone.

   Dokument ˝Restrukturyzacja górnictwa węgla kamiennego w latach 2004-2006 oraz strategia na lata 2007-2010˝, przyjęty przez Radę Ministrów dniu 27 kwietnia 2004 r., uszczegółowił poszczególne cele, uwzględnił również nowe uwarunkowania funkcjonowania górnictwa, a w tym zakresie skutków wstąpienia Polski do Unii Europejskiej oraz sytuacji węgla kamiennego na rynkach zbytu. Dokument ten uwzględnia dokonania uzyskane w 2003 r., a w tym uchwalenie przez Parlament ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006.

   Pragnę zwrócić uwagę, że realizacja dokumentu z kwietnia 2004 r. sprzyja realizacji celów przyjętych w dokumencie ze stycznia 2003 r. Przykładem mogą być efekty realizacji celu ekonomicznego zakładającego rentowność i systematyczne zmniejszanie zaległych zobowiązań całego sektora oraz zapewniać regulowanie płatności w pełnej wysokości.

   Chciałbym nadmienić, że w okresie od początku 2004 r. do końca października 2004 r. stan zobowiązań górnictwa węgla kamiennego ulegał systematycznemu obniżaniu z poziomu 8 896,5 mln zł do 7 121,1 mln zł. W okresie dziesięciu miesięcy 2004 r. górnictwo realizuje w pełnym zakresie bieżące płatności publicznoprawne.

   Minister

   Jerzy Hausner

   Warszawa, dnia 11 stycznia 2005 r.