Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8956

w sprawie rozszerzenia o rzemieślników zakresu podmiotowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. dotyczącego wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z wystąpieniem Pana Marszałka z dnia 17 grudnia br., znak SPS-0202-8956/04, dotyczącym interpelacji posła Jana Klimka w sprawie rozszerzenia o rzemieślników zakresu podmiotowego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pragnę na wstępie przypomnieć, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.) obowiązywały przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267, ze zm.), która już w samym tytule określała jej zakres podmiotowy. W swej treści natomiast w art. 5 zdefiniowała ˝pracownika˝ jako ˝osobę pozostającą w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy˝ (pkt 1), zaś ˝zatrudnienie˝ jako ˝wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy˝ (pkt 2). Jako zasadę przyjmowała prawo do emerytury po spełnieniu łącznie warunku wieku wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz minimalnego okresu zatrudnienia wynoszącego odpowiednio 20 i 25 lat (art. 26).

   Od tej zasady ustawa przewidywała odstępstwa (art. 53-55) - m.in. możliwość przechodzenia pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na emeryturę na zasadach określonych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów.

   Nie ulega więc wątpliwości, że prawo do wcześniejszej emerytury przysługiwało wyłącznie pracownikom, którzy legitymowali się odpowiednim okresem zatrudnienia, rozumianym jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy. Uprawnienie to miało więc pracowniczy, a nie powszechny charakter.

   Ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie zmieniła obowiązujących w starym systemie zasad nabywania uprawnień emerytalnych przez osoby urodzone przed 1949 r. oraz osoby urodzone w latach 1949-1968, które wymagane warunki spełnią w ściśle określonym terminie.

   Na mocy jej art. 32 ust. 4 utrzymana została - wyłącznie na okres przejściowy - możliwość stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach...

   Z użytego w ust. 1 art. 32 sformułowania ˝ubezpieczonym... będącym pracownikami zatrudnionymi w szczególnych warunkach˝ jednoznacznie wynika, że prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje tylko tym ubezpieczonym, którzy udokumentują wymagany okres ubezpieczenia, w tym co najmniej 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach na podstawie umowy o pracę.

   Przy ustalaniu uprawniającego do wcześniejszej emerytury okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach nie uwzględnia się więc okresów wykonywania działalności zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym np. okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle - Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979, ze zm. - rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną). Prowadzenie działalności gospodarczej nie jest bowiem równoznaczne z pozostawaniem w stosunku pracy.

   Pragnę podkreślić, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS reguluje sposób wygaszania dotychczasowych uprawnień z uwzględnieniem zasad łagodnej ewolucji.

   Z konieczności zachowania praw nabytych nie można wywodzić obowiązku kreowania identycznych uprawnień dla osób, którym nigdy nie przysługiwały szczególne uprawnienia emerytalne wynikające z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dn.7.02.1983 r. - tym bardziej że zreformowany system emerytalny nie przewiduje możliwości utrzymania przywileju wcześniejszej emerytury dla żadnej grupy zawodowej.

   Należy również zwrócić uwagę, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS, także w tych fragmentach, które dotyczą wcześniejszych emerytur, była już przedmiotem analizy Trybunału Konstytucyjnego.

   W uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2000 r., ogłoszonego w Dz. U. Nr 76, poz. 874, w sprawie o sygn. K. 1/00 dotyczącej prawa do wcześniejszej emerytury osób objętych ubezpieczeniami społecznymi z innego tytułu niż stosunek pracy Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ˝...ustawa emerytalna nie zmieniła zakresu podmiotowego tych regulacji w stosunku do stanu prawnego sprzed 1 stycznia 1999 r...˝.

   ˝...Zróżnicowanie uprawnień w zakwestionowanych przepisach wynika z tego, że w stosunku do ubezpieczonych będących pracownikami jest to kontynuacją posiadanych uprzednio uprawnień, aż do całkowitego ich wygaszenia, natomiast pozostali ubezpieczeni, którzy przed wejściem w życie ustawy emerytalnej podlegali innym systemom ubezpieczenia, niż pracowniczy, takich uprawnień (do wcześniejszej emerytury) nigdy nie mieli...˝

   W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny uznał, że wspomniane zróżnicowanie jest uzasadnione i nie narusza wynikających z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasad równości i sprawiedliwości społecznej.

   Sekretarz stanu

   Cezary Miżejewski

   Warszawa, dnia 4 stycznia 2005 r.