Odpowiedź ministra infrastruktury

na interpelację nr 8967

w sprawie pogłębiającego się kryzysu w budownictwie mieszkaniowym w świetle budżetu zaplanowanego na 2005 r.

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo Pana Marszałka z dnia 22 grudnia 2004 r. (znak: SPS-0202-8967/04), dotyczące interpelacji Posła Tadeusza Urbana w sprawie pogłębiającego się kryzysu w budownictwie mieszkaniowym w świetle budżetu zaplanowanego na 2005 rok, uprzejmie przekazuję poniższe informacje i wyjaśnienia.

   We wstępie interpelacji Pana Posła sformułowany został zarzut pogłębiającego się kryzysu w budownictwie mieszkaniowym i braku jakichkolwiek działań Rządu (zarówno tymczasowych, jak i długookresowych), stanowiący podstawę dla postawienia w dalszej części pytań szczegółowych. W opinii Pana Posła potwierdzeniem takiej diagnozy jest spadek wydatków budżetowych na mieszkalnictwo oraz zupełne pominięcie problematyki mieszkaniowej w najważniejszym dokumencie wyznaczającym ramy rozwoju kraju.

   W związku z powyższym, odnosząc się już na samym początku do trzeciego pytania postawionego w interpelacji, uprzejmie informuję, iż z chwilą objęcia obowiązków przez obecny Rząd w Ministerstwie Infrastruktury rozpoczęte zostały prace nad opracowaniem trwałych podstaw długookresowej polityki mieszkaniowej w Polsce. Ich bezpośrednim wyrazem jest wstępny projekt Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013, przyjęty w dniu 11 stycznia br. przez Radę Ministrów. W odróżnieniu od Narodowego Planu Rozwoju obowiązującego obecnie, w którym problematyka mieszkaniowa nie została uwzględniona, projekt nowego NPR na lata 2007-2013 przewiduje realizację wielu działań związanych bezpośrednio z sektorem mieszkaniowym.

   W projekcie NPR całkowicie problematyce mieszkaniowej poświęcony został kierunek działań pn. ˝poprawa dostępności mieszkań dla obywateli oraz poprawa jakości zasobu mieszkaniowego˝, wchodzący w skład priorytetu ˝Aktywizacja i Mobilność˝ i stanowiący jeden z 30 kierunków działań przewidzianych w całym dokumencie. Do czterech działań, które będą realizowane w ramach tego kierunku, zaliczono:

   - tworzenie przyjaznego środowiska prawno-instytucjonalnego dla rozwoju budownictwa mieszkaniowego,

   - rozwój zasobu dostępnych mieszkań na wynajem realizowanych przez sektor prywatny i non-profit,

   - pobudzenie ruchu mieszkaniowego (migracji mieszkaniowej),

   - rewitalizację zdegradowanych obszarów zurbanizowanych.

   Ponadto w projekcie NPR, jako elementy innych działań pozostających w obszarze polityki społecznej, określone zostały również działania uwzględniające problematykę mieszkaniową, pozostające na pograniczu polityki mieszkaniowej i polityki społecznej.

   Wszystkie propozycje działań poświęconych mieszkalnictwu zostały wprowadzone do projektu NPR na lata 2007-2013 z inicjatywy Ministra Infrastruktury. Podstawą ich sformułowania jest równolegle opracowywany projekt ˝Strategii długofalowego rozwoju sektora mieszkaniowego na lata 2005-2020˝, który zgodnie z przyjętym harmonogramem powinien zostać skierowany pod obrady Rady Ministrów w maju br. (robocza wersja tego dokumentu została zresztą wymieniona w liście załączników wykorzystywanych przy opracowaniu NPR na lata 2007-2013).

   Odpowiadając na pytanie pierwsze, nie mogę zgodzić się ze sformułowanym w nim stwierdzeniem wskazującym na prowadzoną przez Rząd ˝skrajnie liberalną politykę mieszkaniową˝. Jego prawdziwość oznaczałaby pozostawienie wyłącznie regułom wolnego rynku zadania rozwiązywania wszystkich problemów związanych z finansowaniem i funkcjonowaniem sektora mieszkaniowego, z możliwie ograniczoną do minimum ingerencją państwa. Sytuacja taka w Polsce nie ma miejsca. Poza kontynuacją istniejących programów wsparcia sektora mieszkaniowego (program finansowania budownictwa społecznego czynszowego, program wsparcia realizacji inwestycji termomodernizacyjnych, dodatki mieszkaniowe, ulga odsetkowa w PIT, obniżona do 7% stawka VAT na sprzedaż mieszkań oraz usługi budowlano-remontowe czy też zwolnienie usług zarządzania z podatku VAT) tylko w kilkumiesięcznym okresie prac obecnego Rządu:

   - wdrożony został pilotażowy program wsparcia gmin w tworzeniu lokali socjalnych, noclegowni i domów dla bezdomnych w latach 2004-2005,

   - równolegle prowadzone są prace nad przygotowaniem systemowego programu wsparcia w tworzeniu zasobu mieszkaniowego dla najuboższych (program taki zostanie ostatecznie przygotowany na bazie doświadczeń inicjatywy pilotażowej),

   - przywrócone zostały niezwykle ważne zwolnienia w CIT, dotyczące opodatkowania uzyskiwanych przez gestorów zasobów mieszkaniowych dochodów przeznaczanych na określone cele mieszkaniowe.

   Oprócz działań związanych z finansowym wsparciem rozwoju sektora mieszkaniowego równie ważną rolą państwa jest zapewnienie właściwego, sprzyjającego inwestycjom mieszkaniowym otoczenia regulacyjnego. W wielu przypadkach to właśnie złe rozwiązania prawne stanowią jedną z istotnych barier hamujących rozwój budownictwa mieszkaniowego i odpowiadającą faktycznym potrzebom alokację istniejących zasobów mieszkaniowych. W tym kontekście odblokowanie rynku najmu oraz stworzenie dobrych podstaw dla tak istotnego procesu zagospodarowania i planowania przestrzeni to ważne inicjatywy legislacyjne podejmowane w ostatnich miesiącach przez Rząd. Jak pokazuje doświadczenie, skuteczność realizacji zamierzeń rządowych nie zależy jednak wyłącznie od Ministra Infrastruktury i Rady Ministrów, ale również od Parlamentu. W przypadku rynku najmu zgłoszone z inicjatywy rządowej propozycje koniecznych zmian legislacyjnych, akceptowane przez środowiska właścicieli i lokatorów, zostały zmienione dopiero na ostatnim etapie prac parlamentarnych - w efekcie szkodliwe dla rozwoju mieszkalnictwa rozwiązania przyjęte przez Parlament skutecznie ograniczają możliwość eliminacji patologii wspominanych przez Pana Posła w interpelacji.

   Odpowiadając na pytanie drugie, związane z poziomem nakładów budżetowych na budownictwo mieszkaniowe, chciałbym na samym wstępie podkreślić oczywisty fakt, iż wydatki na mieszkalnictwo stanowią z konieczności jedynie część budżetu państwa podlegającego jako całość z natury rzeczy obiektywnym ograniczeniom kwotowym. To podstawowe stwierdzenie obrazuje jasno realia prac nad opracowaniem każdego budżetu państwa prowadzonych przez każdy rząd i każdy parlament i nie pozwala odpowiedzialnie udzielić odpowiedzi na postawione pytanie: ˝jakie korzyści Pan Minister dostrzega w zmniejszaniu nakładów pieniężnych na budownictwo mieszkaniowe?˝ opierającej się jedynie na podstawie życzeniowej nieznajdującej podstaw w dochodach budżetowych.

   W świetle powyższego uprzejmie informuję, że uwarunkowania budżetu państwa na 2005 rok wymagały przede wszystkim od Rządu przyjęcia racjonalnych, zgodnych z priorytetami i sprzyjających rozwojowi sektora mieszkaniowego zasad podziału ograniczonej kwoty dostępnych środków. Przyjęty budżet na 2005 rok, który z punktu widzenia potrzeb mieszkaniowych w Polsce trudno oczywiście uznać za optymalny, wydaje się spełniać ten warunek.

   Podobnie jak to miało miejsce w poprzednich latach nadal względnie duża część wydatków budżetowych na mieszkalnictwo dotyczy ˝historycznych˝ zobowiązań państwa z okresu, w którym państwo pełniło jeszcze podstawową rolę bezpośredniego lub pośredniego inwestora i ˝dostawcy mieszkań˝ (w latach 90-tych kwoty wydatków budżetowych z tytułu przejściowego wykupu odsetek od starych kredytów spółdzielczych oraz refundacji bankom wypłacanych premii gwarancyjnych od wkładów zgromadzonych na książeczkach mieszkaniowych wynosiły nawet 70% rocznych wydatków budżetowych na mieszkalnictwo, skutecznie ograniczając możliwości przeznaczenia tych środków na nowe inwestycje). W przypadku ˝zobowiązań historycznych˝ w 2005 roku jedynie planowane wydatki związane z przejściowym wykupem odsetek od starych kredytów spółdzielczych zostały określone na wyższym poziomie niż w roku ubiegłym (174% planu wydatków na 2004 r.) - nieuregulowanie należności banków w wyznaczonych terminach skutkuje w tym przypadku dodatkowym obciążeniem budżetu państwa w postaci karnych odsetek.

   Pozostałe środki służyć będą finansowaniu inwestycji na rynku mieszkaniowym, zaś ich podział podlegał obiektywnym czynnikom wynikającym z konstrukcji, obowiązujących przepisów i perspektyw rozwojowych poszczególnych instrumentów finansowania mieszkalnictwa. Uzasadniona była konieczność radykalnego zwiększenia zasilania Funduszu Termomodernizacji (223% planu wydatków na 2004 r.), ponieważ środki na wypłaty premii termomodernizacyjnych wyczerpały się jeszcze w 2004 r., zaś zaniżone zasilenie w 2005 r. spowodowałoby całkowite zatrzymanie bardzo dobrze rozwijającego się programu. Aby zadośćuczynić woli Parlamentu, który zadecydował o finansowaniu pilotażowego programu budowy noclegowni i lokali socjalnych do kwoty 50 mln zł, zaistniała konieczność dodatkowego zasilenia Funduszu Dopłat w 2005 r. w kwocie 20 mln zł.

   We wskazanych wyżej uwarunkowaniach racjonalną decyzją było przejściowe ograniczenie zasilania Krajowego Funduszu Mieszkaniowego w 2005 r. Decyzja taka mogła być podjęta ze względu na fakt, że obniżone zasilanie KFM nie spowoduje zmniejszenia akcji kredytowej KFM w 2005 r. w stosunku do 2004 r. W 2005 r. planuje się udzielenie kredytów na budownictwo społeczne na łączną kwotę 620 mln zł, co pozwoli na sfinansowanie 9 300 mieszkań. Dla porównania w 2004 r. BGK udzielił kredytów na kwotę 564 mln zł, co odpowiada liczbie 7 900 mieszkań. W 2005 r. możliwe będzie również przyjęcie dosyć dużego limitu kwalifikacji dla wniosków wstępnych złożonych w 2004 r. - wyniesie ona zgodnie z projektem planu finansowego KFM 775 mln zł.

   Krajowy Fundusz Mieszkaniowy dysponuje również innymi niż tylko budżet państwa źródłami finansowania swojej działalności. W 2005 r. BGK oprócz 157 mln zł zasilenia budżetowego pozyska dla KFM:

   - 205 mln zł wpływów ze spłat udzielonych wcześniej kredytów,

   - 247 mln z pożyczek Banku Rozwoju Rady Europy i Europejskiego Banku Inwestycyjnego,

   - 28 mln zł z inwestowania przejściowo wolnych środków funduszu.

   Przejściowe obniżenie zasilenia KFM w 2005 r. nie oznacza wyłączenia budownictwa społecznego z obszaru priorytetów polityki mieszkaniowej państwa. W projektowanej długofalowej strategii dla mieszkalnictwa zapewnienie odpowiedniej podaży dostępnego budownictwa na wynajem jest jednym z głównych zadań do zrealizowania na przestrzeni najbliższych 20 lat. Służyć temu będzie między innymi reforma KFM, która ma prowadzić do zwiększenia wolumenu projektów inwestycyjnych z zakresu budownictwa na wynajem. Rozważanym scenariuszem jest stworzenie możliwości kredytowania TBS-ów przez banki komercyjne z dopłatami ze środków KFM. Prace koncepcyjne związane z reformą systemu budownictwa społecznego będą prowadzone wspólnie przez Ministerstwo Infrastruktury i Bank Gospodarstwa Krajowego.

   Z wyrazami szacunku

   Minister

   Krzysztof Opawski

   Warszawa, dnia 13 stycznia 2005 r.