Odpowiedź wiceprezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 8970

w sprawie działalności firm ogłaszających losowe wygrane

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 27.12.2004 r., dotyczące interpelacji posła Michała Figlusa w zakresie działalności firm ogłaszających losowe wygrane, przedstawiam następujące stanowisko.

   Interpelacja posła Michała Figlusa dotyczy firm, które kierują do konsumentów powiadomienia o rzekomo wygranej nagrodzie pieniężnej. Jak wynika z treści pism, warunkiem koniecznym otrzymania nagrody jest zgłoszenie i potwierdzenie swoich danych pod wskazanym numerem telefonu. Koszty połączenia ponosi konsument.

   Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów znane są opisane wyżej praktyki, ponieważ w ostatnim czasie do Urzędu wpłynęło wiele skarg na działalność tzw. firm wysyłkowych, które stosują tego rodzaju praktyki. Ze skarg otrzymanych przez Urząd wynika, że firmy wysyłkowe, m.in. ˝Travel4Life˝, ˝Integra Direct Corp˝, ˝Alan˝ Sp. z o.o., ˝Alladyn˝ Sp. z o.o., przesyłają do konsumentów oferty mające cechy oficjalnego pisma, z których treści wynika, że adresat został laureatem nagrody pieniężnej bądź rzeczowej, którą żeby otrzymać, konsument musi zadzwonić i potwierdzić swoje dane pod wskazany numer telefonu, ponosząc koszty połączenia.

   Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, działając w ramach i na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804, ze zm.), zgodnie ze swoimi kompetencjami, wszczął postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko ww. przedsiębiorcom.

   Zgodnie z art. 23a cytowanej ustawy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 47945 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwą lub wprowadzającą w błąd reklamę i inne czyny nieuczciwej konkurencji godzące w zbiorowe interesy konsumentów.

   Czynem nieuczciwej konkurencji, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503, ze zm.), zwanej dalej u.z.n.k., jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, które zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Artykuł 3 ust. 2 u.z.n.k. zawiera otwarty katalog czynów nieuczciwej konkurencji. Jednym z nich w zakresie loterii promocyjnych jest formułowanie ofert w sposób stwarzający konsumentowi - niezależnie od wyniku losowania czy wiedzy konsumenta - pewność wygranej, jeżeli konsument złoży zamówienie na towar lub usługę objęte promocją albo zapłaci oferentowi z góry jakąkolwiek kwotę, a w szczególności formułowanie ofert w dokumencie wystawionym imiennie na konsumenta, mającym cechy pisma o charakterze oficjalnym (art. 17b u.z.n.k.).

   W przypadku ofert, które są wystawiane imiennie na konsumenta, aby mieć do czynienia z czynem zabronionym przez ustawę (art. 17b ust. 2 u.z.n.k.), wystarczy sam fakt wysłania do konsumenta imiennie oznaczonego dokumentu, który będzie miał cechy pisma oficjalnego. By uznać pismo za oficjalne, wystarczy, by w jego treści znajdowały się elementy stwarzające takie wrażenie, np. poprzez zatytułowanie ˝oficjalne zawiadomienie˝ czy ˝certyfikat˝, wystawienie go przez ˝Komisję Losującą˝, opatrzenie dokumentu pieczęciami i podpisami dyrektorów czy prezesów zarządu.

   Dokumenty zgromadzone w postępowaniu wykazywały cechy oficjalności właśnie ze względu na tytuł, m.in. ˝wiadomość priorytetowa pochodząca od Dyrekcji Finansowej do Pana X˝, ˝urzędowe zawiadomienie o potwierdzonej wysyłce wygranej˝, ˝Wysyłka gwarantowana pod kontrolą Prezesa Zarządu˝. Pisma te stwarzały konsumentowi pewność wygrania nagrody, jeżeli zadzwoni i potwierdzi swoje dane (tzw. rejestracja telefoniczna) pod wskazany w ofercie numer telefonu 0701 - ... Prezes Urzędu ustalił, że ostatecznie konsument nie otrzymywał żadnej nagrody. Musiał natomiast ponieść koszty połączenia z podanym w piśmie numerem telefonu.

   Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu stwierdził, że jedna ze spółek stosuje praktyki polegające na organizowaniu loterii promocyjnych, spełniające przesłanki czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 17b ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, i nakazał zaniechanie ich stosowania. Spółka od powyższej decyzji Prezesa Urzędu złożyła odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Na dzień dzisiejszy brak prawomocnego rozstrzygnięcia sądu.

   Natomiast w przypadku firm ˝Travel4Life˝ i ˝Integra Direct Corp˝, po przeprowadzeniu kontroli przez Wojewódzki Inspektorat IH w Warszawie, Prezes Urzędu ustalił, że podmiotem kierującym do konsumentów oferty noszące charakter oficjalnych pism są podmioty zagraniczne mające swoją siedzibę na terytorium USA. Podmiot z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje jedynie czynności zlecone przez podmioty zagraniczne na podstawie zawartych umów zlecenia. Podstawową trudnością w tym przypadku jest brak możliwości podjęcia działań wobec podmiotów mających swoją siedzibę za granicą. Obecnie toczy się postępowanie wobec polskiej spółki działającej jako zleceniobiorca podmiotów zagranicznych.

   W odniesieniu do pytań zawartych w drugiej części interpelacji przedstawiam stanowiska członków Rady Ministrów, do których pytania były skierowane.

   Pismem z dnia 10.01.2005 r. sygn. BM-I-070-16/05 Minister Sprawiedliwości poinformował Prezesa Urzędu, że zobowiązał wszystkich prokuratorów apelacyjnych do rozpoznania skali tego zjawiska w okresie ostatnich dwóch lat. Natomiast wyniki ustaleń poczynionych przez prokuratorów apelacyjnych zostaną poddane ocenie Biura Postępowania Przygotowawczego Prokuratury Krajowej i w razie potrzeby podjęte będą działania mające na celu skuteczną ochronę prawno-karną osób pokrzywdzonych przez firmy wyłudzające pieniądze poprzez oszukańcze zawiadomienia o wygranych losowych.

   Pismem z dnia 12.01.2005 r., sygn. KS4-8560-1/WK/05/208/BMG, Minister Finansów poinformował Prezesa Urzędu, że służby kontroli podatkowej i skarbowej mają za zadanie kontrolę rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowość obliczania i wpłacania podatków stanowiących dochód budżetu państwa. Taką kontrolą są również obejmowane podmioty gospodarcze prowadzące działalność w zakresie gier losowych.

   Podmioty prowadzące loterie promocyjne i audiotekstowe są zobowiązane uzyskać zezwolenie na urządzanie i prowadzenie gier losowych, zgodnie z ustawą z dnia 29.07.1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zmianami), opracować regulamin urządzania i prowadzenia gier, zgodnie z zasadami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3.06.2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz.U. Nr 102, poz. 946) i wnieść opłaty za zezwolenie na urządzanie gier, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 3.06.2003 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

   Służby skarbowe w ramach kontroli koordynowanej przez Ministerstwo Finansów niejednokrotnie kontrolowały podmioty prowadzące działalność objętą ustawą o grach losowych, w tym organizujące loterie promocyjne. Natomiast nie kontrolowały podmiotów organizujących loterie audiotekstowe. W związku z zasygnalizowanym problemem Ministerstwo Finansów rozważy potrzebę przeprowadzenia kontroli skarbowej w tych podmiotach. Jeżeli takie podmioty zostaną skontrolowane, zostaną wyciągnięte wobec nich prawem przewidziane konsekwencje, m.in. z niedochowania wymogów postawionych w ustawie o grach i zakładach wzajemnych.

   Ponadto przyjmując, że istnieje grupa firm czy indywidualnych osób prowadzących opisaną działalność pozaprawnie, np. posługując się oszustwem, służby podległe Ministrowi Finansów nie mogą zająć się takimi podmiotami, gdyż ustaw podatkowych nie stosuje się do czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

   Pismem z dnia 13.01.2005 r., sygn. 0713-102/05/JL, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował Prezesa Urzędu, że Policja podejmuje i prowadzi systematyczne rozpoznanie zagrożeń występujących w związku z działalnością podmiotów gospodarczych, które - wbrew przepisom ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych oraz ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - prowadzą działalność polegającą na urządzaniu lub prowadzeniu w kraju loterii promocyjnych lub loterii audiotekstowych.

   W razie podejrzenia popełnienia przestępstwa Policja prowadzi z własnej inicjatywy czynności operacyjno-rozpoznawcze, a w przypadku złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wniosku o ściganie przez pokrzywdzonego podejmuje działania o charakterze procesowym oraz operacyjnym, mające na celu rozpoznanie skali zagrożenia i mechanizmów nielegalnej działalności podmiotów, ściganie jej organizatorów oraz ustalenie innych okoliczności, istotnych dla procesu karnego. Podstawą prawną ścigania przestępstw z zakresu nielegalnego urządzania lub prowadzenia loterii promocyjnych bądź loterii audiotekstowych są przepisy: ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Rozdziału 9 Kodeksu karnego skarbowego, sankcjonujące działalność podmiotów gospodarczych m.in. w zakresie urządzania lub prowadzenia loterii promocyjnych czy loterii audiotekstowych, wbrew warunkom określonym w ustawie o grach i zakładach wzajemnych oraz przepisy Kodeksu karnego, w szczególności art. 286, w którym spenalizowano szeroko rozumiane przestępstwo oszustwa.

   Z posiadanych przez MSWiA informacji wynika, że w 2004 r. jednostki terenowe Policji:

   - na podstawie przepisów sankcjonujących działalność podmiotów niezgodną z przepisami ustawy o grach losowych, wszczęły 50 postępowań przygotowawczych, zakończyły 58 postępowań, w których stwierdzono popełnienie 29 przestępstw. Zarzuty przedstawiono 30 podejrzanym;

   - na podstawie przepisów sankcjonujących działalność niezgodną z przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Policja wszczęła 142 postępowania przygotowawcze, zakończyła 136 postępowań, w których stwierdzono popełnienie 31 przestępstw. Zarzuty przedstawiono 23 podejrzanym;

   - ponadto, wszczęto 1425 postępowań przygotowawczych z art. 286 k.k. w zw. z przepisami ww. ustaw, zakończyły 766 postępowań, w których stwierdzono popełnienie 1168 przestępstw, przedstawiając zarzuty 338 podejrzanym.

   Z wyrazami szacunku

   Wiceprezes Urzędu

   Ochrony Konkurencji i Konsumentów Ewa Kubis

   Warszawa, dnia 14 stycznia 2005 r.