Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8975

w sprawie konieczności opracowania działań zapobiegających zjawisku wzmożonej migracji polskiej kadry medycznej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana posła Waldy Dzikowskiego przekazaną przy piśmie z dnia 22 grudnia 2004 r., znak SPS-0202-8975/04, w sprawie konieczności opracowania działań zapobiegających zjawisku wzmożonej migracji polskiej kadry medycznej uprzejmie informuję, iż Rząd RP nie propaguje wśród kadr medycznych wyjazdów za granicę w celu poszukiwania pracy, ale także nie posiada instrumentów mogących zapobiec takim wyjazdom. Podejmowanie wspomnianych działań byłoby sprzeczne z podstawowymi prawami i wolnościami obywatelskimi, w tym z art. 65 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., gwarantującymi prawo do swobodnego wyboru i wykonywania zawodu oraz swobodnego wyboru miejsca pracy.

   Analogiczne zasady odnoszące się do swobodnego wyboru zawodu i miejsca wykonywania pracy zawierają także akty prawne Unii Europejskiej. Jedną z podstawowych zasad funkcjonowania tzw. rynku wewnętrznego istniejącego w UE jest swobodny przepływ pracowników.

   Zgodnie z postanowieniami Traktatu o Ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej rynek wewnętrzny jest obszarem bez granic pomiędzy państwami członkowskimi, w którym zapewniony jest swobodny przepływ osób, towarów, usług i kapitału.

   Z uwagi na fakt, iż wspomniane akty prawne przyznają każdemu obywatelowi państwa członkowskiego prawo do swobodnego przemieszczania się, w związku z tym może on dobrowolnie, bez żadnych ograniczeń wybrać miejsce swojego pobytu, i co się z tym wiąże, wykonywać zaproponowaną mu pracę (zawód).

   Istotą swobodnego przepływu pracowników jest zniesienie wszelkiej dyskryminacji wobec pracowników pochodzących z państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, płac oraz innych warunków pracy. Także przepisy wtórne Wspólnoty (rozporządzenia, dyrektywy) zawierają wiele regulacji mających na celu skutecznie przeciwdziałać dyskryminacji. Najważniejszą regulacją w tym zakresie jest rozporządzenie 1612/68 z 15 października 1968 r. w sprawie swobody przemieszczania się pracowników w obrębie Wspólnoty. Rozporządzenie to gwarantuje w szczególności obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej prawo do podejmowania zatrudnienia w dowolnie wybranym zawodzie w dowolnym państwie Wspólnoty.

   W związku z powyższym należy stwierdzić, iż podjęcie decyzji o wyborze państwa, w którym obywatel Rzeczypospolitej Polskiej zamierza wykonywać zawód, zależy wyłącznie od zainteresowanego, ponieważ takie uprawnienie przyznaje mu zarówno prawodawstwo krajowe, jak i Unii Europejskiej.

   Jednocześnie należy dodać, iż z danych posiadanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, iż liczba pielęgniarek legalizujących prawo wykonywania zawodu (dokument wymagany od pielęgniarek, położnych podejmujących pracę w charakterze pielęgniarki/położnej poza granicami kraju) w latach 2000 - 2003 nie przekraczała rocznie 1000 osób. Natomiast w 2004 r. liczba pielęgniarek i położnych, które zwróciły się o wydanie zaświadczeń o kwalifikacjach zawodowych lub zaświadczeń o przebiegu pracy, kształtuje się w granicach 1600 osób.

   W stosunku do lekarzy legalizujących prawo wykonywania zawodu liczba wydanych zaświadczeń w 2004 r. o posiadanych kwalifikacjach zawodowych kształtuje się w granicach 4000 osób.

   Należy zaznaczyć, iż zarówno w przypadku pielęgniarek i położnych, jak i lekarzy ubiegających się o wydanie zaświadczenia o prawie wykonywania zawodu nie obserwuje się tendencji wzrostowej.

   Ponadto śledząc doświadczenia innych państw, które wcześniej dokonały akcesji do UE, należy stwierdzić, iż proces przemieszczania się wysoko kwalifikowanych pracowników (nie tylko przedstawicieli zawodów medycznych) miał charakter przejściowy

   Sytuacja zawodowa i społeczna polskich pielęgniarek i położnych oraz lekarzy jest przedmiotem szczególnej troski Rządu. Prowadzi on działania zmierzające do uregulowania trudnych problemów w ochronie zdrowia oraz wzmocnienia pozycji kadry medycznej.

   Problem dotyczący wypłacania wynagrodzeń pracownikom, z którym boryka się większość publicznych placówek opieki zdrowotnej, wynika zazwyczaj ze spowodowanego nadmiernym zadłużeniem i co się z tym wiąże, straceniem przez te podmioty płynności finansowej. W celu stworzenia warunków dla bardziej efektywnego działania publicznych zakładów opieki zdrowotnej na rynku usług zdrowotnych Rząd RP przygotował projekt ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, będący obecnie przedmiotem prac Sejmu (druki sejmowe 2278-A, 2278-B, 2278-C). Projekt ustawy zawiera rozwiązania umożliwiające naprawę funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej i w związku z tym poprawę sytuacji pracowników ZOZ, oparte na restrukturyzacji finansowej i organizacyjnej podejmowanej przez zakłady opieki zdrowotnej i jednostki samorządu terytorialnego jako podmioty nadzorujące zakłady.

   Celem zawartych w projekcie regulacji jest przede wszystkim zaspokojenie indywidualnych roszczeń pracowników wynikające z ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 95 Nr 1 poz. 2 ze zm.), tzw. ustawy 203. Projekt wskazuje źródła, z których będą pochodzić środki na zaspokojenie tych roszczeń (obligacje, kredyty bankowe).

   Ponadto w dniu 19 października 2004 r. Rząd przyjął ww. projekt ustawy, zawierającej zapisy umożliwiające samodzielnym publicznym zakładom uzyskiwanie pożyczek z budżetu państwa. W projekcie ustawy budżetowej na rok 2005 została na ten cel zaplanowana kwota około 2,2 miliarda złotych.

   Po przeprowadzeniu działań przewidzianych w ww. przepisach prawnych zakłady opieki zdrowotnej posiadające ustabilizowaną sytuację ekonomiczno - finansową będą miały większą możliwość zaproponowania kadrom medycznym, w tym pielęgniarkom i położnym oraz lekarzom, wynagrodzenia odpowiadającego w szczególności rodzajowi pracy oraz kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu.

   Pozostaję z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Zbigniew Podraza

   Warszawa, dnia 7 stycznia 2005 r.