Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 8979

w sprawie związku pomiędzy orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu a orzeczeniem o niezdolności do pracy i w konsekwencji prawa danej osoby do renty

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przekazaną przy piśmie z dnia 22 grudnia 2004 r., znak: SPS-0202-8979/04, interpelację Pana Posła na Sejm Jana Łącznego w sprawie związku pomiędzy orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu a orzeczeniem o niezdolności do pracy i w konsekwencji prawa danej osoby do renty, uprzejmie wyjaśniam:

   Jednym z podstawowych celów wprowadzonej z dniem 1 września 1997 r. reformy systemu orzecznictwa było oddzielenie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych od oceny stanu niepełnosprawności dla przyznania ulg i uprawnień przysługujących osobom niepełnosprawnym na podstawie przepisów prawa, stosownie do naruszonej sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadniających korzystanie z nich. Dla przyznania świadczeń pozarentowych istotna jest bowiem nie wyłącznie utrata zdolności do pracy zawodowej, ale raczej ograniczenie zdolności do ogólnego funkcjonowania w różnych sferach aktywności życiowej.

   Podstawowym celem systemu orzecznictwa do celów rentowych jest ustalenie prawa do przyznania świadczenia z ubezpieczenia społecznego w celu zaspokojenia potrzeby spowodowanej ryzykiem związanym ze stanem zdrowia (niezdolnością do pracy), tj. określonej sytuacji życiowej wymagającej ochrony.

   Art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) niezdolność do pracy ujmuje jako taką sytuację, w której doszło do całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu, przy czym nie ma pozytywnych rokowań co do odzyskania przez ubezpieczonego zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Ustalenie powstania niezdolności do pracy warunkuje dostęp do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy. Przyznanie świadczenia w razie zajścia sytuacji chronionej jest jednak uzależnione od spełnienia przez osobę, u której stwierdzono niezdolność do pracy, określonych przez prawo warunków, tj.: udokumentowania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (posiadania przez ubezpieczonego wymaganego stażu ubezpieczeniowego) oraz wymogu, aby niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego ubezpieczenia.

   Należy podkreślić, że ocena niezdolności do pracy dokonywana dla celów rentowych odnoszona jest do pracy wykonywanej w warunkach normalnych. Zatem osoba uznana przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za całkowicie niezdolną do pracy może posiadać zachowane zdolności do pracy w warunkach chronionych i na stanowisku specjalnie przystosowanym do rodzaju i zakresu ograniczeń wynikających z naruszonej sprawności organizmu. Łączenie przez tę osobę prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i zarobku z tytułu pracy wykonywanej w warunkach chronionych podlega ogólnym zasadom zawieszania prawa do świadczeń.

   Celem natomiast postępowania orzeczniczego w systemie orzekania o niepełnosprawności określonego przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) jest rozpoznanie (ustalenie) zakresu zachowanych zasobów fizycznych i psychicznych, jakimi dysponują osoby, u których stwierdzono naruszenie sprawności organizmu i jakie mogą być wykorzystane w procesie pracy. Od poznania tych zasobów w trakcie diagnozy zależy to, czy w stosunku do osoby orzekanej:

   - ustalona zostanie całkowita niezdolność do pracy (nawet w warunkach chronionych),

   - ustalone zostaną warunki chronione, w jakich zachowana została zdolność do świadczenia pracy (praca wykonywana w zakładzie aktywności zawodowej lub w zakładzie pracy chronionej),

   - ustalone zostaną odpowiednie warunki przystosowania stanowiska pracy uwzględniające rodzaj i zakres naruszonej sprawności organizmu lub

   - ustalone zostaną wskazania do rehabilitacji w warsztacie terapii zajęciowej łączącej elementy rehabilitacji społecznej i zawodowej.

   Określenie zdolności do pracy orzekanej osoby polega zatem na ustaleniu przez skład orzekający złożony z kompetentnych specjalistów (lekarza, doradcy zawodowego, psychologa, pedagoga, pracownika socjalnego) jej aktualnych i potencjalnych możliwości zawodowych. Specjaliści ci określają, jakich rodzajów pracy osoba orzekana nie powinna wykonywać z racji posiadanego stanu zdrowia oraz jaki charakter powinna mieć praca, którą będzie mogła wykonywać.

   Orzekanie o stopniu niepełnosprawności i określenie wskazań do pracy zawodowej nie jest zależne od okresu wykonywanej pracy zarobkowej i udokumentowanego okresu ubezpieczenia.

   Jednym z podstawowych celów systemu orzecznictwa do celów pozarentowych jest zatem umożliwienie osobie niepełnosprawnej rehabilitacji zawodowej, a więc aktywnego włączenia jej w proces pracy przy odpowiednim dostosowaniu warunków, w jakich praca ta jest wykonywana, aby osoba mogła mimo zaistniałych ograniczeń być w miarę swoich możliwości samodzielna ekonomicznie.

   Natomiast osoby, u których stwierdzona została całkowita niezdolność do pracy, tj. osoby zakwalifikowane do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności mogą na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ubiegać się o przyjęcie do uczestnictwa w warsztacie terapii zajęciowej oraz o świadczenia pielęgnacyjne lub świadczenia przysługujące na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Rafał Baniak

   Warszawa, dnia 10 stycznia 2005 r.