Odpowiedź ministra edukacji narodowej i sportu - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 9007

w sprawie przyczyn obniżenia subwencji oświatowej dla wiejskich jednostek samorządu terytorialnego

   Odpowiadając na interpelację Pana Posła Wiesława Wody z dnia 20 grudnia br. (Nr SPS-0202-9007/04) w sprawie przyczyn obniżenia części oświatowej subwencji ogólnej dla wiejskich jednostek samorządu terytorialnego, uprzejmie proszę Pana Marszałka o przyjęcie następujących informacji i wyjaśnień.

   Zgodnie z ustawą z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) wielkość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa (art. 27). Kwotę przeznaczoną na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin, powiatów i województw samorządowych ustala się w wysokości łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej, nie mniejszej niż przyjęta w ustawie budżetowej w roku bazowym, skorygowanej o kwotę innych wydatków z tytułu zmiany realizowanych zadań oświatowych (art. 28 ust. 1). W ustawie budżetowej na rok 2005 kwota subwencji oświatowej na 2005 r. określona została w łącznej wysokości 25917111 tys. zł, tj. wyższej w stosunku do roku 2004 (24082854 tys. zł) nominalnie o 834257 tys. zł, tj. o 3,3 %. Ponadto w art. 48 ustawy budżetowej na rok 2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. Nr 278, poz. 2755) upoważniono ministra właściwego do spraw finansów do utworzenia rezerwy celowej z wydatków zablokowanych na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 - z późn. zm.) z przeznaczeniem w pierwszej kolejności na zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej do kwoty 300000 tys. zł.

   W globalnej kwocie części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005 uwzględniono wzrost - w stosunku do roku bazowego (2004) - wydatków bieżących szkół i placówek oświatowych finansowanych (dotowanych) z budżetu JST m. in. z tytułu:

   - planowanej średniorocznej waloryzacji wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej o 3,0%,

   - wdrażanej od 1 września 2005 r. czwartej godziny obowiązkowych zajęć z wychowania fizycznego dla uczniów klas gimnazjalnych oraz skutków przechodzących wdrożonej od 1 września 2004 r. czwartej godziny zajęć z WF dla uczniów klas V i VI szkół podstawowych.

   Zgodnie z przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego minister właściwy do spraw finansów publicznych informuje jednostki samorządu terytorialnego o wysokości kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na dany rok dwukrotnie:

   - w terminie do dnia 15 października roku bazowego - subwencja wstępna,

   - w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej - subwencja ostateczna.

   Wstępna kwota części oświatowej subwencji ogólnej na 2005 r. dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego naliczona została na podstawie:

   - określonej w projekcie ustawy budżetowej na rok 2005 wysokości części oświatowej subwencji ogólnej,

   - wstępnego projektu rozporządzenia w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 przedstawionego Zespołowi ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego na posiedzeniu w dniu 24 września br., zawierającego algorytm oznaczony jako ˝wariant VII˝,

   - wstępnej bazy danych o liczbie uczniów na dzień 10 września br. (meldunek o liczbie uczniów EN-8) w zakresie kwoty bazowej SOA,

   - danych dotyczących liczby nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego wykazanych w sprawozdaniach EN-3 na rok szkolny 2003/2004,

   - danych statystycznych zawartych w sprawozdaniach GUS (druki typu S) na rok szkolny 2003/2004 w zakresie odpowiednich wag formuły algorytmicznej.

   W wyniku naliczenia jednostkom samorządu terytorialnego wstępnych kwot części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005 subwencja oświatowa dla gmin wzrosła - w stosunku do roku 2004 - średnio w kraju o 0,31 %, a subwencja oświatowa na ucznia wzrosła o 4,5%. Natomiast dla gmin wiejskich wstępne kwoty subwencji oświatowej były niższe w porównaniu z rokiem ubiegłym średnio o 3,28 %, a kwoty subwencji oświatowej na ucznia niższe o 0,07 %.

   Natomiast ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2005 skalkulowane zostały na podstawie:

   - określonej w ustawie budżetowej na rok 2005 wysokości części oświatowej subwencji ogólnej,

   - rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 (Dz. U. Nr 286, poz. 2878),

   - danych statystycznych GUS na rok szkolny 2004/2005,

   - danych rzeczowych zweryfikowanych przez organy prowadzące (dotujące) szkoły i placówki oświatowe.

   Uprzejmie Pana Marszałka informuję, że w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 został przyjęty inny algorytm podziału subwencji oświatowej niż ten wykorzystany do naliczenia wstępnych kwot subwencji.

   Z dokonanej analizy ostatecznych kwot części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005 wynika, że subwencja dla gmin ogółem wzrosła - w stosunku do roku 2004 - średnio w kraju o 0,98 %, a subwencja oświatowa na ucznia - o 4,6%. Natomiast dla gmin wiejskich ostateczne kwoty subwencji oświatowej są wyższe w porównaniu z rokiem ubiegłym średnio o 0,23 %, a kwoty subwencji oświatowej na ucznia - o 2,78 %. Jednocześnie należy podkreślić, że ostateczne kwoty subwencji oświatowej dla gmin wiejskich są zdecydowanie wyższe w porównaniu do kwot wstępnych - średnio o 3,56%. Należy również podkreślić, że algorytm, na podstawie którego dokonano naliczenia ostatecznych kwot części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005, uzyskał poparcie Związku Gmin Wiejskich RP.

   W rozporządzeniu MENiS, na podstawie którego dokonano naliczenia ostatecznych kwot subwencji oświatowej, zmodyfikowano - w porównaniu z rokiem ubiegłym - mechanizm dotyczący uwzględnienia w algorytmie podziału subwencji specyfiki szkół wiejskich i położonych w miastach do 5 tys. mieszkańców poprzez zastosowanie następujących parametrów:

   - wagi P1 = 0,38 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców;

   - dodatkowej wagi R= 0,12 - w ramach wskaźnika Di - dla uczniów szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców.

   Specyfika ta znajduje wyraz w wyższych jednostkowych kosztach kształcenia ucznia w szkołach położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców w porównaniu do szkół miejskich. Jest to spowodowane przede wszystkim niższą średnią liczebnością uczniów w oddziałach oraz koniecznością wypłaty dodatków socjalnych (wiejskiego i mieszkaniowego) dla nauczycieli szkół wiejskich oraz położonych w małych miastach.

   Przedstawiając powyższe, uprzejmie Pana Marszałka informuję, że ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, w tym dla gmin wiejskich, uległy zmianie w stosunku do kwot wstępnych.

   Ponadto pragnę poinformować, że w kwocie części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005 nie są ujmowane - podobnie jak w latach ubiegłych - środki na dowożenie uczniów do szkół i oddziałów zerowych w przedszkolach. To zadanie gmin finansowane jest z ich dochodów własnych, których źródła zostały określone w art. 4 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

   Środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego (art. 5a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty). Zgodnie z art. 167 Konstytucji RP dochodami jednostek samorządu terytorialnego są: dochody własne, subwencje ogólne (w tym część oświatowa subwencji) i dotacje celowe z budżetu państwa.

   Minister

   Mirosław Sawicki

   Warszawa, dnia 14 stycznia 2005 r.