Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9065

w sprawie aktualnej sytuacji w ochronie zdrowia i emigracji personelu medycznego

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Barbary Marianowskiej przekazaną przy piśmie z dnia 7 stycznia 2005 r. znak: SPS-0202-9065/05 w sprawie aktualnej sytuacji w ochronie zdrowia i emigracji personelu medycznego uprzejmie informuję, iż stabilizacja systemu ochrony zdrowia w Polsce jest jednym z głównych kierunków działań Rządu. W związku z tym podejmowane są działania zmierzające do uregulowania problemów w ochronie zdrowia oraz wzmocnienia pozycji kadry medycznej. Jednym z istotnych problemów występujących w większości zakładów opieki zdrowotnej są trudności w wypłacaniu wynagrodzeń pracownikom. Sytuacja ta w szczególności spowodowana jest nadmiernym zadłużeniem zakładów powodującym utratę przez te podmioty płynności finansowej.

   W związku z powyższym w dniu 4 listopada 2004 r. w siedzibie Ministerstwa Zdrowia odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia, Zarządu Krajowego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, przedstawicieli Ministerstwa Gospodarki i Pracy oraz Ministerstwa Finansów, które było poświęcone kwestiom dotyczącym zaległości w wypłacaniu wynagrodzeń za pracę oraz zadłużeniu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Zgodnie z zapowiedzią złożoną podczas przedmiotowego spotkania sporządzona przez Zarząd Krajowy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych lista sp zoz-ów i spółek samorządowych, w których występują nieprawidłowości w zakresie przestrzegania uprawnień pracowniczych, została przekazana do wiadomości Głównego Inspektora Pracy Anny Hintz oraz Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Gospodarki i Pracy Piotra Kulpy.

   Następnie podczas spotkania, które odbyło się w dniu 24 listopada 2004 r. w siedzibie Ministerstwa Zdrowia z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia, Głównego Inspektora Pracy Anny Hintz oraz Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Gospodarki i Pracy Piotra Kulpy, Główny Inspektor Pracy poinformowała o wydanym poleceniu podległym służbom, by żaden z zakładów opieki zdrowotnej umieszczony w sporządzonym przez Zarząd Krajowy Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych wykazie zakładów pracy, w których występują nieprawidłowości w zakresie przestrzegania prawa pracy, nie został pominięty w trakcie kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy. Główny Inspektor Pracy poinformowała również, że w trakcie kontroli w jednostkach ochrony zdrowia będą brane pod uwagę przesłanki uwzględniające przestrzeganie prawa pracy oraz kwestię bezpieczeństwa zdrowia i życia pracowników.

   Rząd mając na względzie trudną sytuacją finansową publicznych zakładów opieki zdrowotnej, przygotował projekt ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, będący obecnie przedmiotem prac Sejmu (druki sejmowe nr 2278, 2278-A, 2278-B, 2278-C). Przedmiotowy projekt zawiera rozwiązania umożliwiające naprawę funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej i w związku z tym poprawę sytuacji pracowników zoz, oparte na restrukturyzacji finansowej i organizacyjnej podejmowanej przez zakłady opieki zdrowotnej i jednostki samorządu terytorialnego jako podmioty nadzorujące zakłady.

   Zapisy zawarte w przedmiotowym projekcie pozwolą przede wszystkim na zaspokojenie indywidualnych roszczeń pracowników wynikających z przepisów ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 95 Nr 1 poz. 2 ze zm.), tzw. ˝ustawy 203˝.

   Projekt ustawy, podobnie jak przepisy tzw. ˝ustawy 203˝, ma zastosowanie wyłącznie do samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, zatrudniających na dzień 31 marca 2003 r. powyżej 50 osób. Restrukturyzacji finansowej, o której mowa w projekcie, będą podlegały wspomniane indywidualne roszczenia pracowników wynikające z tzw. ˝ustawy 203˝ oraz zobowiązania publicznoprawne i cywilnoprawne powstałe od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 marca 2004 r. Ponadto projekt ustawy wskazuje źródła, z których będą pochodzić środki konieczne na przeprowadzenie restrukturyzacji (obligacje, kredyty).

   Należy dodać, iż w dniu 19 października 2004 r. Rząd przyjął do ww. projektu ustawy autoporawkę zawierającą zapisy umożliwiające samodzielnym publicznym zakładom uzyskiwanie pożyczek z budżetu państwa. W projekcie ustawy budżetowej na rok 2005 została na ten cel zaplanowana kwota około 2,2 miliarda złotych.

   Wejście w życie ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej i podjęcie przez zakłady opieki zdrowotnej oraz ich organy założycielskie omawianych działań ma na celu poprawę warunków funkcjonowania publicznych zakładów oraz korzystnie wpłynie na sytuację ekonomiczno-finansową zakładów.

   Odnośnie do wysokości środków przeznaczonych na ochronę zdrowia należy stwierdzić, iż przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135) regulują wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne, której wzrost w kolejnych latach został określony w art. 79 i 242 ww. ustawy. Na mocy powyższych artykułów składka na ubezpieczenie zdrowotne w 2004 r. wynosi 8, 25% i będzie systematycznie wzrastać o 0,25% przez kolejne lata, aż do 9% w roku 2007.

   Zatem wydatki na ochronę zdrowia wzrastają corocznie, w tym także w 2005 roku. Dotyczy to zarówno wydatków finansowanych ze składek na ubezpieczenie zdrowotne, jak i finansowanych z budżetu państwa.

   Odnosząc się do kwestii środków poniesionych na szkolenie kadry medycznej, należy stwierdzić, iż kształcenie w tym zakresie jest jednym z droższych. Dotacja na dydaktykę przekazana 11 uczelniom medycznym w roku 2003 wyniosła 766.999 tys. zł. Obejmuje ona wszystkie kierunki studiów przeddyplomowych oraz kursy organizowane przez uczelnie w ramach szkolenia podyplomowego. Z danych uzyskanych od uczelni medycznych nadzorowanych przez Ministerstwo Zdrowia za rok 2003 wynika, iż średni koszt kształcenia jednego studenta na głównych kierunkach studiów dziennych wyniósł: lekarski - 28.396 zł, lekarsko-dentystyczny - 30.586 zł, farmaceutyczny - 22.032 zł, pielęgniarski - 17.942 zł, fizjoterapia - 17.546 zł, analityka medyczna - 21.275 zł, ratownictwo medyczne - 21.624 zł. W odniesieniu do lekarzy budżet państwa finansuje również kształcenie podyplomowe lekarzy - staż podyplomowy oraz rezydentury. Wydatki budżetu państwa na szkolenie lekarzy i lekarzy dentystów w ramach specjalizacji odbywanej w trybie rezydentury w roku 2003 wyniosły 103.048 tys. zł.

   Z danych posiadanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, iż liczba pielęgniarek legalizujących prawo wykonywania zawodu (dokument wymagany od pielęgniarek, położnych podejmujących pracę w charakterze pielęgniarki/położnej poza granicami kraju) w latach 2000 - 2003 nie przekraczała rocznie 1000 osób. Natomiast w 2004 r. liczba pielęgniarek i położnych, które zwróciły się o wydanie zaświadczeń o kwalifikacjach zawodowych lub zaświadczeń o przebiegu pracy, kształtuje się w granicach 1600 osób.

   W stosunku do lekarzy legalizujących prawo wykonywania zawodu liczba wydanych zaświadczeń w 2004 r. o posiadanych kwalifikacjach zawodowych kształtuje się w granicach 4000 osób.

   Należy zaznaczyć, iż zarówno w przypadku pielęgniarek i położnych, jak i lekarzy ubiegających się o wydanie zaświadczenia o prawie wykonywania zawodu nie obserwuje się tendencji wzrostowej.

   Podkreślenia wymaga fakt, że zaświadczenia są pobierane również przez lekarzy od lat przebywających za granicą. Należy również wziąć pod uwagę liczbę bezrobotnych lekarzy, która według ostatnich danych przekazanych przez Ministerstwo Gospodarki i Pracy, na koniec pierwszego półrocza 2004 r. wyniosła 559 osób.

   Uczelnie medyczne rocznie kończy ok. 2.500 lekarzy i ok. 900 lekarzy dentystów. Ponadto Minister Zdrowia stosownym rozporządzeniem określa co roku limity przyjęć na poszczególne kierunki kształcenia w każdej uczelni, biorąc za podstawę możliwości zatrudnienia przyszłych lekarzy i liczbę miejsc stażowych w polskich jednostkach służby zdrowia oraz aktualne zapotrzebowanie na kadry medyczne.

   Aby przeciwdziałać tendencjom opuszczania kraju przez młodych lekarzy, Ministerstwo Zdrowia zwiększyło liczbę rezydentur z 720 w roku 2004 do 1500 w roku 2005. Etaty rezydenckie są finansowane z budżetu państwa.

   Należy podkreślić, iż Rząd RP nie może wprowadzić w stosunku do pielęgniarek i położnych oraz lekarzy ograniczeń w zakresie swobodnego wyboru przez nich miejsca wykonywania zawodu. Uzasadnione jest to brakiem podstaw prawnych do ingerencji w konstytucyjne przyznaną obywatelom wolność wyboru i wykonywania zawodu, jak również koniecznością respektowania przez Rząd przyjętych przez Polskę zobowiązań wynikających z członkostwa w strukturach Unii Europejskiej. Bowiem każdy obywatel państwa członkowskiego ma prawo do swobodnego przemieszczania się, w związku z tym może on dobrowolnie, bez żadnych ograniczeń, wybrać miejsce swojego pobytu i, co się z tym wiąże, wykonywać zaproponowaną mu pracę (zawód).

   W związku z powyższym, decyzja o wyborze kraju, w którym obywatel Rzeczypospolitej Polskiej zamierza wykonywać zawód, zależy wyłącznie od zainteresowanego, ponieważ takie uprawnienie przyznaje mu zarówno prawodawstwo krajowe, jak i Unii Europejskiej.

   Sekretarz stanu

   Zbigniew Podraza

   Warszawa, dnia 1 lutego 2005 r.