Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9396

w sprawie różnych sposobów naliczania dochodów gospodarstw rolnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przez Pana Marszałka pismem, znak: SPS-0202-9396/05, z dnia 18 lutego br. interpelacją posła Jana Byry w sprawie różnych sposobów naliczania dochodów gospodarstw rolnych uprzejmie przesyłam następującą odpowiedź:

   Świadczenia socjalne przyznawane w uzależnieniu od wysokości indywidualnych dochodów osób i rodzin zainteresowanych pomocą socjalną państwa wymagały określenia kryteriów dochodowych. Ponieważ rolnicy nie prowadzą ewidencji dochodów, ustalenie rzeczywistego poziomu dochodu uzyskiwanego z danego gospodarstwa nie jest możliwe. Z tego względu w ustawach socjalnych przyjęte zostały konstrukcje umowne oparte na liczbie posiadanych hektarów przeliczeniowych. Ustalenie poziomu dochodu na podstawie liczby hektarów przeliczeniowych jest w chwili obecnej - podobnie jak w przypadku podatku rolnego - jedynym możliwym sposobem określenia dochodowości danego gospodarstwa. Konstrukcja hektara przeliczeniowego określona w ustawie o podatku rolnym uwzględnia rodzaj i klasyfikację użytków rolnych, a więc umożliwia różnicowanie ilości tych hektarów ze względu na jakość i dochodowość posiadanych gruntów.

   Przyjęto umownie, że cezurą dostępu ludności rolniczej do świadczeń socjalnych jest posiadanie statystycznie nie więcej niż 2 hektary przeliczeniowe na 1 osobę w rodzinie. W ten sposób założono, że dochód uzyskiwany z 2 ha przeliczeniowych jest odpowiednikiem wysokości dochodu uzyskiwanego z pracy poza rolnictwem, stanowiącej kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń. Jednak przyjęcie w różnych ustawach socjalnych wspólnej miary fizycznej (2 ha przeliczeniowe) nie oznacza w efekcie tożsamych wielkości kwot dochodów z hektara przeliczeniowego, gdyż te ostatnie są odpowiednikiem przyjętych w tych ustawach kwot stanowiących kryterium dochodowe dla ludności pozarolniczej.

   W przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie umownego dochodu z 1 ha przeliczeniowego na poziomie 50 proc. kryterium dochodowego (tj. 252 zł) nie jest konstrukcją nową. W taki sam sposób ustalano dochody z rolnictwa na potrzeby obowiązującej do dnia 30 kwietnia br. ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651, z późn. zm.), przy czym na potrzeby nowego systemu świadczeń rodzinnych przyjmuje się niższy poziom dochodu z 1 ha przeliczeniowego (do 30 kwietnia br. była to kwota 274 zł).

   Ze względu na specyfikę świadczeń z pomocy społecznej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) umowny poziom dochodu z gospodarstwa rolnego został przyjęty na poziomie niższym niż na potrzeby świadczeń rodzinnych. Jednak i w tym przypadku nie nastąpiła istotna zmiana w stosunku do rozwiązań obowiązujących do 30 kwietnia 2004 r.

   W związku z licznymi postulatami środowisk wiejskich zaproponowano wprowadzenie stosownych zmian w sposobie przyznawania stypendiów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego (Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego, Priorytet 2, działanie 2.2. ˝Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne˝). Obecnie świadczenia stypendialne przyznawane są w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Na Komitecie Monitorującym ZPORR w dniu 16 grudnia 2004 r. wprowadzono zmianę polegającą na przyjęciu dla celów programów stypendialnych rocznego dochodu z 1 hektara przeliczeniowego na poziomie ogłaszanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Roczny dochód z gospodarstwa rolnego w 2005 r. będzie wyznaczany na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 25 października 2004 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2003 r., tj. będzie wynosił 1086 zł.

   Zmiana przyjęta na Komitecie Monitorującym wymaga wprowadzenia stosownych zmian do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 25 sierpnia 2004 r. w sprawie przyjęcia Uzupełnienia Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006 (Dz.U. nr 200, poz. 2051). Projekt rozporządzenia został już poddany konsultacjom wewnątrzresortowym i społecznym. Nowe zasady odnoszące się do sposobu obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego dla celów programów stypendialnych w ramach działania 2.2 ZPORR mogą znaleźć zastosowanie od roku szkolnego/akademickiego 2005/2006.

   Świadczenia stypendialne w ramach ZPORR adresowane są specjalnie do wybranej grupy młodzieży wiejskiej, stąd uzasadnione jest zastosowanie w tym przypadku szczególnego kryterium dochodowego opartego na wynikach badań GUS. Ustawy socjalne natomiast adresowane są do szerokiej grupy rodzin, obejmującej zarówno dzieci i młodzież rolniczą, jak i dzieci osób utrzymujących się z pracy najemnej i świadczeń społecznych. Ze względu na brak odpowiednich danych statystycznych oszacowanie skutków finansowych przyjęcia w ustawach socjalnych takiego wskaźnika dochodowości gospodarstw rolnych jest bardzo trudne. Według wstępnych szacunków Ministerstwa Polityki Społecznej wzrost wydatków budżetu państwa na same tylko świadczenia rodzinne może kształtować się na poziomie ponad 1,2 mld zł. Z uwagi na powyższe przyjęcie dla ustaw socjalnych dochodu z rolnictwa na poziomie ogłaszanym przez Prezesa GUS nie jest w obecnej sytuacji możliwe.

   Każde rozwiązanie opierające się na umownie przyjętej kwocie dochodu z hektara przeliczeniowego obarczone jest dużym błędem. Równe traktowanie osób uzyskujących dochody zarówno z rolnictwa, jak i z działalności pozarolniczej (w tym z pracy najemnej) zapewni dopiero określenie rzeczywistej dochodowości gospodarstw rolnych na podstawie ewidencji dochodów prowadzonej dla celów podatkowych.

   Niemniej jednak w okresie przejściowym - do czasu wprowadzenia dla ludności rolniczej kryterium opartego o wyniki rachunkowości rolnej - uważam za celowe zastosowanie ujednoliconego wskaźnika dochodowości gospodarstw rolnych dla celów świadczeń socjalnych. Na zlecenie Ministerstwa Polityki Społecznej rozpoczęły się prace nad stworzeniem metodologii szacowania dochodu rolniczego - zarówno dla gospodarstw prowadzących, jak i nieprowadzących rachunkowości rolnej. W drodze konkursu wyłoniony już został wykonawca zlecenia, który opracuje analizy, symulację skutków oraz metodologię liczenia dochodu rolniczego. Planuje się, że prace te zakończone zostaną w połowie 2005 r. Wyniki tych badań będą mogły stanowić podstawę przygotowania przez rząd projektu stosownych zmian w ustawach socjalnych oraz w regulacjach dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

   Sekretarz stanu

   Cezary Miżejewski

   Warszawa, dnia 10 marca 2005 r.