Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9492

w sprawie stanowiska dotyczącego rządowego projektu nowelizacji Prawa geologicznego i górniczego z dnia 30 września 2004 r. w zakresie opłat eksploatacyjnych

   Szanowny Panie Marszałku! Składam na ręce Pana Marszałka odpowiedź na interpelację posła Wojciecha Szaramy z dnia 22 lutego 2005 r. w sprawie nowelizacji Prawa geologicznego i górniczego, dotyczącej opłat eksploatacyjnych.

   W swojej interpelacji Pan Poseł poinformował o zaniepokojeniu gmin górniczych zmianami zawartymi w projekcie nowelizacji Prawa geologicznego i górniczego, dołączając uchwałę Stowarzyszenia Gmin Górniczych w Polsce z dnia 23 listopada 2004 r. Zdaniem gmin górniczych poprzednia nowelizacja ustawy z 2001 r. doprowadziła do niekorzystnej zmiany dochodów własnych gmin, a także do braku powiązań wysokości opłaty eksploatacyjnej ze skutkami dla środowiska oraz do istotnej zmiany pojęciowej dotyczącej wydobytej kopaliny, która wpłynęła na sposób naliczania opłaty eksploatacyjnej po 1 stycznia 2002 r. Według zaprezentowanej opinii zmiana systemu opłat eksploatacyjnych miała spowodować zmniejszenie dochodów gmin górniczych w 2002 r. o 66 mln zł w porównaniu z 2001 r., zaś w kolejnych latach strata ta miała się powiększyć.

   Mając na uwadze niniejsze problemy, Pan Poseł zwrócił się do ministra środowiska o udzielenie odpowiedzi na trzy pytania. Pierwsze z nich dotyczy dokonania oceny, czy zakres kształtowania stawek opłat zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów może być korupcjogenny i ułatwiać manipulowanie dochodami gmin. Pytanie drugie dotyczy przeprowadzenia przez Ministerstwo Środowiska ponownej oceny zmiany poziomu dochodów gmin górniczych, których źródłem są opłaty eksploatacyjne, przyjmując rok 2001 jako rok bazowy. Natomiast pytanie trzecie dotyczy uwzględnienia zastrzeżeń gmin górniczych związanych z projektowanym art. 84a nowelizacji w sprawie wymiaru opłaty eksploatacyjnej, odnoszącym się nie do zasobów złoża, ale do wydobytej kopaliny.

   Mając na uwadze przedstawione wątpliwości związane z systemem opłat eksploatacyjnych, chciałbym uprzejmie poinformować Pana Posła, iż uchwała Stowarzyszenia Gmin Górniczych w Polsce z dnia 23 listopada 2004 r. jest mi doskonale znana, gdyż została przekazana na posiedzeniu podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy o odpadach, przez jej przewodniczącego posła Jana Rzymełkę reprezentującemu stronę rządową sekretarzowi stanu w Ministerstwie Środowiska Głównemu Geologowi Kraju. W kierowanej do przewodniczącego podkomisji odpowiedzi nr DG/o/AU/48/9693/2004 z dnia 22 grudnia 2004 r. Główny Geolog Kraju odniósł się szczegółowo do przedstawionych przez gminy górnicze problemów, udzielił wyjaśnień na temat obowiązujących i projektowanych przepisów dotyczących opłaty eksploatacyjnej oraz wypowiedział się na temat dochodów gmin górniczych z tytułu opłaty eksploatacyjnej. Ponadto w dniu 31 stycznia 2005 r. przewodniczący Stowarzyszenia Gmin Górniczych w Polsce zwrócił się do mnie z pismem nr SGGP/X/40/2005, w którym zaproponował rozważenie zmian w systemie opłat eksploatacyjnych, które miały dotyczyć m.in. propozycji zdefiniowania opłaty eksploatacyjnej, określenia w ustawie stawek opłaty eksploatacyjnej, a także dokonania analizy dochodów gmin górniczych z tytułu opłaty eksploatacyjnej z okresu przed nowelizacją ustawy z 2001 r. i wykreślenia projektowanych przepisów art. 84a. Na niniejsze pismo udzieliłem przewodniczącemu stowarzyszenia odpowiedzi nr DG/o/AU/48/1217/2005 z dnia 16 lutego 2005 r., w której z jednej strony szczegółowo odniosłem się do wszystkich propozycji i zastrzeżeń gmin górniczych, jednocześnie poinformowałem, że o ostatecznym kształcie projektowanej noweli przesądzi parlament, który rozważy słuszność interesów stron.

   Chciałbym również poinformować Pana Posła, iż poruszane przez gminy górnicze problemy dotyczące systemu opłat eksploatacyjnych były przedmiotem interpelacji posła Eugeniusza Wycisły z dnia 27 stycznia 2005 r., na którą udzieliłem odpowiedzi nr DG/o/AU/48/1218/2005 z dnia 16 lutego 2005 r. Wszystkie zgłaszane dotychczas problemy dotyczące opłat eksploatacyjnych zostały poddane bardzo szczegółowej analizie i potraktowane przeze mnie z należytą uwagą, czego dowodem jest przedstawiona wcześniej korespondencja.

   Odpowiadając natomiast na pytanie Pana Posła, czy zakres kształtowania stawek opłat eksploatacyjnych zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów może ułatwiać manipulowanie dochodami gmin, chciałbym uprzejmie poinformować, że ustalanie wysokości stawek opłat jest zgodne zarówno z Konstytucją RP oraz z prawnym systemem ochrony środowiska. Dla zapewnienia zgodności z art. 217 Konstytucji RP wystarczyłoby wskazanie w ustawie tylko górnej granicy stawek opłat, a dla zgodności z art. 92 Konstytucji RP dostateczne byłoby zawarcie w upoważnieniu ustawowym wskazówki dla Rady Ministrów, aby uchwalone przez nią stawki jednostkowe opłat eksploatacyjnych nie przekraczały górnej granicy stawek opłat określonej w odniesieniu do każdego rodzaju kopaliny. Jednak Prawo geologiczne i górnicze w szerszy sposób wypełnia zaprezentowane konstytucyjne zasady, gdyż określa oprócz górnej, również dolną granicę stawek opłat. Określanie stawek jednostkowych koresponduje ponadto z konstytucyjną zasadą zrównoważonego rozwoju, określoną w art. 5 Konstytucji RP, a także umożliwia przedsiębiorcom funkcjonowanie w warunkach gospodarki rynkowej, zgodnie z art. 20 Konstytucji RP. Poszczególne stawki zostały zróżnicowane ze względu na cele ochrony środowiska, co wyraźnie nakazuje art. 283 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. Ponadto Rada Ministrów, określając stawki jednostkowe opłat eksploatacyjnych, kierowała się potrzebą racjonalnego gospodarowania złożami kopalin oraz kompleksowego ich wykorzystania zgodnie z art. 125 Prawa ochrony środowiska. Z uwagi na to, że wymagania konstytucyjne oraz wymagania związane z ochroną środowiska są bezspornie wiążące dla Rady Ministrów, nie mogę się zgodzić z twierdzeniem gmin górniczych, że ustalanie jednostkowych stawek opłat eksploatacyjnych może być korupcjogenne i ułatwiać manipulowanie dochodami gmin.

   Chciałbym również zauważyć, że niniejsza sprawa była przedmiotem korespondencji pomiędzy Ministrem Środowiska a Rzecznikiem Praw Obywatelskich i została ostatecznie wyjaśniona. Stawkę opłaty eksploatacyjnej można by umieścić w ustawie, ale określenie jej jednostkowej wysokości, z uwagi na sprzeczne interesy gmin oraz przedsiębiorców, byłoby niezwykle trudne.

   Odpowiadając na pytanie Pana Posła dotyczące przeprowadzenia oceny zmiany poziomu dochodów gmin górniczych, których źródłem są opłaty eksploatacyjne, przyjmując rok 2001 jako rok bazowy, chciałbym uprzejmie poinformować, że taka ocena została dokonana. Na jej podstawie mogę jednoznacznie stwierdzić, że obecnie gminy górnicze otrzymują znacznie wyższe wpływy niż w latach poprzednich, dlatego przedstawiony w uchwale Stowarzyszenia Gmin Górniczych w Polsce z dnia 23 listopada 2004 r. poziom utraty dochodów, jest niezgodny ze stanem faktycznym. Wskutek pozytywnych efektów restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego od lutego 2003 r. wszystkie kopalnie węgla kamiennego uiszczają bez zwłoki bieżące opłaty eksploatacyjne. Faktycznie dokonana w 2004 r. wpłata (opłata za wydobywanie węgla kamiennego za okres od IV kwartału 2003 r. do III kwartału 2004 r.) wyniosła 101,4 mln zł, natomiast opłata eksploatacyjna, jaka została wpłacona gminom za okres od I do IV kwartału 2004 r., wyniosła 101,1 mln zł. Ponadto w 2004 r. spółki węglowe realizowały podpisane z Ministrem Środowiska umowy restrukturyzacyjne dotyczące zaległych opłat eksploatacyjnych za okres do IV kwartału 2000 r. na podstawie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych. Raty wynikające z umów Katowickiego Holdingu Węglowego SA, KWK Budryk SA oraz KWK Kazimierz-Juliusz Sp. z o.o. były wpłacane przez spółki na bieżąco przez cały rok, natomiast od czerwca 2004 r. Kompania Węglowa SA rozpoczęła realizację umów spółek węglowych, które przejęła. Wpłaty z tytułu umów restrukturyzacyjnych wyniosły łącznie 51,6 mln zł, z czego opłata stanowiła 27,7 mln zł, zaś odsetki za zwłokę wynosiły 23,9 mln zł. Od czerwca 2004 r. Kompania Węglowa SA rozpoczęła również spłatę zadłużenia za 2001 r., zgodnie z uzgodnionym z gminami harmonogramem. Dokonane w 2004 r. wpłaty z tytułu zaległej opłaty eksploatacyjnej za 2001 r. wyniosły łącznie 19,2 mln zł, z czego opłata eksploatacyjna wyniosła 17,2 mln zł, zaś odsetki za zwłokę 2,0 mln zł. Tym samym dokonane przez kopalnie węgla kamiennego w 2004 r. wpłaty z tytułu bieżącej opłaty eksploatacyjnej oraz z tytułu zaległej opłaty eksploatacyjnej i odsetek za zwłokę za okres do końca 2001 r. mogą wynosić łącznie 172,2 mln zł. Planuje się, że wpływy w 2005 r. wyniosą około 204,5 mln zł, z czego około 99,0 mln zł będzie pochodziło z bieżących opłat, 74,8 mln zł z umów restrukturyzacyjnych, zaś 30,7 mln zł z tytułu opłaty za 2001 r. Warto również zauważyć, że kwoty dokonanych wpłat w 2004 r. oraz planowane wpłaty w 2005 r. będą jeszcze większe, gdyż Kompania Węglowa SA uiszcza również należną gminom zaległą opłatę eksploatacyjną za cały 2002 r. oraz styczeń 2003 r. Zaprezentowane dane wyraźnie wskazują, że wpływy gmin z opłat eksploatacyjnych wykazują tendencję rosnącą. Wzrost był możliwy dzięki skutecznym rozwiązaniom systemowym, związanym z restrukturyzacją sektora górnictwa węgla kamiennego, obniżającym koszty działalności kopalń węgla kamiennego, co wpłynęło pozytywnie na czynniki makroekonomiczne oraz społeczne. Dlatego obowiązująca od ponad trzech lat stawka za wydobywanie węgla kamiennego pokrywa straty w środowisku wywołane jego eksploatacją i jest sprawiedliwa z punktu widzenia wierzycieli, przedsiębiorców, a także interesów państwa.

   Odnosząc się natomiast do propozycji uwzględnienia zastrzeżeń gmin górniczych związanych z projektowanym art. 84a ustawy w sprawie wymiaru opłaty eksploatacyjnej, chciałbym poinformować Pana Posła, że skreślenie tego przepisu było przedmiotem poprawki poselskiej zgłoszonej w trakcie drugiego czytania ustawy i przyjętej przez Sejm w dniu 3 marca 2005 r. Tym samym skierowana do Senatu ustawa nie zawiera przepisu dotyczącego ustalania dodatkowej opłaty eksploatacyjnej lub nadpłaty, po przeprowadzeniu obmiaru złoża i wykazaniu innej ilości wydobytej kopaliny niż została przedstawiona w informacjach kwartalnych. Nie zmienia to jednak faktu, że zarówno obowiązujące przepisy art. 84 Prawa geologicznego i górniczego, jak i przepisy art. 84a, które zostały wykreślone z noweli ustawy, przewidywały naliczanie opłaty eksploatacyjnej wyłącznie od kopaliny wydobytej ze złoża.

   Uprzejmie proszę Pana Posła o przyjęcie moich wyjaśnień.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Skowroński

   Warszawa, dnia 16 marca 2005 r.