Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9606

w sprawie zaniedbań sądów w prowadzeniu spraw o upadłość na przykładzie przedsiębiorstwa Omnitech sp. z o.o. w Gliwicach

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pani Poseł Krystyny Szumilas z dnia 8 marca 2005 r., dotyczącą zaniedbań sądów w prowadzeniu spraw upadłościowych, na przykładzie sprawy Omnitech Spółki z o.o. w Gliwicach, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Upadłość Omnitech Spółki z o.o. w Gliwicach została ogłoszona przez Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie sygnatura akt X U 537/00/6. Po ogłoszeniu upadłości syndyk masy upadłości uzyskał zgodę sądu na prowadzenie działalności gospodarczej do dnia 31 grudnia 2001 r.

   W dniu 20 marca 2001 r. syndyk masy upadłości złożył bilans na dzień 12 marca 2001 r., rachunek zysków i strat za okres od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 12 marca 2001 r. oraz spis majątku z podaniem jego wartości rynkowej, natomiast w dniu 31 marca 2001 r. przedłożył plan prowadzenia upadłości i ponoszenia wydatków. Sprawozdanie z czynności za okres od 13 marca 2001 r. do 15 maja 2001 r. i sprawozdanie rachunkowe za okres od 13 marca 2001 r. do 31 maja 2001 r. syndyk przedłożył odpowiednio w dniach: 15 maja 2001 r. i 20 czerwca 2001 r. Były to jedyne sprawozdania w tej sprawie syndyka masy upadłości, wyznaczonego postanowieniem Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 13 marca 2001 r.

   Ponieważ sprawozdanie rachunkowe nie zawierało dokumentów źródłowych, sędzia - komisarz pouczył w dniu 30 lipca 2001 r. syndyka, jak powinny wyglądać sprawozdania rachunkowe. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2001 r. sędzia - komisarz zobowiązał syndyka do uzupełnienia sprawozdania rachunkowego za okres od dnia 13 marca 2001 r. do dnia 31 maja 2001 r.

   W roku 2002 sędzia - komisarz dwukrotnie wzywał syndyka masy upadłości do złożenia sprawozdań, w lutym i czerwcu, jednak syndyk nie odebrał korespondencji sądowej.

   Po uzyskaniu nowego adresu syndyka, zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2003 r. sędzia - komisarz zobowiązał syndyka do natychmiastowego złożenia zaległych sprawozdań, począwszy od dnia 1 czerwca 2001 r., oraz do przedłożenia projektu listy wierzytelności, w terminie 7 dni pod rygorem upomnienia. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2003 r. sędzia - komisarz upomniał syndyka za niezłożenie zaległych sprawozdań oraz projektu listy wierzytelności. Zarządzeniem z tej samej daty sędzia - komisarz ponownie wezwał syndyka masy upadłości do natychmiastowego przedstawienia sprawozdań i listy wierzytelności, w terminie 7 dni pod rygorem grzywny i dalszych środków dyscyplinujących.

   W dniu 5 marca 2003 r. syndyk stawił się w Sądzie Rejonowym w Katowicach, przedłożył projekt listy wierzytelności i usprawiedliwił przed sędzią - komisarzem swoją chorobą nieterminowe składanie sprawozdań i niereagowanie na zobowiązania oraz przyrzekł uzupełnić zaległe sprawozdania.

   W dniu 2 kwietnia 2003 roku obyło się posiedzenie w przedmiocie ustalenia listy wierzytelności, na którym sędzia - komisarz zobowiązał syndyka do wyjaśnienia niektórych pozycji projektu listy wierzytelności, w terminie 7 dni, oraz przypomniał, że brak jest zaległych sprawozdań. Syndyk twierdził, że w najbliższym czasie złoży przedmiotowe sprawozdania.

   Mimo wyznaczonego terminu syndyk nie wyjaśnił jednak wątpliwości dotyczących projektu listy wierzytelności, jak również nie złożył sprawozdań.

   Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2003 r. sędzia - komisarz ustalił listę wierzytelności.

   Sąd Rejonowy w Katowicach postanowieniem z dnia 25 listopada 2003 r., na wniosek sędziego - komisarza, wyznaczył innego syndyka. W tym samym dniu zobowiązano odwołanego syndyka do złożenia zaległych sprawozdań począwszy od dnia 1 czerwca 2001 r. do dnia 15 listopada 2003 r., pod rygorem zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa. Odwołany syndyk nie uczynił zadość ww. zarządzeniu. Po raz kolejny odwołany syndyk został wezwany do przedłożenia sprawozdań zarządzeniem z dnia 9 marca 2004 r.

   Nowy syndyk przez długi okres poszukiwał byłego syndyka. Dopiero w dniu 27 kwietnia 2004 r. doszło do spotkania z poprzednim syndykiem, który przekazał tylko niewielką część dokumentacji i pozostały majątek w postaci szorowarki BR 400 Karcher. Były syndyk zobowiązał się do złożenia sprawozdań sądowi i przedstawienia sposobu likwidacji pozostałego majątku. Twierdził, że dokumentacja zginęła z siedziby upadłego.

   W dniu 17 maja 2004 r. nowy syndyk złożył wniosek o umorzenie postępowania upadłościowego, z uwagi na brak środków na koszty postępowania.

   Pismem z dnia 17 sierpnia 2004 r. sędzia - komisarz powiadomił Prokuraturę Rejonową w Gliwicach o popełnieniu przestępstwa z art. 296§1 Kodeksu karnego przez odwołanego syndyka.

   Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowy w Katowicach umorzył postępowanie upadłościowe, na które zażalenie wniósł upadły. W dniu 18 marca 2005 r. akta sprawy zostały przekazane do Sądu Okręgowego w Katowicach w celu rozpoznania zażalenia. Sąd umorzył postępowanie, albowiem po zmianie syndyka okazało się, że pozostały majątek nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, chociaż według bilansu na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości, wartość majątku upadłej spółki wynosiła 80.701,17 zł.

   Postępowanie upadłościowe Omnitech Spółki z o.o. w Gliwicach toczy się według przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512, z późn. zm.).

   Kwestia nierozliczenia się z przejętego majątku masy upadłości dotyczy czynności syndyka, który jest samodzielnym organem postępowania upadłościowego, obejmuje z samego prawa majątek upadłego, zarządza tym majątkiem i przeprowadza jego likwidację oraz odpowiada za szkodę wyrządzoną niesumiennym pełnieniem obowiązków (art. 90§1 i 102 Prawa upadłościowego). Natomiast w stosunku do sędziego - komisarza kwestia ta może być rozpoznawana wyłącznie w kontekście nienależytego nadzoru nad syndykiem. Zgodnie bowiem z art. 87§1 Prawa upadłościowego sędzia - komisarz kieruje tokiem postępowania, ma nadzór nad czynnościami syndyka i oznacza czynności, których syndykowi nie wolno wykonywać bez szczególnego jego zezwolenia albo zgody rady wierzycieli.

   Nadzór sędziego - komisarza nad czynnościami syndyka wykonywany jest między innymi poprzez rozpoznawanie sprawozdań z czynności rachunkowych syndyka, które jest on zobowiązany składać sędziemu - komisarzowi w terminach przez niego wyznaczonych, przynajmniej co trzy miesiące (art. 99§1 i 4 Prawa upadłościowego).

   Przebieg postępowania upadłościowego Omnitech Spółki z o.o. w Gliwicach świadczy o uchybieniach sędziego - komisarza w zakresie wykonywania nadzoru nad czynnościami syndyka. W związku z tym Ministerstwo Sprawiedliwości wystąpiło do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach o ustalenie zakresu czynności i faktycznego obciążenia w latach 2001 - 2003 sędziego, pełniącego obowiązki sędziego - komisarza w tej sprawie i wyjaśnienie, czy i jakie kroki podjęto wobec osób odpowiedzialnych za przebieg postępowania upadłościowego.

   Odpowiadając na pytanie Pani Poseł o czynności nadzorcze, które zostaną przedsięwzięte w sprawie, uprzejmie informuję, że wszystkie sprawy upadłościowe trwające ponad trzy lata (w tym przedmiotowa) zostały objęte nadzorem Ministra Sprawiedliwości, o czym prezesów sądów okręgowych powiadomiono pismem z dnia 1 czerwca 2004 r.

   Podjęcie innych czynności nadzorczych w sprawie upadłościowej Omnitech Spółki z o.o. w Gliwicach uzależnione będzie od treści wyjaśnień uzyskanych od Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach oraz sposobu rozstrzygnięcia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego. Nie można bowiem wykluczyć, że zażalenie zostanie oddalone, co będzie oznaczać prawomocne zakończenie postępowania i bezprzedmiotowość czynności nadzorczych w sprawie.

   Nie jest możliwe podanie dokładnej liczby spraw upadłościowych, w których wystąpiły uchybienia w czynnościach nadzorczych sędziów - komisarzy, albowiem część tego rodzaju uchybień usuwana jest na skutek czynności nadzorczych przewodniczących wydziałów i prezesów sądów, bez angażowania służb nadzoru Ministerstwa Sprawiedliwości.

   Pragnę zapewnić, że od dłuższego czasu zintensyfikowane zostały działania nadzorcze Ministra Sprawiedliwości w sprawach upadłościowych, zmierzające do wyeliminowania nadużyć prawa w postępowaniach upadłościowych i usprawnienia tych postępowań.

   W ramach tych działań prezesi sądów okręgowych zobowiązani zostali do składania z tych postępowań szczegółowych półrocznych sprawozdań, zawierających informacje na temat przyczyn czasu trwania postępowania, przewidywanego czasu jego zakończenia i czynności nadzorczych sędziego - komisarza, które zostały podjęte w celu sprawnego przebiegu postępowania i zakończenia w jak najkrótszym czasie. W powołanych pismach Minister Sprawiedliwości zwrócił się również do prezesów sądów okręgowych o polecenie wzmożenia nadzoru sędziom - komisarzom nad toczącymi się postępowaniami upadłościowymi, przy maksymalnym wykorzystaniu środków dyscyplinujących w stosunku do syndyków, nadzorców sądowych i zarządców, w celu przyspieszenia tych postępowań.

   Przeprowadzane są również wizytacje i lustracje wydziałów gospodarczych w zakresie sprawności postępowań upadłościowych, a sprawozdania z ich przebiegu podlegają szczegółowej analizie. W przypadku stwierdzenia przewlekłości postępowań, nieprawidłowego nadzoru sędziów - komisarzy wydawane są zarządzenia powizytacyjne i polustracyjne, zmierzające do wyeliminowania tego rodzaju uchybień.

   Jednakże prawidłowy i sprawny przebieg postępowań upadłościowych zależy w zdecydowanej mierze od kompetencji i rzetelności syndyków. Stąd tak istotny jest dobór właściwych osób na tę funkcję.

   Aktualnie wymagane kwalifikacje i warunki od osób chcących pełnić funkcję syndyka określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości (Dz.U. Nr 55, poz. 359). Listy kandydatów na syndyków prowadzą prezesi sądów okręgowych, którzy w drodze decyzji administracyjnej dokonują wpisania na taką listę kandydata, spełniającego warunki określone w § 1 powołanego rozporządzenia. Syndykiem w konkretnym postępowaniu upadłościowym zostaje osoba wpisana na listę kandydatów na syndyków, wyznaczona przez sąd.

   Taki system wyłaniania kandydatów na syndyków nie przewiduje weryfikacji kwalifikacji osób ubiegających się o wpis na listę kandydatów na syndyków i niestety, prowadzi czasami do powierzenia obowiązków syndyka osobom niekompetentnym, których działania stanowią przedmiot kontrowersji i skarg kierowanych do różnych instytucji, w tym Ministerstwa Sprawiedliwości.

   Opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości projekt ustawy o licencji dla syndyka, skierowany do Sejmu, uwzględnia potrzebę podniesienia poziomu pracy syndyków, nadzorców sądowych oraz zarządców, zaś wymóg otrzymania licencji doprowadzi do pożądanego zawężenia kręgu osób uprawnionych do sprawowania tych funkcji.

   Zgodnie z art. 3 projektu tej ustawy, sprawowanie funkcji syndyka, zastępcy syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy oraz ich zastępców, zarządcy oraz nadzorcy tymczasowego oraz zarządcy przymusowego w postępowaniu upadłościowym i naprawczym wymaga uzyskania licencji syndyka, wpisu na Ogólnokrajową Listę Syndyków prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości oraz złożenia ślubowania.

   Art. 7 projektu ustawy o licencji dla syndyka przewiduje, że licencję syndyka może uzyskać osoba fizyczna, która:

   1) ma obywatelstwo polskie lub obywatelstwo jednego z państw - członków Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego,

   2) zna język polski,

   3) ma pełną zdolność do czynności prawnych,

   4) ukończyła 30 lat,

   5) ukończyła wyższe studia i uzyskała tytuł magistra lub równorzędny,

   6) jest nieskazitelnego charakteru,

   7) co najmniej pięć lat zarządzała przedsiębiorstwem lub pracowała na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem albo pełniła funkcje w postępowaniu układowym, upadłościowym i naprawczym,

   8) nie była karana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,

   9) nie jest wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego,

   10) zdała egzamin przed komisją powołaną przez Ministra Sprawiedliwości,

   11) nie została uznana za trwale niezdolną do pracy w trybie określonym odrębnymi przepisami.

   Istotnym nowym rozwiązaniem przyjętym w projekcie jest wprowadzenie obowiązku zdania egzaminu przed komisją powołaną przez Ministra Sprawiedliwości, który ma się składać z części pisemnej oraz ustnej i obejmować zagadnienia z zakresu prawa i ekonomii, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki prawa upadłościowego i naprawczego (art. 12 i 13).

   Mam nadzieję, że właściwy dobór członków komisji egzaminacyjnej, do której w myśl założeń projektu mają być wybierane osoby legitymujące się wiedzą teoretyczną i praktyką niezbędną do sprawowania funkcji syndyka, zapewni wysoki poziom egzaminu na syndyka, a tym samym spowoduje, że osoby, które nie będą mogły sprostać postawionym wymaganiom, nie otrzymają licencji.

   Wyrażam przekonanie, że zintensyfikowane działania nadzorcze oraz przedstawione nowe rozwiązania legislacyjne zapewnić powinny sprawny i zgodny z prawem przebieg postępowań upadłościowych, do czego Ministerstwo Sprawiedliwości przywiązuje szczególną uwagę. Pragnę również zapewnić, że wszystkie docierające do mnie sygnały, dotyczące problematyki spraw upadłościowych, stanowią przedmiot mojego szczególnego zainteresowania i wnikliwej analizy oraz, że Ministerstwo Sprawiedliwości dalej podejmować będzie działania mające na celu usprawnienie postępowań upadłościowych, wzmożenie nadzoru sędziów - komisarzy nad czynnościami syndyków i nadzorców sądowych i wyeliminowanie nadużyć prawa w tych postępowaniach.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Tadeusz Wołek

   Warszawa, dnia 31 marca 2005 r.