Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9610

w sprawie subwencji oświatowej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Teresy Piotrowskiej z dnia 16 lutego br. (Nr SPS-0202-9610/05) w sprawie części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, uprzejmie Pana Marszałka informuję.

   Zgodnie z ustawą z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) wielkość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa (art. 27). Kwotę przeznaczoną na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin, powiatów i województw samorządowych ustala się w wysokości łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej, nie mniejszej niż przyjęta w ustawie budżetowej w roku bazowym, skorygowanej o kwotę innych wydatków z tytułu zmiany realizowanych zadań oświatowych (art. 28 ust. 1). W ustawie budżetowej na rok 2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. Nr 278, poz. 2755) kwota subwencji oświatowej na 2005 r. określona została w łącznej wysokości 25.917.111 tys. zł, tj. wyższej w stosunku do roku 2004 (24.082.854 tys. zł) o 834.257 tys. zł, tj. nominalnie o 3,3 %. Ponadto w art. 48 ustawy budżetowej na rok 2005 upoważniono ministra właściwego do spraw finansów do utworzenia rezerwy celowej z wydatków zablokowanych na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o finansach publicznych z przeznaczeniem w pierwszej kolejności na zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej do kwoty 300.000 tys. zł.

   Zgodnie z przepisami ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego minister właściwy do spraw finansów publicznych informuje jednostki samorządu terytorialnego o wysokości kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na dany rok budżetowy dwukrotnie:

   - w terminie do dnia 15 października roku bazowego - subwencja wstępna;

   - w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej - subwencja ostateczna.

   Wstępne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2005 r. dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego naliczone zostały na podstawie:

   - określonej w projekcie ustawy budżetowej na rok 2005 wysokości części oświatowej subwencji ogólnej,

   - wstępnego projektu rozporządzenia w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 przedstawionego Zespołowi ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego na posiedzeniu w dniu 24 września 2004 r., zawierającego algorytm oznaczony jako ˝wariant VII˝,

   - wstępnej bazy danych o liczbie uczniów na dzień 10 września 2004 r. (meldunek o liczbie uczniów EN-8) w zakresie kwoty bazowej SOA,

   - danych dotyczących liczby nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego wykazanych w sprawozdaniach EN-3 na rok szkolny 2003/2004,

   - danych statystycznych zawartych w sprawozdaniach GUS (druki typu S) na rok szkolny 2003/2004 w zakresie kwoty uzupełniającej SOB i kwoty na realizację zadań pozaszkolnych SOC.

   Należy podkreślić, że wykorzystane do naliczenia planowanych na 2005 r. kwot części oświatowej subwencji ogólnej dane o liczbie uczniów w roku szkolnym 2004/2005 wg stanu na dzień 10 września 2004 r. (druki EN-8) nie były jeszcze danymi ostatecznymi.

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2005 określone zostały na podstawie:

   - zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2005 wysokości części oświatowej subwencji ogólnej,

   - rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 (Dz. U. Nr 286, poz. 2878),

   - danych dotyczących liczby nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego wykazanych w sprawozdaniach EN-3 na rok szkolny 2004/2005,

   - danych statystycznych GUS na rok szkolny 2004/2005,

   - danych rzeczowych zweryfikowanych przez organy prowadzące (dotujące) szkoły i placówki oświatowe.

   Podział ostatecznej oraz wstępnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2005 pomiędzy poszczególne typy samorządów kształtuje się następująco:

Lp.

Typ JST

Subwencja ostatecznaw roku 2004 - bezkorekt z 1% rezerwy (w zł)

Subwencja wstępnana rok 2005 (w zł)

Subwencja ostatecznana rok 2005 (w zł)

%kol.5/kol.4kol.5/kol.3

1

2

3

4

5

6

1.

gminy

15.553.104.125

15.593.423.335

15.705.099.047

100,72100,98

2.

powiaty

8.824.247.577

9.671.554.068

9.519.380.502

98,42107,87

3.

województwa

458.058.953

496.627.220

537.127.044

108,15117,26

4.

ogółem

24.835.410.650

25.761.604.623

25.761.606.593

100,00103,72

   Jednocześnie pragnę Pana Marszałka poinformować, że we wszystkich typach jednostek samorządu terytorialnego, z wyjątkiem województw, nastąpiło zmniejszenie w stosunku do roku 2004 liczby uczniów, które przynajmniej częściowo powinno przełożyć się na spadek nakładów finansowych ponoszonych na działalność oświatową. Liczba uczniów w poszczególnych typach JST w latach 2004-2005 kształtuje się następująco:

Lp.

Typ JST

Liczba ucznióww roku 2004

Liczba ucznióww roku 2005

%kol.4/kol.3

1

2

3

4

5

1.

gminy

4.518.321

4.362.266

96,55

2.

powiaty

2.386.834

2.350.508

98,48

3.

województwa

56.148

58.890

104,88

4.

ogółem

6.961.203

6.771.664

97,28

   Praktyka ostatnich lat dowodzi, że naliczone dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego ostateczne kwoty subwencji oświatowej na dany rok budżetowy różnią się od wstępnych kwot subwencji nie tylko z powodu ewentualnych zmian wprowadzanych w algorytmie. Innymi bardzo ważnymi przyczynami powstawania różnic są występujące w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego zmiany liczby uczniów (wychowanków) w stosunku do roku bazowego oraz zmiany liczby nauczycieli oraz struktury w poszczególnych grupach awansu zawodowego. Skala tych zmian jest różna w poszczególnych samorządach, dlatego też niektóre jednostki samorządu terytorialnego (np. Kraków, Kielce, Rzeszów) otrzymały wyższe kwoty subwencji oświatowej na rok 2005 w stosunku do kwot wstępnych, natomiast inne jednostki samorządu terytorialnego otrzymały kwoty niższe, np. Warszawa, Suwałki, Inowrocław.

   Naliczenie ostatecznych kwot części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2005 jest konsekwencją zastosowania algorytmu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 (Dz. U. Nr 286 poz. 2878). Zgodnie z ustawą z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) algorytm podziału subwencji oświatowej uzależnia wysokość przyznawanych środków od skali i struktury realizowanych zadań, mierzonych liczbą uczniów i wychowanków, z uwzględnieniem stopni awansu zawodowego nauczycieli.

   Należy tu zaznaczyć, że algorytm podziału subwencji oświatowej jest corocznie modyfikowany, a potrzeba tej modyfikacji wynika z analizy wskaźników ekonomicznych obrazujących przeciętne koszty kształcenia i działalności szkół oraz placówek oświatowo-wychowawczych. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2005 zmodyfikowało niektóre zasady podziału środków subwencyjnych stosowane w roku 2004. Zmiany te są przede wszystkim efektem prac i uzgodnień dokonywanych wspólnie z reprezentacją samorządów. W Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu przy współudziale Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego prowadzone były w roku ubiegłym intensywne prace mające na celu opracowanie algorytmu podziału subwencji na rok 2005, stosownie do oczekiwań formułowanych przez poszczególne korporacje samorządowe oraz związkowe. Uwzględnione w algorytmie regulacje opierają się na rozwiązaniach dotychczasowych, polegających na zastosowaniu zasady, że ˝pieniądz idzie za uczniem˝, co oznacza naliczanie subwencji na podstawie liczby uczniów uczęszczających do szkół i placówek prowadzonych bądź dotowanych przez poszczególne gminy, powiaty i województwa samorządowe.

   Ponadto na posiedzeniach Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu KWRiST jednomyślnie uzgodniono pozostałe warunki brzegowe algorytmu, takie jak np.:

   - likwidacja wagi wyrównującej dochody,

   - ujednolicenie wartości wag dotyczących uczniów szkół wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców,

   - urealnienie wag dla uczniów niepełnosprawnych, szkół artystycznych oraz młodzieżowych ośrodków wychowawczych i socjoterapii.

   Nowym rozwiązaniem w podziale środków subwencyjnych jest zastosowanie wskaźnika korygującego (Di) bezpośrednio nawiązującego do poziomu średnich wynagrodzeń - gwarantowanych Kartą Nauczyciela - nauczycieli zatrudnionych w poszczególnych grupach awansu zawodowego. Zastosowanie tego wskaźnika umożliwiło przekazanie relatywnie wyższych kwot części oświatowej subwencji ogólnej do tych jednostek samorządu terytorialnego, w których udział zatrudnionych nauczycieli o najwyższych stopniach awansu zawodowego w relacji do ogólnej liczby zatrudnionych nauczycieli - w przeliczeniu na pełne etaty - jest wyższy niż średnio w skali kraju.

   W rozporządzeniu MENiS, na podstawie którego dokonano naliczenia ostatecznych kwot subwencji oświatowej wprowadzono - w porównaniu z rokiem ubiegłym - zmiany w algorytmie podziału subwencji oświatowej polegające m.in. na likwidacji wagi zależnej od dochodów gmin, w których dochód na 1 mieszkańca stanowił nie więcej niż 92% średniego dochodu na mieszkańca w kraju, co znacznie wpłynęło na wysokość subwencji oświatowej w 2005r. dla niektórych gmin, które w latach ubiegłych otrzymywały w subwencji oświatowej środki finansowe naliczone ww. wagą. Likwidacja tej wagi nastąpiła na wniosek strony samorządowej Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu KWRiST. Uznano bowiem, że poziom dochodu na 1 mieszkańca znajduje już swoje odzwierciedlenie w mechanizmie kalkulacji kwot części wyrównawczej subwencji ogólnej dla JST i nie powinien być on uwzględniany również przy kalkulowaniu części oświatowej subwencji ogólnej. Należy zauważyć, że w celu złagodzenia samorządom skutków finansowych likwidacji w algorytmie podziału subwencji oświatowej wagi wyrównującej dochody proces zmian został rozłożony na okres dwóch lat. W roku ubiegłym (2004) nastąpiło obniżenie wartości wspomnianej wagi w stosunku do poziomu obowiązującego w roku 2003, natomiast w roku 2005 już całkowicie odstąpiono od jej stosowania w algorytmie.

   Algorytm, stanowiący załącznik do ww. rozporządzenia, określa sposób podziału subwencji oświatowej pomiędzy jednostki samorządu terytorialnego. Nie dzieli on natomiast subwencji bezpośrednio pomiędzy poszczególne szkoły czy placówki oświatowe. Do zadań szkolnych, które zostały zdefiniowane w § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, zalicza się zadania związane m. in. z prowadzeniem szkół ponadgimnazjalnych. Sposób naliczania subwencji oświatowej na zadania szkolne określony został w algorytmie, w którym wyodrębnia się:

   - kwotę bazową części oświatowej według finansowego standardu A podziału części oświatowej (SOA),

   - kwotę uzupełniającą części oświatowej według wag P zwiększających finansowy standard A na realizację zadań szkolnych (SOB).

   Uczniowie szkół ponadgimnazjalnych, w tym także uczniowie szkół wiejskich, przeliczani są najpierw finansowym standardem A, następnie zaś odpowiednimi wagami w ramach kwoty uzupełniającej na realizację zadań szkolnych. W rozporządzeniu określono 25 wag dla zadań szkolnych (od P1 do P25).

   W algorytmie podziału subwencji oświatowej rok 2005 zmodyfikowano - w porównaniu z rokiem bieżącym - mechanizm dotyczący uwzględnienia wyższych jednostkowych kosztów kształcenia ucznia w szkołach położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5 tys. mieszkańców poprzez zastosowanie następujących parametrów:

   - wagi P1 = 0,38 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców;

   - dodatkowej wagi R= 0,12 - w ramach wskaźnika Di - dla uczniów szkół zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5000 mieszkańców (waga dotyczy również uczniów szkół ponadgimnazjalnych).

   Ponadto należy podkreślić, że algorytm jest jednak metodą statystyczną podziału subwencji i, będąc kategorią ogólną, nie może uwzględniać wszystkich lokalnych problemów występujących w jednostkach samorządu terytorialnego, bowiem zatraciłby swój uniwersalny charakter.

   Uprzejmie informuję Pana Marszałka, że ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla JST będą mogły być zwiększone ze środków 0,6 % rezerwy tej części subwencji ogólnej oraz ewentualnych środków rezerwy utworzonej na podstawie art. 48 ustawy budżetowej na rok 2005. Podział środków z 0,6% rezerwy subwencji oświatowej dokonywany będzie po określeniu kryteriów jej rozdysponowania, które są obecnie przedmiotem uzgodnień i konsultacji ze stroną samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Po uzgodnieniu kryteriów podziału rezerwy subwencji oświatowej zostaną one przekazane do wszystkich JST odrębnym pismem. Ponadto dokument ten zostanie zamieszczony na stronie internetowej resortu edukacji narodowej i sportu (

   www.menis.gov.p

   l). W ramach podziału 0,6% rezerwy nie jest planowane zwiększenie wysokości naliczonych na rok 2005 kwot subwencji oświatowej dla samorządów, które zanotowały największe ubytki subwencji w stosunku do roku 2004. Natomiast przez niektóre korporacje samorządowe postulowana jest propozycja podziału ewentualnej rezerwy celowej utworzonej na podstawie art. 48 ustawy budżetowej na rok 2005 w sposób, który pozwoli na złagodzenie różnic pomiędzy wstępną a ostateczną kwotą subwencji oświatowej na rok 2005.

   Przedstawiając powyższe, pragnę podkreślić, że zgodnie z art. 5a ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W myśl art. 167 ust. 2 Konstytucji RP dochodami jednostek samorządu są dochody własne, subwencje ogólne (w tym część oświatowa) i dotacje celowe z budżetu państwa. Oznacza to, iż część oświatowa subwencji ogólnej jest jedynie jednym ze źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Państwo finansuje zadania oświatowe również poprzez zdecentralizowanie udziału JST w podatkach. Samorządy terytorialne w świetle przepisów art. 30 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 z późn. zm.) są zobowiązane do dokonania waloryzacji wynagrodzeń nauczycieli. Dodatkowo gwarantuje to nowy przepis Karty Nauczyciela (art. 30 ust. 6), zgodnie z którym samorządy corocznie mają ustalać regulaminy wynagradzania nauczycieli.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Zdzisław Hensel

   Warszawa, dnia 18 marca 2005 r.