Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9632

w sprawie postulowanych zmian przepisów prawa dotyczących zatrudniania skazanych

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 10 marca 2005 r. przekazującego interpelację Posła na Sejm RP Pana Waldy Dzikowskiego w sprawie postulowanych zmian przepisów prawa dotyczących zatrudniania skazanych, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Kwestie związane z orzekaniem i wykonaniem kary ograniczenia wolności zostały unormowane w art. 34-36 K.k., w Rozdziale IX Kodeksu karnego wykonawczego oraz w wydanym na podstawie art. 58 § 4 K.k.w. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna (Dz.U. Nr 56, poz. 544).

   Powołane przepisy określają także obowiązki zakładów, podmiotów, placówek, instytucji i organizacji, o których jest mowa w art. 56 § 1 K.k.w., w zakresie wykonywania kary ograniczenia wolności w formie pracy społecznie użytecznej, ubezpieczenia skazanych oraz szczegółowe zasady gospodarowania środkami uzyskanymi z wykonywania tej kary, jak również szczegółowe zasady wynagradzania wyznaczonych pracowników odpowiedzialnych za organizowanie pracy skazanych i jej przebieg.

   W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd (art. 34 § 2 pkt 2 K.k.).

   Wymieniony obowiązek polega na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne wskazanej przez sąd w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc.

   W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd (art. 34 § 2 pkt 2 K.k.).

   Wymieniony obowiązek polega na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne wskazanej przez sąd w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej, w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.

   Przepis ten ma walor wychowawczy. Chodzi o to, że osoba, która swoim postępowaniem naruszyła określony porządek prawny, musi zrehabilitować się poprzez wykonywanie pracy w rozmiarze proporcjonalnym do stopnia szkodliwości czynu, który popełniła, w taki sposób, aby zrozumiała, że naruszanie prawa jest niecelowe.

   Obowiązek pracy w ramach kary ograniczenia wolności realizowany jest w formie nieodpłatnej pracy na cele społeczne lub potrącenia z wynagrodzenia skazanego czy ukaranego wyznaczonej kwoty na wyznaczony przez organ orzekający cel.

   Pierwszą formę stosuje się do osób niepracujących. Druga forma ma zastosowanie do osób zatrudnionych.

   Zgodnie z art. 56 § 1 K.k.w. w razie orzeczenia kary ograniczenia wolności sąd przesyła odpis orzeczenia podmiotowi zatrudniającemu wskazanemu przez właściwy organ samorządu terytorialnego, który jest organem założycielskim dla tego podmiotu, bądź wskazanemu przez sąd innemu zakładowi pracy, placówce służby zdrowia lub opieki społecznej, instytucji albo organizacji niosącej pomoc charytatywną, względnie reprezentującej społeczność lokalną.

   Podmioty, dla których organem założycielskim jest organ samorządu terytorialnego, wyznacza właściwy organ samorządu terytorialnego, natomiast inne podmioty wyznacza sąd za ich zgodą.

   Zgodnie z § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 marca 2004 r. w sprawach podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna, wszystkie wydatki związane z organizowaniem pracy wykonywanej przez skazanych, a zwłaszcza koszty niezbędnych badań lekarskich, środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego oraz ubezpieczenia skazanych od następstw nieszczęśliwych wypadków i od odpowiedzialności cywilnej z tytułu wyrządzenia osobie trzeciej szkody przy wykonywaniu pracy, a także zryczałtowanego wynagrodzenia wyznaczonych pracowników, łącznie ze składkami na ich ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych, jak również nagród wypłacanych za wyróżniające wykonywanie obowiązków w zakresie kontroli pracy skazanych pokrywa się z ustalonych przez podmiot zatrudniający kwot odpowiadających wynagrodzeniu należnemu za takie prace, gdyby były one wykonywane w ramach stosunku pracy.

   Od czerwca 2004 r. trwają prace zmierzające do stworzenia warunków efektywniejszego wykonywania przez sądy powszechne i samorządy terytorialne kary ograniczenia wolności w postaci nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne oraz pracy społecznie użytecznej orzekanej w zamian za nieuiszczoną grzywnę.

   Z informacji uzyskiwanych od przedstawicieli samorządu terytorialnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich wynikało bowiem, że samorządy terytorialne, na które nałożono ustawowy obowiązek przyjęcia skazanych, borykają się z trudnościami związanymi z ponoszeniem wysokich kosztów, wynikających z konieczności przeprowadzania badań lekarskich skazanych, ich ubezpieczania, wyposażania w odzież roboczą oraz wynagradzania osób odpowiedzialnych za organizowanie pracy i jej przebieg, niechętnie realizują cyt. powyżej rozporządzenie, co pogarszało w stopniu znacznym efektywność wykonania orzeczeń.

   Ustalenia te spowodowały, że za konieczne uznano nawiązanie współpracy z Komisją Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego w zakresie realizacji cyt. powyżej rozporządzenia.

   W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości wystąpi do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego o zwrócenie uwagi na konieczność uwzględnienia przy określaniu priorytetów gospodarczych i społecznych w sprawach dotyczących samorządu terytorialnego problematyki związanej z wykonywaniem kary ograniczenia wolności i pracy społecznie użytecznej oraz zainicjowanie prac legislacyjnych mających na celu pokrycie z budżetu państwa kosztów wykonywania tego rodzaju kary.

   Marginesowo należy podnieść, że informacje dotyczące trudności w realizacji cyt. rozporządzenia Rady Ministrów uzyskiwane od przedstawicieli samorządów terytorialnych i Rzecznika Praw Obywatelskich spowodowały rozpoczęcie przez Ministerstwo Sprawiedliwości badań odnośnie wykonywania kary ograniczenia wolności i prac społecznie użytecznych orzekanych w zamian nieuiszczonej grzywny.

   Jak wynika z danych uzyskanych z sądów powszechnych na dzień 31 grudnia 2004 r. kara ograniczenia wolności w formie nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne podlegała wykonaniu w przypadku:

   - 79 983 orzeczeń za przestępstwa,

   - 31 272 orzeczeń za wykroczenia.

   Z tego nie wykonywano:

   - 20 755 orzeczeń za przestępstwa,

   - 10 166 orzeczeń za wykroczenia.

   Brak zakładu pracy, w którym orzeczenie mogłoby być wykonane, był przyczyną niewykonania orzeczeń w przypadku:

   - 1833 orzeczeń za przestępstwa,

   - 1323 orzeczeń za wykroczenia.

   Z kolei na dzień 31 grudnia 2004 r. praca społecznie użyteczna orzekana w zamian nieuiszczonej grzywny podlegała wykonaniu w przypadku:

   - 20 866 orzeczeń za przestępstwa,

   - 4882 orzeczeń za wykroczenia.

   Z tego nie wykonywano:

   - 6629 orzeczeń za przestępstwa,

   - 1999 orzeczeń za wykroczenia.

   Brak zakładu pracy, w którym orzeczenie mogłoby być wykonane, był przyczyną niewykonania orzeczeń w przypadku:

   - 349 orzeczeń za przestępstwa,

   - 184 orzeczeń za wykroczenia.

   Analiza danych liczbowych przedstawionych powyżej pozwala na sformułowanie wniosku, że problemy sygnalizowane przez przedstawicieli samorządów terytorialnych powodują pewne utrudnienia w ich bieżącej działalności, jednak nie mają znaczącego wpływu na realizację obowiązków nałożonych przez ustawę w zakresie wykonywania orzeczeń.

   Oczywistym jest, że taka konstatacja nie oznacza zaniechania poszukiwań rozwiązań organizacyjnych oraz legislacyjnych pozwalających na efektywne wykonywanie kary ograniczenia wolności oraz pracy społecznie użytecznej orzekanej w zamian nieuiszczonej grzywny.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Andrzej Grzelak

   Warszawa, dnia 5 kwietnia 2005 r.