Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 9965

w sprawie programu profilaktyki i opieki onkologicznej

   Wielce Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Stanisława Kalemby, Posła na Sejm RP, przesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 9 maja 2005 r. (znak: SPS-0202-9965/05), z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, przedstawiam następujące stanowisko w sprawie programu profilaktyki i opieki onkologicznej:

   Obserwowane w Polsce trendy zachorowalności wskazują na stały wzrost zachorowań na choroby nowotworowe. Od szeregu lat liczba tych zachorowań - obecnie około 120 tys. - wzrasta szybciej niż liczba ludności. Aktualnie choroby nowotworowe są przyczyną około 40% zgonów wśród kobiet i około 30% zgonów wśród mężczyzn w wieku 45-64 lata. Odsetek bezobjawowych przeżyć 5-letnich wynosi zaledwie około 30%.

   Szybki wzrost zachorowań na nowotwory spowodował podjęcie skoordynowanych działań o charakterze ogólnokrajowym. Doświadczenia innych krajów, a także polskie - uzyskane w okresie realizacji Rządowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych w latach 1976 - 1990 - dowodzą, że skuteczność działań można osiągnąć wyłącznie zapewniając im odpowiednie gwarancje prawne oraz stabilne i wieloletnie źródła finansowania. Gwarancje takie może zapewnić akt prawny rangi ustawy, określający zakres niezbędnych działań, źródła finansowania, sposób realizacji zadań oraz monitorowania ich skuteczności.

   Aktualny stan wiedzy medycznej oraz doświadczenia z wcześniej realizowanych programów - o dość wąskim zakresie - pozwalają na postawienie tezy, że skoordynowany program, obejmujący profilaktykę, wczesne rozpoznawanie oraz poprawę skuteczności i dostępności leczenia we wszystkich grupach wiekowych może doprowadzić do stopniowego ograniczenia zachorowań na nowotwory, jak również do znacznego wzrostu odsetka wyleczonych.

   Realizacja programu poprzez kompleksowe działania, uwzględniające postęp wiedzy medycznej, doprowadzi do zmniejszenia zachorowalności na nowotwory o około 10% oraz do poprawy skuteczności leczenia chorób nowotworowych w Polsce do poziomu osiąganego w krajach Europy Zachodniej i Północnej, czyli ok. 40% wyleczeń 5-letnich u mężczyzn i ok. 50% wyleczeń u kobiet.

   Ponadto ustanowienie programu wieloletniego ˝Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych˝ ma na celu:

   - osiągnięcie średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów, w tym poprzez wdrożenie populacyjnych programów badań przesiewowych i zapewnienie ich jakości,

   - stworzenie warunków do wykorzystania dla potrzeb praktyki onkologicznej postępu wiedzy o przyczynach i mechanizmach rozwoju nowotworów złośliwych,

   - stworzenie systemu ciągłego monitorowania skuteczności zwalczania nowotworów w skali kraju i poszczególnych regionach kraju.

   W ramach Programu podejmie się działania dotyczące w szczególności:

   1) rozwoju profilaktyki pierwotnej nowotworów złośliwych, w tym zwłaszcza zależnych od palenia tytoniu i niewłaściwego żywienia;

   2) wdrożenia populacyjnych programów wczesnego wykrywania, a w szczególności raka szyjki macicy, piersi, jelita grubego oraz wybranych nowotworów u dzieci;

   3) zwiększenia dostępności do metod wczesnego rozpoznawania oraz wdrożenia procedur zapewnienia jakości diagnostyki i terapii nowotworów;

   4) standaryzacji procedur leczenia napromienianiem;

   5) uzupełnienia oraz wymiany wyeksploatowanych urządzeń do radioterapii i diagnostyki nowotworów;

   6) upowszechnienia metod leczenia skojarzonego;

   7) rozwoju i upowszechniania współczesnych metod rehabilitacji chorych, ograniczania odległych następstw leczenia oraz opieki paliatywnej w onkologii;

   8) rozwoju i upowszechnienia nauczania onkologii w kształceniu przed i podyplomowym lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych i przedstawicieli innych zawodów medycznych;

   9) poprawy działania systemu zbierania danych o stopniu zaawansowania nowotworów;

   10) upowszechniania wiedzy w społeczeństwie na temat profilaktyki, wczesnego rozpoznawania i leczenia nowotworów.

   Przewiduje się wejście w życie ustawy po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, przy czym realizacja Programu rozpocznie się od dnia 1 stycznia 2006 r. Wcześniejsze wejście w życie ustawy pozwoli na podjęcie działań związanych z organizacją Rady i przygotowaniem harmonogramu prac na rok 2006 r.

   Jednym z podstawowych celów operacyjnych Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych będzie modyfikacja przeddyplomowego nauczania onkologii. Planuje się położyć szczególny nacisk na przyswojenie studentom medycyny praktycznej wiedzy o zapobieganiu i wczesnym rozpoznawaniu nowotworów, a także aktualizować treści nauczania w miarę postępu wiedzy o przyczynach i sposobach zapobiegania nowotworom, możliwościach wczesnego wykrywania i sposobach najskuteczniejszego leczenia.

   Ponadto informuję, iż środowisko polskich onkologów aktywnie postulowało do Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego o zwiększenie godzin nauczania onkologii w uczelniach medycznych i wydzielenie w standardach nauczania przeznaczonych na kształcenie kliniczne odrębnego przedmiotu ˝onkologia˝. Powyższe było przedmiotem wielu dyskusji przedstawicieli uczelni medycznych, a przede wszystkim dziekanów odpowiedzialnych za ostateczny kształt nauczania na kierunku lekarskim. Gremium wyżej wymienionych ekspertów stwierdziło, iż przedmiot ˝onkologia˝ powinien być nauczany (jako teoria) w grupie przedmiotów klinicznych w wymiarze 40 godzin, natomiast do przypadków onkologicznych w praktyce należy wracać przy omawianiu schorzeń pacjentów w każdym przedmiocie klinicznym ˝zabiegowym˝ i ˝zachowawczym˝.

   Nowe standardy nauczania dla kierunku lekarskiego zostały opublikowane dnia 18 sierpnia 2004 r. w stosownym rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu (Dz.U. Nr 194, poz. 1985). W standardach tych zatwierdzono 40 godzin dla przedmiotu onkologia.

   Praca nad standardami nauczania dla kierunków medycznych jest procesem ciągłym. Obecnie Minister Edukacji Narodowej i Sportu ponownie powołał Zespoły Ekspertów do wprowadzenia w obowiązujących standardach nauczania dla wszystkich kierunków tzw. punktów edukacyjnych ECTS, ale też innych niezbędnych zmian.

   W tej sprawie 22 marca br. odbyło się spotkanie w Ministerstwie Zdrowia, w którym dziekani wydziałów lekarskich potwierdzili konieczność utrzymania w obecnym kształcie niedawno opublikowanych standardów nauczania, podnieśli jednak potrzebę wydania zaleceń dydaktycznych do realizacji programu, w których należałoby przede wszystkim zastosować zintegrowanie treści nauczania klinicznego i problemowego w danej dziedzinie wiedzy.

   Jak wynika z oceny tego gremium, liczba godzin przeznaczonych na problemy i tematy onkologiczne wykładane w realizacji programów innych przedmiotów obowiązujących na wydziale lekarskim uczelni medycznych w kraju wynosi od 350 do 420 łącznie.

   Jednocześnie informuję, iż Departament Nauki i Szkolnictwa Wyższego Ministerstwa Zdrowia zwrócił się do Konferencji Rektorów z prośbą o zintegrowanie treści nauczania w dziedzinie onkologii poprzez działania Uczelnianych Koordynatorów Programów Nauczania.

   Odnosząc się do pytania Pana Posła Stanisława Kalemby, dotyczącego stwarzania przez Narodowy Fundusz Zdrowia warunków do niezakłóconego finansowania onkologicznych świadczeń medycznych osobom chorym na nowotwory, uprzejmie informuję, iż zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 27 sierpnia 2005 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz 2135), świadczeniobiorcy mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. Świadczeniobiorcy zapewnia się i finansuje ze środków publicznych na zasadach i w zakresie określonym w ustawie m.in. leczenie szpitalne oraz ambulatoryjne świadczenia specjalistyczne. Na podstawie obowiązujących przepisów ustawy w przypadku świadczeń onkologicznych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych od świadczeniobiorcy nie jest wymagane skierowanie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie świadczeniobiorca posiada prawo do leczenia szpitalnego w szpitalu, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie skierowania lekarza, lekarza dentysty lub felczera, jeżeli cel leczenia nie może być osiągnięty przez leczenie ambulatoryjne. W stanach bezpośredniego zagrożenia życia wszystkie świadczenia zdrowotne są udzielane bez skierowania. Decyzję o przyjęciu pacjenta w takim trybie podejmuje lekarz.

   Podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a dyrektorem oddziału wojewódzkiego Funduszu.

   W roku 2005 realizacja i finansowanie świadczeń onkologicznych w warunkach szpitalnych odbywa się zgodnie z Katalogiem programów terapeutycznych (lekowych) onkologicznych, Wykazem świadczeń zdrowotnych w zakresie radioterapii, brachyterapii, terapii izotopowej, chemioterapii oraz Katalogiem świadczeń szpitalnych, wprowadzonych zarządzeniem nr 8/2004 Prezesa NFZ z dnia 13 października 2004 r.

   Leczenie onkologiczne w rodzaju ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w roku 2005 odbywa się zgodnie z zarządzeniem nr 6/2004 Prezesa NFZ z dnia 13 października 2004 r. w sprawie przyjęcia ˝Szczegółowych materiałów informacyjnych o przedmiocie postępowania w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: ambulatoryjna opieka specjalistyczna˝.

   Na zasadach przewidzianych w ustawie Minister Zdrowia sprawuje nadzór nad działalnością Funduszu i świadczeniodawców w zakresie realizacji umów z Funduszem, stosując kryterium legalności, rzetelności i celowości.

   Przedstawiając powyższe, dziękuję Panu Posłowi za zainteresowanie i troskę o prawidłowe zabezpieczenie świadczeń zdrowotnych dla pacjentów wymagających tego typu leczenia. Chciałbym podkreślić, że Ministerstwo Zdrowia poświęca wiele uwagi i podejmuje działania zmierzające do sukcesywnej poprawy dostępności i jakości świadczeń zdrowotnych w zakresie onkologii. Mam też nadzieję, że uchwalenie i realizacja zapisów ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych˝ doprowadzi do zmniejszenia zachorowalności i poprawy skuteczności leczenia chorób nowotworowych w Polsce oraz rozwoju i upowszechnienia nauczania onkologii w kształceniu przed- i podyplomowym lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych i przedstawicieli innych zawodów medycznych.

   Podsekretarz stanu

   Janusz Opolski

   Warszawa, dnia 27 maja 2005 r.