Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9989

w sprawie możliwości kontynuacji programu stypendialnego realizowanego przez Agencję Nieruchomości Rolnych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pana Posła Adama Ołdakowskiego (SPS-0202-9989/05) w sprawie możliwości kontynuacji programu stypendialnego realizowanego przez Agencję Nieruchomości Rolnych, uprzejmie wyjaśniam.

   Zgodnie z ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 281, poz. 2781) wprowadzony został nowy, systemowy model pomocy materialnej dla uczniów. Powyższy akt prawny dodał do ustawy o systemie oświaty nowy rozdział 8a ˝Pomoc materialna dla uczniów˝, który w sposób szczegółowy określa zasady udzielania pomocy materialnej dla uczniów w postaci stypendium szkolnego, zasiłku szkolnego, stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, stypendium Prezesa Rady Ministrów, stypendium ministra właściwego ds. oświaty i wychowania, stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

   Nowy model pomocy materialnej obejmuje:

   Pomoc materialną o charakterze socjalnym, tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne, realizowaną jako zadanie ciągłe. Powyższe formy realizują cel zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia.

   Pomoc materialną o charakterze socjalnym i motywacyjnym, realizowaną w krótszych (zróżnicowanych) sekwencjach czasowych jako programy rządowe.

   Pomoc materialną o charakterze motywacyjnym, realizowaną jako zadanie ciągłe na podstawie ustawy oraz rozporządzenia Rady Ministrów, w znacznej mierze finansowaną z budżetu państwa.

   Zgodnie z art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) udzielanie świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym stanowi zadanie własne gminy, na realizację którego gmina otrzymuje dofinansowanie (art. 90r ust. 1 ustawy). Oznacza to, że gminy mogą uzupełnić już istniejący system stypendialny środkami własnymi lub też opracować własne programy pomocy uczniom z wykorzystaniem środków własnych, współpracy z organizacjami pożytku publicznego lub wolontariatu.

   Zgodnie z art. 90r pkt 2 ustawy o systemie oświaty środki na realizację stypendiów zostały zagwarantowane w budżecie państwa. W 2005 na realizację pomocy materialnej dla uczniów w ustawie budżetowej, w rezerwie celowej nr 55, przeznaczono kwotę 242 500 000 zł.

   O pomoc materialną o charakterze socjalnym (stypendia szkolne i zasiłki szkolne) mogą ubiegać się uczniowie pochodzący z rodzin, w których dochód na jednego członka rodziny nie przekracza 316 zł miesięcznie.

   Obok rozwiązań przyjętych w cytowanej ustawie od 2004 roku istnieje możliwość uzyskania pomocy stypendialnej ze środków pomocowych Unii Europejskiej, które realizowane są w ramach Działania 2.2 ˝Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne˝ Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR). Działanie to przewiduje dwa rodzaje projektów stypendialnych:

   2.2.1. dla uczniów z obszarów wiejskich,

   2.2.2. dla studentów z obszarów zmarginalizowanych.

   Uczestnikami projektu są uczniowie publicznych i niepublicznych szkół ponadgimnazjalnych kończących się maturą, pochodzący z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, z obszarów wiejskich (decyduje tu miejsce stałego zameldowania), oraz studenci pochodzący z obszarów zmarginalizowanych, w tym w szczególności z obszarów wiejskich i restrukturyzacji przemysłów, oraz znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Definicja obszaru wiejskiego i zmarginalizowanego została podana w Uzupełnieniu ZPORR. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie, uprawniająca do ubiegania się o stypendium w ramach ZPORR, jest zgodna z kwotą uprawniającą do korzystania ze świadczeń rodzinnych1) i wynosi 504 zł. Projektodawcami w ramach działania 2.2 są powiaty oraz ich związki i porozumienia.

   W okresie programowania na lata 2004-2006 na stypendia dla młodzieży wiejskiej przewidziano środki publiczne (tj. środki Europejskiego Funduszu Społecznego - EFS i budżetu państwa) w wysokości 151 mln EUR (dofinansowanie z EFS stanowi ok. 70% wydatków kwalifikowalnych oraz ok. 30% środków pochodzi z budżetu państwa - rezerwa Ministra Edukacji Narodowej i Sportu przekazywana zgodnie z zasadami ustalanymi przez MENiS2)), natomiast na stypendia dla studentów przewidziano 24 mln EUR (dofinansowanie z EFS wynosi 75% wydatków kwalifikowalnych oraz 25% środków pochodzi z budżetu państwa - rezerwa celowa będąca w gestii Ministra Gospodarki i Pracy). Jednocześnie Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu przeznaczy blisko 1,5 mld zł na wypłatę stypendiów dla studentów.

   W 2005 roku, w ramach Działania 2.2.1 ˝Wsparcie rozwoju edukacyjnego młodzieży wiejskiej˝, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu dysponowało kwotą 70 700 000 zł, która została przekazana poszczególnym wojewodom, po podziale środków pozostających w dyspozycji Ministra Gospodarki, zgodnie z zapotrzebowaniem ujętym w Ramowych Planach Realizacji Działań na rok 2005. Łącznie z dofinansowaniem z Europejskiego Funduszu Społecznego kwota środków przeznaczonych na pomoc materialną dla uczniów wiejskich wynosi w 2005 roku ok. 236 mln zł.

   Ponadto od 1998 roku, obok pomocy materialnej dla uczniów realizowanej przez resort oświaty, funkcjonował, wspomniany przez Pana Posła, system pomocy dzieciom byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej uczącym się w szkołach średnich kończących się maturą - realizowany przez obecną Agencję Nieruchomości Rolnych. System ten systematycznie się rozwijał - od 650 stypendystów w 1998 roku do ponad 45 tys. w roku szkolnym 2004/2005

   Stypendia te otrzymywali uczniowie spełniający następujące kryteria:

   - byli dziećmi byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej,

   - dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 532 zł (możliwe jest odstąpienie od tego kryterium w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na wniosek ośrodków pomocy społecznej),

   - zamieszkują na terenach wiejskich lub w miastach do 20 000 mieszkańców.

   Pomiędzy rozwiązaniami przyjętymi w uso a programem ANR istnieją wyraźne różnice. Przede wszystkim dotyczą one:

   - kwoty dochodu uprawiającego do ubiegania się o stypendium - w przypadku ustawy jest to 316 zł na osobę, w programie ANR - 532 zł na osobę,

   - wysokości świadczeń stypendialnych - w uso jest to od 44,80 zł do 112 zł miesięcznie, Agencja wypłacała zaś świadczenia w wysokości 200 zł miesięcznie.

   Szczególnym wyróżnikiem dla grupy młodzieży, która do tej pory korzystała ze stypendiów ANR, jest Działanie 2.2. w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, adresowane do młodzieży z terenów wiejskich, w tym dzieci byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. Działanie to zastąpiło program wyrównywania szans edukacyjnych uczniów z terenów wiejskich, realizowany przed 2004 rokiem przez MENiS.

   W celu zapewnienia płynnego przekazania istniejącego systemu stypendialnego prowadzonego przez ANR do systemu oświaty oraz Działania 2.2 ZPORR przedłużono wypłatę stypendiów przez Agencję do 31 czerwca 2005 r., po tym terminie uczniowie - dzieci byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej - będą korzystali na równych zasadach z funkcjonujących w naszym kraju rozwiązań w zakresie pomocy materialnej dla uczniów i studentów. Również tylko do 31 czerwca ANR będzie finansowało ww. stypendia. Po tym terminie środki wypracowane przez Agencję zasilą budżet państwa, na zasadach określonych w rozdziale 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

   W związku z przedstawionym powyżej systemem pomocy materialnej dla uczniów uczniowie, będący dziećmi byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, są w pełni uprawnieni do korzystania z istniejących form pomocy stypendialnej, zarówno w oparciu o uso, jak i ZPORR, o ile spełniają kryteria zawarte w powyższych dokumentach.

   Podsekretarz stanu

   Anna Radziwiłł

   Warszawa, dnia 20 maja 2005 r.

1) Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.

2) Jest to zastąpienie realizowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu "Programu wyrównywania szans edukacyjnych uczniów wiejskich", którego celem było ograniczenie rezygnacji z podejmowania nauki w szkołach umożliwiających uzyskanie świadectwa dojrzałości młodzieży z terenów wiejskich.