Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 9995

w sprawie braku przepisów wykonawczych do delegacji ustawowej, o której mowa w art. 52 ust. 5 Konstytucji RP, regulujących możliwość osiedlenia się na stałe na terytorium Polski osób polskiego pochodzenia

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 9 maja 2005 r. (sygn. SPS-0202-9995/05) dotyczącego interpelacji Posła na Sejm RP Pani Marii Zborowskiej w sprawie braku przepisów wykonawczych regulujących możliwość osiedlenia się na stałe na terytorium Polski osób polskiego pochodzenia, uprzejmie przedstawiam następujące wyjaśnienia.

   Opracowanie projektu ustawy, która miałaby wypełniać dyspozycję art. 52 ust. 5 Konstytucji RP jest zadaniem trudnym, co potwierdzają podejmowane dotychczas inicjatywy poselskie, z których żadna nie zakończyła się powodzeniem. Ostatni z opracowanych projektów to poselski projekt ustawy o stwierdzaniu pochodzenia polskiego osób zamieszkałych za granicą oraz ich uprawnieniach. Rada Ministrów zajęła wobec powyższego projektu stanowisko w dniu 21 września 2004 r., w którym stwierdziła, że ˝ujawnione w toku analizy projektu ustawy wady zaproponowanych rozwiązań uzasadniają krytyczną ocenę przedstawionego projektu˝.

   Wszelkie rozwiązania prawne zmierzające do realizacji normy zawartej w art. 52 ust. 5 Konstytucji muszą być podejmowane ze szczególną rozwagą, ponieważ będą one miały duże znaczenie dla polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przede wszystkim dla dwustronnych stosunków pomiędzy Polską a państwami, których obywatele mieliby stać się podmiotem regulacji prawnych. Nie można też pomijać doświadczeń Słowacji i Węgier, które pokazały, jak nietrafne uregulowania mogą wpłynąć na stosunki z państwami ościennymi. Warto wskazać, że również Rada Europy, odnosząc się do przyjętych przez Węgry rozwiązań prawnych, wskazuje na konieczność zachowania daleko posuniętej ostrożności przy projektowaniu przyszłej ustawy.

   Art. 52 ust. 5 Konstytucji wymaga, aby stwierdzenie pochodzenia polskiego nastąpiło zgodnie z ustawą, a więc w określonym trybie i według jasnych kryteriów. Tymczasem kwestie pochodzenia czy też narodowości, jako mające emocjonalne odniesienia do konkretnej kultury, tradycji czy języka, nie zostały zdefiniowane. Praktyka międzynarodowa wskazuje, że deklaracje zainteresowanej osoby mają decydujące znaczenie. Również z powyższych względów zaprojektowanie właściwych rozwiązań prawnych jest niezwykle skomplikowane.

   Wobec ponawianych z inicjatywy poselskiej prób uchwalenia ustawy mającej wypełnić dyspozycję art. 52 ust. 5 Konstytucji Rząd nie występował dotychczas z własnym projektem, a jedynie zajmował stanowisko wobec poselskich projektów ustaw.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że organem uprawnionym do reprezentowania Rządu podczas prac nad poselskim projektem ustawy o stwierdzaniu pochodzenia polskiego osób zamieszkałych za granicą oraz ich uprawnieniach jest Minister Spraw Zagranicznych.

   Odnosząc się do pytania 3. i 4. zawartych w interpelacji Pani Poseł, wyjaśniam, że w przypadku gdy cudzoziemiec występuje z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się z powołaniem się na polskie pochodzenie, do rozpatrzenia wniosku stosowane są przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 128, poz. 1175 z późn. zm.) oraz art. 52 ust. 2 Konstytucji RP. Ustawa o cudzoziemcach reguluje procedurę udzielania zezwolenia na osiedlenie się, w tym właściwość organów w tych sprawach. Zgodnie z art. 70 ust. 1 wspomnianej ustawy decyzję w sprawie udzielenia zezwolenia na osiedlenie się wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamierzonego pobytu cudzoziemca. Organem wyższego stopnia jest Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców. Cudzoziemiec przebywający za granicą składa wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się za pośrednictwem konsula.

   W stosunku do cudzoziemca ubiegającego się o zezwolenie na osiedlenie się ze względu na polskie pochodzenie, po zbadaniu tej przesłanki, w toku postępowania nie stosuje się wymogów określonych w art. 64 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, w szczególności dotyczących nieprzerwanego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jedyną przeszkodą do udzielenia takiej osobie zezwolenia na osiedlenie się może być zastosowanie klauzuli bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Działanie organu w tym przypadku znajduje oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

   Ponadto należy wskazać, że już z samej konstrukcji przepisów w sprawie zezwoleń na osiedlenie się wynika, że nie może być takiej sytuacji, aby cudzoziemcy, którzy nie posiadają polskiego pochodzenia, mogli szybciej osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niż osoby posiadające polskie pochodzenie.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Paweł Dakowski

   Warszawa, dnia 31 maja 2005 r.