Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 117

w sprawie pomocy psychologicznej dla matek martwych dzieci

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów poniżej przedstawiam odpowiedź na interpelację Pana Posła Pawła Poncyljusza, przesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 6 grudnia br., znak: SPS-023-117/05, dotyczącą pomocy psychologicznej dla matek martwych dzieci.

   Uprzejmie informuję, że problem zapewnienia odpowiedniej pomocy kobietom, które utraciły dziecko ˝przy porodzie˝ - w wyniku poronienia lub zgonu noworodka w okresie okołoporodowym - ma charakter złożony. Problem ten wiąże się z intymnością przeżyć emocjonalnych kobiet, których dotyczy, ujawniających się w różny sposób i w różnym czasie. W takich przypadkach niezwykle trudno jest określić procedury (standardy) postępowania, które z definicji będą stanowić ujednolicony schemat. W opinii Ministerstwa Zdrowia, sformalizowanie udzielania pomocy ˝dla matek dzieci zmarłych przy porodzie˝ nie jest najlepszym rozwiązaniem. W obliczu osobistej tragedii przeżywanej przez kobiety oraz ich rodziny postępowanie ˝standardowe˝ mogłoby się okazać głęboko niehumanitarne.

   Stanowisko zaprezentowane powyżej nie jest sprzeczne z możliwością zapewnienia kobietom adekwatnego do ich potrzeb pakietu świadczeń, na które mogą liczyć w ramach systemu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z opinią krajowego konsultanta w dziedzinie położnictwa i ginekologii, w przypadku sytuacji klinicznej wskazującej na taką potrzebę, pacjentki po utracie ciąży kierowane są do lekarza psychiatry i/lub psychologa klinicznego. Decyzje takie podejmowane są indywidualnie, co wiąże się z kompetencjami wynikającymi z ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 225, poz. 1943). Ponadto lekarze położnicy są przygotowani do wsparcia psychologicznego kobiet hospitalizowanych w oddziałach położniczych, ponieważ zarówno w programie studiów medycznych, jak i w programie specjalizacji w dziedzinie położnictwa i ginekologii uwzględniona jest psychologia kliniczna.

   Również kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych uwzględnia w swoim programie ogólne treści nauczania mające na celu przygotowanie pielęgniarek i położnych do pielęgnacji w sytuacjach związanych z utratą przez kobietę dziecka. W niektórych szpitalach zakres takiej opieki należy do psychologa klinicznego, co nie zwalnia pielęgniarek i położnych z posiadania takich umiejętności. Zgodnie z art. 10b ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Z 2001 r. Nr 57, poz. 602, z późn. zm.), pielęgniarka i położna ma obowiązek stałego aktualizowania swojej wiedzy i umiejętności zawodowych oraz prawo do doskonalenia zawodowego w różnych rodzajach kształcenia podyplomowego. Kształcenie podyplomowe obejmuje różne rodzaje kształcenia, z czego treści będące przedmiotem interpelacji znajdują się w każdym ramowym programie kształcenia podyplomowego, przeznaczonego dla pielęgniarek i położnych. Pielęgniarka i położna po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego jest przygotowana do pełnienia funkcji pielęgnacyjnej i opiekuńczej, jak również udzielenia profesjonalnego wsparcia kobietom w sytuacji związanej z poronieniem lub śmiercią dziecka.

   Zagadnienia związane z opieką psychologiczną nad kobietami, które utraciły dziecko, zawarte są w programach niżej wymienionych specjalizacji pielęgniarek i położnych:

   - pielęgniarstwo położnicze dla położnych,

   - promocja zdrowia i edukacja zdrowotna dla położnych,

   - pielęgniarstwo pediatryczne dla pielęgniarek,

   - pielęgniarstwo opieki paliatywnej dla pielęgniarek,

   - pielęgniarstwo rodzinne dla położnych,

   - pielęgniarstwo onkologiczne dla pielęgniarek,

   - pielęgniarstwo neonatologiczne dla pielęgniarek i położnych.

   Oprócz specjalizacji krótszymi formami kształcenia są kursy kwalifikacyjne, które przygotowują pielęgniarki i położne do wsparcia kobiet w problemowych sytuacjach. Również problemy dotyczące sfery psychicznej kobiet po utracie dziecka są tematem licznych konferencji przygotowujących kadrę zarządzającą do postępowania w wymienionych sytuacjach.

   Ponadto na studiach magisterskich, na kierunku pielęgniarstwo, omawiane zagadnienia realizowane są w ramach przedmiotu ˝Psychologia stosowana˝ (żałoba i pomoc w przezwyciężeniu straty), jak również w ramach przedmiotów takich jak: ˝Psychologia˝, ˝Położnictwo˝, ˝Ginekologia˝ i ˝Pielęgniarstwo położniczo-ginekologiczne˝. Na studiach magisterskich, na kierunku położnictwo, omawiane zagadnienie przybliżane jest podczas realizacji następujących przedmiotów: ˝Psychologia˝, ˝Psychoterapia˝, ˝Położnictwo˝ i ˝Pielęgniarstwo położnicze˝.

   Odnosząc się do kwestii dofinansowania kursów, które mogłyby przybliżyć problem pomocy psychologicznej dla matek, które utraciły dziecko, uprzejmie informuję, że zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 10 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, Minister Zdrowia ma możliwość dofinansowania szkoleń specjalizacyjnych dla pielęgniarek i położnych. Kwotę dofinansowania oraz limit miejsc objętych dofinansowaniem Minister określa corocznie w drodze obwieszczenia. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie limitów miejsc szkoleniowych oraz kwoty dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego ze środków publicznych w roku 2006 r., limit miejsc szkoleniowych dla pielęgniarek i położnych został określony na poziomie 1800 miejsc, przy kwocie dofinansowania jednego miejsca szkoleniowego w wysokości 4120 zł.

   Przedstawiona powyżej informacja odnosi się do pytań postawionych przez Pana Posła w interpelacji skierowanej do Prezesa Rady Ministrów. Jednakże, tak jak przedstawiliśmy na wstępie, problem pomocy kobietom, które utraciły dziecko, jest bardzo złożony. Potwierdzają to zdarzenia przedstawione w reportażu opublikowanym w dzienniku ˝Życie Warszawy˝. Potrzeba specjalistycznej opieki ujawnia się często w okresie pobytu kobiet w ich środowisku zamieszkania - po wypisaniu ze szpitala. Specjalistyczną opiekę takim kobietom mogą zapewnić lekarze psychiatrzy, do których nie jest wymagane skierowanie, zaś świadczenia w tym zakresie są finansowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Jednakże w polskich warunkach pomoc lekarza psychiatry odbierana jest przez pacjentów jako pewnego rodzaju stygmatyzacja. Ma to wpływ na poszukiwanie innych form pomocy przez osoby przeżywające kryzys związany z traumatycznymi przeżyciami.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Wojtyła

   Warszawa, dnia 20 grudnia 2005 r.