Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 138

w sprawie luki prawnej w rozporządzeniu Ministra Finansów dotyczącym opodatkowania oleju opałowego

   W związku z interpelacją poselską Pana Posła Grzegorza Woźnego z dnia 28 listopada 2005 r., przesłaną przy piśmie z dnia 8 grudnia 2005 r. znak: SPS-023-138/05, w sprawie opodatkowania olejów opałowych, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   U podstaw barwienia i znakowania paliw legła potrzeba zapobieżenia nieprawidłowościom związanym z wykorzystywaniem do celów napędowych niżej opodatkowanego lekkiego oleju opałowego. Lekki olej opałowy posiada bowiem zbliżone właściwości fizykochemiczne do oleju napędowego stosowanego w silnikach wysokoprężnych. Wprowadzanie obowiązku barwienia i znakowania odbywało się etapowo, w kolejnych rozporządzeniach Ministra Finansów w sprawie podatku akcyzowego. Obowiązek barwienia na czerwono oleju opałowego wprowadzono w Polsce już przeszło 7 lat temu, z dniem 1 sierpnia 1998 r. Od 1 października 1999 r. obok barwienia na czerwono został wprowadzony także obowiązek znakowania olejów opałowych nieusuwalnym znacznikiem (markerem). Stosowany w Polsce nieusuwalny znacznik Solvent Yellow 124 został wprowadzony, decyzją Komisji Wspólnot Europejskich, do znakowania umożliwiającego identyfikację olejów napędowych dopuszczonych do obrotu ze zwolnieniem z podatku akcyzowego lub podlegających obniżonej stawce podatku akcyzowego.

   Przedmiotowa sprawa nie dotyczy tylko ˝jednego rodzaju oleju˝, lecz całej gamy wyrobów pochodzących z frakcji olejowych uzyskiwanych w wyniku rafinacji ropy naftowej. Ciężkie oleje opałowe mają wielorakie zastosowanie, głównie w przemyśle do celów technologicznych, jak również opałowych w piecach przemysłowych. Oleje te nie nadają się do napędu silników spalinowych. Nie mogą być również spalane w domowych piecach przystosowanych do lekkiego oleju opałowego. Z tych też powodów zostały opodatkowane niższą stawką akcyzy. Ze względów praktycznych większość ciężkich olejów opałowych nie może być barwiona, gdyż posiadają one ciemnobrunatne, wręcz czarne zabarwienie.

   Wydanie przez Ministra Finansów rozporządzenia z dnia 30 maja 2005 r. w sprawie znakowania i barwienia paliw silnikowych oraz olejów opałowych dla celów kontroli obrotu (Dz. U. Nr 96, poz. 815) było reakcją na występujące na rynku paliw zjawiska patologiczne.

   Przed 17 czerwca 2005 r., zanim przedmiotowe rozporządzenie weszło w życie, obowiązkowi znakowania i barwienia podlegały oleje opałowe, z których 50% lub więcej objętościowo destyluje przy 350oC. Nowa regulacja znacząco zaostrzyła te warunki, przesuwając ten parametr do 30%. Wprowadzono także dodatkowy warunek - gęstości wyrobu w temperaturze 15oC na poziomie 890 kg/m3. Wynika z tego, że rygorem znakowania i barwienia objęto znacznie szerszą grupę wyrobów, niż w uprzednim stanie prawnym. W celu przeciwdziałania nieprawidłowościom na rynku paliw obowiązkiem znakowania i barwienia objęto także paliwa przeznaczone do celów żeglugi.

   Konieczność kolejnej nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia jest reakcją na pojawienie się na rynku paliwowym nowych zupełnie wyrobów, komponowanych w taki sposób, aby uniknąć wyższego opodatkowania akcyzą i obowiązku ich znakowania i barwienia.

   W przypadku wyrobów o podobnych właściwościach, mających jednak różne zastosowania (np. gazu płynnego do ogrzewania domów i autogazu, lekkich olejów opałowych i olejów napędowych), kompetencje Ministra Finansów znacząco ograniczyła zmiana ustawy o podatku akcyzowym, która weszła w życie z dniem 24 sierpnia 2005 r. (Dz. U. Nr 160, poz. 1341). Stawka akcyzy na ciężkie oleje opałowe przeznaczone na cele opałowe została określona ustawowo na poziomie 60 zł od 1000 kilogramów gotowego wyrobu, a na oleje opałowe przeznaczone na cele opałowe - 233 zł od 1000 litrów gotowego wyrobu.

   Rzeczywistość weryfikuje fałszywy pogląd o łatwości, z jaką można ˝ulepszyć˝ olej opałowy w celu uzyskania oleju napędowego. Olej napędowy wg wymagań jakościowych określonych w przepisach Ministra Gospodarki i Pracy charakteryzują m.in. parametry dot. gęstości w temperaturze 15oC - 820 do 845 kg/m3 oraz wydajności destylacji - 85% objętości oleju destyluje do temperatury 350oC. Tymczasem wymieniony w interpelacji wyrób, aby nie musiał być barwiony i znakowany, powinien charakteryzować się gęstością wyższą od 890 kg/m3 i wydajnością destylacji mniejszą niż 30% objętościowo przy 350oC.

   Nawet po znacznym rozcieńczeniu olejem napędowym lub innymi komponentami złożonymi z lekkich frakcji wytwór taki posiadałby również wielokrotnie zawyżoną (niedozwoloną) zawartość siarki.

   Należy z całą stanowczością podkreślić, iż opisany przez Pana Posła proceder jest całkowicie nielegalny, wyczerpuje bowiem znamiona kilku przestępstw, nie tylko podatkowych. ˝Pseudopaliwa˝ wytworzone w wyniku działań ˝szarej strefy˝, bez wymaganych koncesji i pozwoleń, niespełniające podstawowych parametrów jakościowych dla paliw silnikowych, nie mogą być wprowadzane do obrotu.

   Ściganie tego typu przestępstw, oprócz służb podległych Ministrowi Finansów, leży przede wszystkim we właściwości innych organów, m.in. prokuratury, Policji, Inspekcji Handlowej, Inspekcji Transportu Drogowego.

   Wg danych Inspekcji Handlowej, w wyniku analiz laboratoryjnych próbek zabezpieczonych w trakcie kontroli 1.813 stacji paliw w okresie od stycznia do końca października br. stwierdzono, że 398 próbek paliw nie spełnia obowiązujących wymogów jakościowych. W wielu przypadkach ujawniono rażącą wręcz niezgodność parametrów jakościowych z obowiązującymi normami, zwłaszcza w olejach napędowych, gdzie kwestionowane próbki zawierały nawet 4290 mg siarki w 1 kg paliwa (norma to maksymalnie 50 mg/kg). Świadczyć to może o wykorzystywaniu do komponowania tych ˝paliw˝ wyrobów nieakcyzowych bądź też np. ciężkich olejów opałowych. W 168 przypadkach skierowano do właściwych prokuratur zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Wg danych z 12 grudnia 2005 r. oskarżeni ukarani zostali karami grzywny w łącznej wysokości 8000 zł, w 28 przypadkach umorzono postępowania z powodu m.in. znikomej szkodliwości czynu czy braku znamion przestępstwa, w 16 przypadkach postępowania umorzono warunkowo. Informacje dotyczące 165 stacji paliw, w których stwierdzono naruszenie warunków udzielonych koncesji na obrót paliwami ciekłymi oraz przepisów ustawy Prawo energetyczne, zostały przekazane do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Pomimo faktu, iż część nieuczciwych przedsiębiorców działała w warunkach recydywy, do grudnia br. nie cofnięta została ani jedna koncesja. Jasno z tego widać, iż działania służb kontrolnych powinny być wspierane zdecydowanymi reakcjami organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Powinny także spotkać się z przychylną reakcją ustawodawcy w zakresie dokonania niezbędnych zmian legislacyjnych.

   Należy zaznaczyć, iż oleje opałowe, o ile nie zostały wyprodukowane bądź sprowadzone na terytorium RP z naruszeniem prawa, mogą być przedmiotem legalnego obrotu. Minister Finansów nie ma upoważnienia do wprowadzenia zakazu sprzedaży legalnie wytworzonych bądź importowanych wyrobów. Opisana sytuacja dotyczy użycia nisko opodatkowanych olejów niezgodnie z przeznaczeniem.

   Zgodnie z art. 65 ust. 1a ustawy o podatku akcyzowym w przypadku użycia olejów opałowych lub olejów napędowych, przeznaczonych na cele opałowe, które nie spełniają warunków określonych w odrębnych przepisach, w szczególności wymogów w zakresie prawidłowego znakowania i barwienia, użycia ich niezgodnie z przeznaczeniem, a także sprzedaży ich za pomocą odmierzaczy paliw ciekłych, stawka akcyzy wynosi dla ciężkich olejów opałowych przeznaczonych na cele opałowe - 1800 zł od 1000 kilogramów gotowego wyrobu, a dla olejów opałowych lub olejów napędowych, przeznaczonych na cele opałowe - 2000 zł od 1000 litrów gotowego wyrobu.

   Ministerstwo Finansów bieżąco monitoruje zjawiska występujące na rynku paliwowym i podejmuje zdecydowane działania zmierzające do uszczelnienia sytemu poboru akcyzy od paliw. W wyniku tych działań w stosunkowo krótkim czasie obowiązkiem barwienia i znakowania objęte zostały oleje, których granica destylacji przy 350oC została obniżona z 85% w 1998 r. do 30% objętości w 2005 r.

   W efekcie pojawiających się ostatnio sygnałów o imporcie do Polski oraz krajowej produkcji olejów opałowych przeznaczonych na cele opałowe tylko nieznacznie odbiegających parametrami jakościowymi od wartości ustalonych w ww. rozporządzeniu, tj. destylujących w 350oC nieznacznie poniżej 30% i których gęstość nie przekraczała 890 kg/m3 w temperaturze 15oC, Minister Finansów w dniu 29 listopada 2005 r. podpisał rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie znakowania i barwienia paliw silnikowych oraz olejów opałowych dla celów kontroli obrotu (Dz. U. Nr 239, poz. 2014). Zmiana w zapisie § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia polegająca na zastąpieniu spójnika ˝oraz˝ spójnikiem ˝lub˝, przy wymienianych w tym paragrafie warunkach uznających olej za opałowy, znacznie ograniczy pole działania nieuczciwych przedsiębiorców świadomie unikających opodatkowania akcyzą olejów opałowych lekkich przeznaczonych na cele opałowe. Zastosowanie w tym przypadku alternatywy zwykłej pozwoli na objęcie wyższą stawką akcyzy i obowiązkiem znakowania i barwienia do celów kontroli wyrobów spełniających przynajmniej jeden z wymienionych powyżej warunków (także obu łącznie), a w konsekwencji szerszej gamy nieprawidłowo klasyfikowanych pseudociężkich olejów opałowych.

   W Polsce w okresie od czerwca do września 2005 r. wielkość sprzedaży oleju opałowego ciężkiego produkcji krajowej wyniosła 139290 tys. litrów.

   Natomiast w przypadku importu olejów opałowych ciężkich objętych kodami od CN 2710 19 31 do CN 2710 19 69, przeznaczonych na cele opałowe, opodatkowanych stawką akcyzy w wysokości 60 zł / 1000 kg na polski rynek od czerwca do października br. trafiło 19274 tys. kg.

   Zdecydowana większość tych olejów, ze względu na opisane powyżej uwarunkowania, zużyta została zgodnie z przeznaczeniem, tj. do celów opałowych.

   Ministerstwo Finansów nie dysponuje danymi dotyczącymi ilości oleju opałowego ciężkiego, jakie trafiły do tzw. szarej strefy i zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem. Z tych też względów nie można oszacować, ile stracił na tym budżet państwa i dlatego wszelkie oceny w tym zakresie, zwłaszcza te nagłaśniane przez media, są bezpodstawne i nieuprawnione.

   Zmiana ww. rozporządzenia w sprawie znakowania i barwienia paliw silnikowych oraz olejów opałowych dla celów kontroli obrotu weszła w życie z dniem 22 grudnia br.

   Wyrażam przekonanie, iż udzielona odpowiedź w pełni wyczerpuje poruszone w interpelacji zagadnienia i usatysfakcjonuje Pana Posła.

   Podsekretarz stanu

   Mirosław Barszcz

   Warszawa, dnia 23 grudnia 2005 r.