Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 178

w sprawie mechanizmu funkcjonowania syndyków masy upadłościowej oraz nadzorujących ich sędziów komisarzy

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Zygmunta Wrzodaka przekazaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 9 grudnia 2005 r. nr SPS-023-178/05, dotyczącą sposobu funkcjonowania instytucji syndyka w systemie prawa upadłościowego, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Wskazany przez Pana Posła Zygmunta Wrzodaka zakres problemów funkcjonowania syndyka w ramach postępowania upadłościowego jest mi znany i stanowi przedmiot mojego stałego zainteresowania w ramach sprawowanej kontroli administracyjnej nad działalnością sądów.

   Podnieść jednak należy, iż zakreślony przez Pana Posła krąg problemów dotyczy przede wszystkim postępowań prowadzonych pod rządami nieobowiązującego już prawa upadłościowego uregulowanego rozporządzeniami Prezydenta Rzeczypospolitej z roku 1934. Wskazane przez Pana Posła przykłady podejmowania czynności w postępowaniu upadłościowym oraz wątpliwości co do działania zacytowanych w interpelacji przepisów, dotyczą stanu prawnego poprzedzającego aktualnie obowiązujący.

   W dniu 1 października 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535). Uchwalenie nowego prawa upadłościowego stało się koniecznością między innymi ze względu na występowanie podobnych do opisanych przez Pana Posła nieprawidłowości. Wskazać należy, iż rozwiązania przyjęte w prawie upadłościowym uregulowanym odpowiednio w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe oraz rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo układowe nie odpowiadały już potrzebom współczesnego obrotu gospodarczego.

   Zaznaczyć jednak w tym miejscu należy, iż w sprawach, w których ogłoszono upadłość przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. (nowego prawa upadłościowego), stosowane są przepisy dotychczasowe. Z tego względu cały czas jeszcze prowadzone są postępowania w oparciu o przepisy starego prawa upadłościowego. Za podstawową ułomność o charakterze systemowym tych przepisów uznawano powszechnie niewielki stopień faktycznej kontroli nad działaniami syndyka skutkujący często nieprawidłowościami w wykonywanych przez syndyka czynnościach.

   W konsekwencji za jedno z podstawowych zadań nowego prawa upadłościowego uznano zwiększenie gwarancji prawidłowego wykonywania przez syndyków nałożonych na nich przez ustawę obowiązków, czego wynikiem ma być zwiększenie ich skuteczności w pozyskiwaniu środków na zaspokojenie wierzycieli.

   Ponieważ już obowiązujące przepisy nowego prawa upadłościowego w celu umożliwienia syndykowi zrealizowania podstawowego obowiązku, jakim jest uzyskanie środków na zaspokojenie wierzycieli, przewidują dla syndyka szereg uprawnień w zakresie faktycznego występowania w imieniu upadłego podmiotu, za szczególnie ważny należy uznać aspekt kwalifikowania osób mających pełnić funkcję syndyka. Specyfika materii postępowania upadłościowego - które niezależnie od roli sądu oddaje w ręce wyznaczonej na syndyka osoby faktyczną ekonomiczną kontrolę nad upadłym podmiotem - powoduje, iż prawidłowy i sprawny przebieg takiego postępowania zależy w zdecydowanej mierze właśnie od kompetencji i rzetelności osób będących syndykami.

   Należy stwierdzić, iż choć obecnie obowiązujące przepisy określają kompletny katalog wymogów, które powinny być spełnione przez kandydatów na syndyków, to jednak nie przewidują w wystarczający sposób weryfikacji spełniania kryteriów na etapie poprzedzającym faktyczne działanie takiej osoby w postępowaniu upadłościowym. Skutkuje to niestety w praktyce sytuacjami, gdy o braku kwalifikacji danej osoby wszyscy zainteresowani, w tym sąd, przekonać się mogą dopiero na podstawie nieprawidłowo przeprowadzanych czynności i błędnych decyzji podejmowanych przez tę osobę w ramach uprawnień przysługujących syndykowi.

   Aktualne wymogi co do kwalifikacji i warunków osób, które pełnić mogą funkcje syndyka, określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków wymaganych od kandydatów na syndyków upadłości (Dz. U. Nr 55, poz. 359). Listy kandydatów na syndyków prowadzone są przez prezesów sądów okręgowych, którzy w drodze decyzji administracyjnej dokonują wpisania na taką listę kandydata. W praktyce jedynym kryterium w zakresie weryfikacji kandydatów jest stwierdzenie o charakterze administracyjnym, czy dana osoba spełnia czy też nie formalne warunki określone w cytowanym rozporządzeniu. Po wpisaniu na listę kandydatów dana osoba może zostać wyznaczona przez sąd do pełnienia funkcji syndyka w konkretnym postępowaniu upadłościowym. Taki system wyłaniania kandydatów na syndyków nie przewiduje realnej weryfikacji tego, czy dana osoba kandydująca na syndyka faktycznie dysponuje wykazanymi w sposób formalny kwalifikacjami. W konsekwencji dochodzić może do powierzenia obowiązków syndyka osobom niekompetentnym, a działania tych osób jako syndyków często słusznie są przedmiotem kontrowersji i skarg.

   Zgodnie z wymogami stawianymi syndykom przez nowe Prawo upadłościowe co do wykonywania przez nich szeregu obowiązków związanych z prowadzeniem działalności w imieniu danego podmiotu za niezbędne należy uznać posiadanie przez nich szerokiej wiedzy z zakresu zagadnień ekonomicznych i prawnych, popartej adekwatnym doświadczeniem zawodowym.

   Nowe Prawo upadłościowe i naprawcze w celu zrealizowania tego warunku wprowadziło istotną zmianę. Przepis art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. przewiduje, iż funkcje syndyka (powoływanego w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego), nadzorcy sądowego (gdy zostanie ogłoszona upadłość z możliwością zawarcia układu przy pozostawieniu zarządu majątkiem upadłemu) lub zarządcy (w sytuacji odebrania upadłemu zarządu majątkiem) pełnić mogą tylko osoby posiadające licencję uprawniającą do pełnienia tych funkcji. Zasady i tryb przyznawania takiej licencji określić ma odrębna ustawa.

   Należy podkreślić, iż odesłanie w Prawie upadłościowym i naprawczym w zakresie instytucji syndyka do odrębnej ustawy (co w założeniu ma gwarantować precyzyjne i całościowe uregulowanie wszelkich zagadnień z tym związanych) wskazuje na potraktowanie problemu kwalifikacji i weryfikacji syndyków za mający podstawowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania nowego prawa. Zasadniczym celem takiego rozwiązania jest podniesienie poziomu pracy syndyków, nadzorców sądowych oraz zarządców przy jednoczesnym stworzeniu skutecznego mechanizmu ich weryfikacji. Wymóg otrzymania licencji zapewnić ma, iż w kręgu osób uprawnionych znajdować się będą wyłącznie wysokiej klasy specjaliści.

   Projekt ustawy o licencji syndyka został przekazany przez Rząd do Sejmu IV kadencji w dniu 5 października 2004 r. Prace parlamentarne na tym projektem zakończyły się na etapie przyjęcia sprawozdania właściwej podkomisji. Aktualnie projekt znajduje się w grupie projektów aktów normatywnych, wobec których odroczono decyzję o ich zaopiniowaniu i ewentualnym przyjęciu przez Radę Ministrów.

   Zgodnie z art. 2 ust. 2 projektu ustawy sprawowanie funkcji syndyka, nadzorcy sądowego i zarządcy wymaga uzyskania licencji syndyka. Dopiero po jej uzyskaniu możliwy ma być wpis na listę do dyspozycji sądu. Zgodnie z art. 3 projektu ustawy o licencji syndyka licencję będzie mogła uzyskać osoba, która przede wszystkim:

   1) ma obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarii;

   2) zna język polski w zakresie niezbędnym do sprawowania funkcji;

   3) ma pełną zdolność do czynności prawnych;

   4) ukończyła nie mniej niż 30 i nie więcej niż 65 lat;

   5) ukończyła wyższe studia i uzyskała tytuł magistra lub równorzędny w państwie z pkt 1;

   6) jest nieskazitelnego charakteru;

   7) przez co najmniej pięć lat zarządzała przedsiębiorstwem lub pracowała na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem albo sprawowała funkcję syndyka, nadzorcy sądowego, tymczasowego nadzorcy sądowego lub zarządcy w postępowaniu układowym, upadłościowym i naprawczym, albo funkcje równorzędne w państwie, o którym mowa w pkt 1;

   8) nie była karana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;

   9) nie jest wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych Krajowego Rejestru Sądowego;

   10) złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed Komisją Egzaminacyjną, powołaną przez Ministra Sprawiedliwości;

   11) nie została uznana za trwale niezdolną do pracy w trybie określonym odrębnymi przepisami.

   Za najistotniejsze w proponowanym projekcie należy uznać wprowadzenie obowiązku zdania egzaminu przed komisją powołaną przez Ministra Sprawiedliwości, który ma się składać z części pisemnej i ustnej oraz obejmować zagadnienia z zakresu prawa i ekonomii ze szczególnym uwzględnieniem materii związanej z sytuacją prawną i ekonomiczną przedsiębiorstwa w upadłości.

   Zgodnie z art. 4 projektu ustawy o licencji syndyka egzamin dla osób ubiegających się o licencję organizowany byłby przez Ministra Sprawiedliwości, do którego kompetencji należałoby powołanie komisji egzaminacyjnej. W skład komisji wchodziłoby pięciu członków, w tym dwóch syndyków i co najmniej dwóch sędziów orzekających w sprawach upadłościowych.

   W założeniu wprowadzenie egzaminu o istotnym stopniu trudności co do wymogów merytorycznych zapewnić ma właściwą selekcję kandydatów. Osoby, które nie będą mogły sprostać postawionym wymaganiom, nie otrzymają licencji syndyka. W konsekwencji w kręgu osób uprawnionych do podejmowania funkcji syndyka w ramach postępowania upadłościowego powinny znaleźć się tylko takie osoby, które będą posiadać rozbudowaną wiedzę i świadomość w zakresie wymogów stawianych przez obowiązujący porządek prawny, a jednocześnie wykażą się znajomością reguł rządzących obrotem gospodarczym.

   W mojej ocenie wskazane przez Pana Posła naganne przykłady postępowania syndyków w prowadzonych w przeszłości postępowaniach upadłościowych podkreślają potrzebę pilnego uchwalenia ustawy o licencji syndyka.

   Niezależnie jednak od toku prac nad projektem ustawy regulującej instytucję syndyka, której istnienie jest założone przez już funkcjonujące nowe Prawo upadłościowe i naprawcze, dodatkowo podkreślam, że toczące się postępowania upadłościowe prowadzone przez utworzone specjalnie w sądach gospodarczych wydziały do spraw upadłościowych podlegają bieżącej kontroli (niezależnie od możliwości kontroli odwoławczej dla poszczególnych decyzji) pod kątem sprawności i prawidłowości toku postępowania. W ramach sprawowanego nadzoru administracyjnego dokonuję systematycznej kontroli nad przebiegiem postępowań upadłościowych poprzez analizę informacji sporządzanych kwartalnie przez prezesów sądów okręgowych.

   Uwagi wymaga fakt, iż wskazane przez Pana Posła nieprawidłowości dotyczyły postępowań prowadzonych w przeszłości przez ówczesnego sędziego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy Sądu Gospodarczego Wydziału XVII do Spraw Upadłościowych i Naprawczych Dariusza Czajkę. Wskazać należy, iż sędzia ten na skutek stwierdzonych nieprawidłowości w prowadzonych postępowaniach upadłościowych został w wyniku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego przeniesiony z Wydziału XVII do innej jednostki. Osoba ta następnie zrzekła się urzędu i nie jest już sędzią. Podkreślić należy, iż tego rodzaju okoliczności, jakie występowały w związku z nieprawidłowym działaniem byłego sędziego Dariusza Czajki w ramach Wydziału XVII Sądu Gospodarczego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, miały charakter wyjątkowy i nie dają podstaw do przyjęcia tezy, iż uchybienia takie nadal występują.

   W szczególności nie zostały stwierdzone tego rodzaju okoliczności w przywołanym przez Pana Posła postępowaniu upadłościowym podmiotu ˝Eko-Diesel˝ Sp. z o.o. w Ursusie prowadzonym pod sygn. XVII GUp 5/04 w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy. W wyniku podjętych czynności sprawdzających ustalono, iż postępowanie prowadzone w przedmiocie ogłoszenia upadłości ˝Eko-Diesel˝ sp. z o.o. w Ursusie postanowieniem sądu z dnia 7 września 2005 r. zostało umorzone na podstawie art. 361 Prawa upadłościowego i naprawczego. Przyczyną umorzenia było stwierdzenie, iż majątek upadłego nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Obecnie postanowienie o umorzeniu jest już prawomocne. Stwierdzono również, iż w ramach prowadzonego postępowania nie doszło do sprzedaży majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Ponadto w dniu 7 listopada 2005 r. przez przedstawiciela syndyka wraz z pracownikiem upadłej spółki i byłym dyrektorem do spraw produkcyjnych przeprowadzone zostały oględziny hali będącej miejscem prowadzenia przez upadłą spółkę działalności. Z notatek znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż nie stwierdzono ewentualnych śladów włamań do hali czy nieprawidłowości w zabezpieczeniu pomieszczeń magazynowych, które zastano zamknięte i oplombowane.

   Na dodatkowe podkreślenie zasługuje fakt, iż w przedmiotowym postępowaniu syndyk w dniu 14 września 2005 r. zrezygnował z wynagrodzenia za czynności syndyka ze względu na trudną sytuację upadłej spółki.

   Wobec powyższego wskazuję uprzejmie, iż podniesione przez Pana Posła w interpelacji zarzuty wobec prowadzenia postępowania upadłościowego spółki ˝Eko-Diesel˝ Sp. z o.o. w Ursusie nie znalazły potwierdzenia.

   Jednocześnie wyrażam przekonanie, iż udzielona odpowiedź w zakresie problemów związanych z funkcjonowaniem instytucji syndyka w ramach nowego Prawa upadłościowego i naprawczego pozwala na wyjaśnienie zgłoszonych przez Pana Posła wątpliwości.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Krzysztof Józefowicz

   Warszawa, dnia 3 stycznia 2006 r.