Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 293

w sprawie art. 134 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uchylającego art. 97 ust. 3 ustawy Prawo geologiczne i górnicze

   Szanowny Panie Marszałku! Uprzejmie przekazuję na ręce Pana Marszałka pisemną odpowiedź na interpelację Pana posła Henryka Siedlaczka z dnia 13 grudnia 2005 r., w sprawie art. 134 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (pismo SPS - 023 - 293/05).

   Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U Nr 27, poz. 96 z późn. zm.) w art. 97 ust. 3 zawierała ustawowe zwolnienie powoda od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach o naprawienie szkód powstałych w związku z działalnością przedsiębiorstwa górniczego. Postępowanie toczyło się na koszt przedsiębiorcy, chyba że roszczenie okazało się oczywiście bezzasadne.

   Ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.1398) powyższy przepis Prawa geologicznego i górniczego został uchylony.

   W interpelacji z dnia 13.12.2005 r. poseł Henryk Siedlaczek zapytał o przyczyny i skutki uchylenia tego przepisu oraz czy jest możliwe cofnięcie przedmiotowej zmiany i pozostawienie dotychczasowego stanu prawnego.

   Odpowiadając na interpelację, należy podnieść:

   Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych realizuje szereg szczegółowych celów, jakie legły u podstaw jej uchwalenia.

   Zasadniczym założeniem nowej ustawy jest kompleksowa, całościowa, spójna regulacja problematyki kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w miejsce poprzedniej - pochodzącej sprzed 38 lat, która była niedostosowana do współczesnych warunków gospodarczych i społecznych oraz porządku prawnego, w tym także wynikającego z przepisów aktualnie obowiązującej Konstytucji RP.

   Ponadto ustawa ta, poprzez zasadnicze obniżenie wysokości opłat sądowych, w istotny sposób ułatwia dostęp obywatela do wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie wprowadza generalne zmiany w strukturze i zasadach stosowania wobec obywateli instytucji zwolnienia od kosztów sądowych.

   Pośród najważniejszych zmian w stosunku do stanu obowiązującego dotychczas znalazły się między innymi ograniczenia ustawowych zwolnień od kosztów sądowych zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Uchyleniu uległ szereg zwolnień od kosztów zawartych w ustawach szczególnych, w tym między innymi w odniesieniu do osób występujących w sprawach o naprawienie szkód powstałych w związku z działalnością przedsiębiorstwa górniczego.

   W nowej regulacji przyjęto jako jedno z podstawowych założeń, że zwolnienie od kosztów sądowych - zwane czasem także ˝prawem ubogich˝ - co do zasady powinno dotyczyć przede wszystkim osób fizycznych znajdujących się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację życiową (majątkową, rodzinną, zdrowotną) nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie sądowe prowadzone z ich udziałem jest kredytowane przez państwo. Zgodnie z art. 102 ust. 1 omawianej ustawy zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

   Powyższa regulacja odnosi się do wszystkich osób, w tym do tych kategorii podmiotów, których zwolnienia ustawowe od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zostały ograniczone lub uchylone przepisami omawianej ustawy - a zatem także do osób zamierzających wystąpić z powództwami w sprawach odszkodowań powstałych w związku z działalnością przedsiębiorstwa górniczego. Osoby te mogą więc korzystać ze zwolnienia od kosztów sądowych na zasadach ogólnych.

   Należy zaznaczyć, iż poza realizacją omówionych powyżej celów i założeń ustawy rozwiązanie takie jest zgodne z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa. Umożliwia ona w każdej konkretnej sprawie ocenę przez sąd istnienia przesłanek do zastosowania przywileju ˝prawa ubogich˝ wobec poszczególnych osób występujących z powództwem. Konstrukcja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych stwarza natomiast możliwość korzystania z tego dobrodziejstwa także przez osoby, których indywidualna sytuacja majątkowa, rodzinna i społeczna w żadnym razie nie usprawiedliwia zastosowania takiego zwolnienia - na równi z tymi osobami, których sytuacja w pełni takowe zwolnienie uzasadnia.

   Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, iż rozwiązanie wprowadzone w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. jest wynikiem realizacji koncepcji zupełnego, spójnego i adekwatnego do aktualnych założeń systemowych i legislacyjnych uregulowania zagadnień z zakresu kosztów sądowych.

   Z tych właśnie względów zmiana ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, poprzez uchylenie art. 97 ust. 3 dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych osób występujących z powództwami w sprawach o naprawienie szkód powstałych w związku z działalnością przedsiębiorstwa górniczego, była zasadna.

   Jeśli zaś chodzi o skutki wprowadzonych zmian, należy zaznaczyć, iż ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wejdzie w życie z dniem 2 marca 2006 r. Nie jest możliwe dokonanie oceny skutków nowych regulacji przed ich wprowadzeniem w życie. Dopiero po upływie pewnego czasu ich obowiązywania będzie możliwa obiektywna ocena rzeczywistych skutków wprowadzonych regulacji. Wówczas też będzie możliwe rozważenie potrzeby podjęcia inicjatywy ustawodawczej w omawianej materii.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Grzelak

   Warszawa, dnia 16 stycznia 2006 r.