Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 550

w sprawie uprawnień emerytalnych rodziców dzieci niepełnosprawnych

   Odpowiadając na interpelację posła Daniela Pawłowca, przekazaną przy piśmie z dnia 12 stycznia 2006 r. znak: SPS-023-550/06, w sprawie uprawnień emerytalnych rodziców dzieci niepełnosprawnych, uprzejmie pragnę poinformować, że emerytury przyznawane bez względu na wiek z powodu opieki nad dzieckiem wymagającym specjalnej troski są problemem dyskusyjnym. Wątpliwości co do słuszności ich przyznawania rodzą się na tle podstawowych zasad ubezpieczenia społecznego, według których ryzykiem ubezpieczeniowym objęta jest utrata dochodów z pracy wskutek niezdolności do pracy (inwalidztwa), starości lub śmierci. Urodzenie się w rodzinie dziecka niepełnosprawnego jest ryzykiem pozaubezpieczeniowym i nie powinno stanowić o przyznaniu emerytury we wcześniejszym, niż przewiduje to ustawa, wieku. żadne ze znanych mi ustawodawstw ubezpieczeniowych nie przewiduje wcześniejszej emerytury z tytułu wychowywania dziecka specjalnej troski.

   Są również inne przesłanki merytoryczne, które przemawiają przeciwko tym rozwiązaniom. Chociażby to, że emerytura lub renta jest substytutem wynagrodzenia za pracę i służy zachowaniu ciągłości dochodów w rodzinie, nie zaś instrumentem do rozwiązywania innych problemów rodziny.

   Ponadto przyznanie kobiecie emerytury bez względu na wiek z tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem specjalnej troski wiąże się z koniecznością udowodnienia minimalnego stażu emerytalnego (20 lat). Rozwiązanie to stawia w gorszej sytuacji prawnej kobiety, które z uwagi na ciężki stan zdrowia dziecka nigdy nie mogły podjąć pracy zarobkowej, wobec kobiet, które - mimo że urodziły dziecko specjalnej troski - pracę zarobkową kontynuowały.

   Mimo szeregu wątpliwości, reformując ubezpieczenia społeczne, ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), znosząc wcześniejszą emeryturę dla pracowników opiekujących się dziećmi specjalnej troski, przewidziała w art. 186 ust. 3, iż prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski zachowują rodzice, którzy do dnia wejścia w życie ustawy nie zgłosili wniosku o tę emeryturę, mimo że do dnia 31 grudnia 1998 r. spełnili wszystkie wymagane warunki.

   Uprawnienia rodziców do tej wcześniejszej emerytury, którzy z powodu stanu zdrowia swojego dziecka wymagającego ich stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych nie mogą kontynuować zatrudnienia, rozpatrywane są na podstawie nadal obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz.149) - po spełnieniu łącznie następujących warunków:

   1) posiadania okresu zatrudnienia - okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego dla kobiet 20 lat i 25 lat dla mężczyzn,

   2) sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, które:

   3) jest całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji bez względu na przyczynę chorobową,

   4) jest całkowicie niezdolne do pracy z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w rozporządzeniu,

   a niezdolność do pracy dziecka istnieje od urodzenia albo powstała przed ukończeniem 18 roku życia,

   1) ostatnim ubezpieczeniem przed dniem 1.01.1999 r. było ubezpieczenie z tytułu pozostawania w stosunku pracy w myśl Kodeksu pracy.

   Regulacja prawna pozwalająca jeszcze przez pewien czas korzystać przez opiekunów dzieci specjalnej troski z wcześniejszej emerytury jest świadczeniem zanikającym, które nie może być kontynuowane w zreformowanym systemie emerytalnym, ponieważ z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tworzonego ze składek na ubezpieczenie społeczne osób czynnych zawodowo nie mogą być finansowane świadczenia pozaubezpieczeniowe. Konieczność zrezygnowania przez jednego z rodziców z pracy zarobkowej w celu wychowania dziecka wymagającego ze względu na stan zdrowia stałej opieki nie jest bowiem ryzykiem emerytalnym ani rentowym, lecz ryzykiem objętym pomocą społeczną. Dlatego też w tym systemie - a nie w systemie ubezpieczeń społecznych - są obecnie zawarte rozwiązania zapewniające osobom i rodzicom będącym w trudnej sytuacji życiowej nie tylko niezbędne środki finansowe, ale też inne formy pomocy.

   Minister

   Krzysztof Michałkiewicz

   Warszawa, dnia 2 lutego 2006 r.