Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 614

w sprawie emigracji i migracji zarobkowej pielęgniarek i położnych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Wojciecha Wilka dotyczącą migracji i emigracji zarobkowej pielęgniarek i położnych mam zaszczyt przedstawić następujące informacje.

   Omawiając poruszone przez Pana Posła problemy dotyczące środowiska pielęgniarek i położnych, jako pierwsze przedstawię zjawisko migracji wśród pielęgniarek i położnych. Liczba pielęgniarek i położnych zarejestrowanych w okręgowych izbach na dzień 1 stycznia 2005 roku wynosiła 298 206 osób, według szacunków na dzień 1 stycznia 2006 roku wynosi 302 355 pielęgniarek i położnych. Po analizie danych otrzymanych z okręgowych izb, obejmujących okres od 1 stycznia 2004 roku do 31 grudnia 2005 roku, stwierdzono, że liczba pielęgniarek i położnych, które przeniosły się z obszaru działania innej izby, wynosi 1632 osoby, co stanowi 0,55% wszystkich pielęgniarek i położnych zarejestrowanych w okręgowych izbach. Można zatem przyjąć, że migracja pielęgniarek i położnych nie posiada cech procesu masowego.

   O liczbie pielęgniarek i położnych, które podjęły pracę w zawodzie poza granicami kraju, możemy jedynie wnioskować na podstawie liczby zaświadczeń o kwalifikacjach wydanych przez samorząd zawodowy. Na wstępie należy jednak zaznaczyć, że liczba wydanych zaświadczeń nie jest równoznaczna z liczbą personelu medycznego, który w rzeczywistości zdecydował się na podjęcie za granicą pracy zawodowej.

   Liczba pielęgniarek, które ubiegały się o zaświadczenia o kwalifikacjach zawodowych wg dyrektyw 77/452/EWG i 80/154/EWG w okresie od 1 maja 2004 roku, wynosi 2053, liczba położnych - 179. Liczba pielęgniarek, które zgłosiły się po zaświadczenia o wpisie do rejestru wynosi 1091, liczba położnych - 47. Łącznie po zaświadczenia zgłosiło się 3370 osób, w tym 3144 pielęgniarki i 226 położnych. Odnosząc tę liczbę do ogólnej liczby pielęgniarek i położnych zarejestrowanych w okręgowych izbach w omawianym czasie, daje to wskaźnik równy 1,13%. Porównując te dane pomiędzy poszczególnymi okręgowymi izbami, należy stwierdzić, że procentowo najwięcej zaświadczeń wydano w okręgowej izbie pielęgniarek i położnych w Krośnie (9,07%), Gdańsku (2,73%), Nowym Sączu (2,59%), Chełmie (2,28%), Łodzi (2,11%), Tarnowie (2,10%), Wrocławiu (1,6%). Dla porównania izba warszawska wydała 261 zaświadczeń (1,08%), krakowska - 226 zaświadczeń (0,94%). Przeciętna wieku osób ubiegających się o zaświadczenia uprawniające do pracy w krajach Unii Europejskiej wynosi 37 lat.

   Przedstawione dane o liczbie wydanych zaświadczeń należy traktować jedynie jako zainteresowanie podjęciem pracy za granicą, przy czym niektóre osoby spośród pobierających zaświadczenia o prawie wykonywania zawodu mogą być zainteresowane emigracją, inne tylko czasowym wykonywaniem pracy za granicą, a jeszcze inne już od pewnego czasu są za granicą, ale po przystąpieniu Polski do UE wystąpiły o odpowiednie zaświadczenia do swoich krajowych izb zawodowych.

   Odnosząc się do kwestii podwyższenia wynagrodzeń dla pielęgniarek i położnych, uprzejmie informuję, iż zagadnienia dotyczące zasad wynagradzania uregulowane zostały w przepisach Kodeksu pracy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Minister Zdrowia nie ma wpływu na kształtowanie wysokości wynagrodzenia pracownika, które jest ustalane na podstawie umowy o pracę zawieranej pomiędzy pracownikiem a pracodawcą i jest uzależnione od zgodnej woli stron umowy. Zgodnie z art. 29 § 1 Kodeksu pracy umowa o pracę określa w szczególności wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia.

   Warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą ustalają układy zbiorowe pracy lub dla zakładów, w których pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników - regulaminy wynagradzania. W regulaminie wynagradzania pracodawca może ustalić także inne świadczenia związane z pracą oraz zasady ich przyznawania (art.772 § 2 Kodeksu pracy).

   W zakresie kształtowania poziomu wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w sektorze ochrony zdrowia minister właściwy do spraw zdrowia posiada jedynie ograniczone uprawnienia i może określać wysokość wynagrodzeń tylko tych pracowników publicznych zakładów opieki zdrowotnej, którzy zatrudnieni są w placówkach prowadzonych w formie zakładu lub jednostki budżetowej. Minister właściwy do spraw zdrowia nie ma jednak wpływu na ustalanie wysokości wynagrodzeń pracowniczych w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz zakładach niepublicznych. Tego rodzaju jednostki prowadzą bowiem samodzielną gospodarkę finansową, która jest niezależna od decyzji organów administracji rządowej.

   Mając na uwadze wprowadzenie pewnych rozwiązań systemowych, Minister Zdrowia przewiduje opracowanie ustawy o ustroju ochrony zdrowia zawierającej m. in. regulacje dotyczące ˝koszyka świadczeń zdrowotnych˝, stworzenie unormowań prawnych umożliwiających wprowadzenie ubezpieczeń dodatkowych oraz zaproponowanie rozwiązań, które przyczynią się do poprawy funkcjonowania publicznych zakładów opieki zdrowotnej i zwiększą nadzór nad wydatkowaniem środków publicznych. W wyniku powyższych działań zwiększających ilość środków w systemie możliwe stanie się podwyższenie wynagrodzeń personelu medycznego, w tym także pielęgniarek i położnych.

   Omawiając zagadnienia odnoszące się do kształcenia przeddyplomowego pielęgniarek i położnych, należy zaznaczyć, iż aktualnie obowiązuje model kształcenia usytuowany zgodnie z wymaganiami europejskimi w uczelniach wyższych i wyższych szkołach zawodowych.

   Należy zauważyć, że na przestrzeni ostatnich kilku lat obserwuje się dużą dynamikę w tworzeniu na uczelniach kierunków kształcących w zawodzie pielęgniarki. W 2002 roku - 18 uczelni prowadziło kształcenie w zawodzie pielęgniarki (w tym 11 uczelni nadzorowanych przez Ministra Zdrowia oraz 7 uczelni nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego), w 2003 roku - 28 uczelni, natomiast w 2004 roku już 45 uczelni. Aktualnie 52 uczelnie posiadają uprawnienia do prowadzenia kształcenia w zawodzie pielęgniarki (w tym 11 uczelni nadzorowanych przez Ministra Zdrowia oraz 41 uczelni nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego). Jednocześnie z informacji uzyskanych z Ministerstwa Edukacji i Nauki wynika, iż nadal pojawiają się uczelnie zainteresowane utworzeniem kierunku pielęgniarstwo.

   Zmiany systemu kształcenia przeddyplomowego pielęgniarek w Polsce, obejmują:

   1. Przesunięcie podstawowej edukacji pielęgniarek z poziomu policealnego na poziom wyższego kształcenia zawodowego.

   2. Wydłużenie okresu podstawowego kształcenia do lat trzech, zharmonizowanie z wymaganiami Unii Europejskiej.

   3. Wprowadzenie jednolitych, pięcioletnich studiów magisterskich.

   4. Uzyskiwanie przez absolwenta tytułu zawodowego - licencjata/magistra pielęgniarstwa.

   5. Zmianę filozofii kształcenia z zawodowej na akademicką, charakteryzującą się między innymi głębszą podbudową teoretyczną w zakresie teorii pielęgniarstwa, nauk humanistyczno-społecznych, zapewnianą przez walory środowiska akademickiego, tj. wysokokwalifikowaną kadrę dydaktyczną, intensywne badania naukowe itp.

   6. Strategię kształcenia obejmującą dobrze skonstruowane programy, innowacyjne metody, pomoce dydaktyczne, a nade wszystko podmiotowość i odpowiedzialność studenta za wyniki nauczania.

   Zmiany w systemie kształcenia pielęgniarek i położnych są zgodne z zaleceniami agendy Światowej Organizacji Zdrowia - Regionalnego Biura ds. Pielęgniarstwa i Położnictwa, które postuluje, by kształcenie pielęgniarek i położnych organizowane w dobie głębokich zmian społecznych w krajach europejskich było zorientowane na zaspokojenie rosnącego zapotrzebowania społeczeństw na wysokiej jakości świadczenia zdrowotne udzielane przez pielęgniarki. Zmiany powyższe mają także na celu podniesienie prestiżu zawodu pielęgniarki i położnej oraz wzrost jego atrakcyjności dla przyszłych kandydatów do zawodu.

   Podsekretarz stanu

   Anna Gręziak

   Warszawa, dnia 6 lutego 2006 r.