Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 624

w sprawie uszczegółowienia rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz niedostosowanej społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pana Posła Jana Filipa Libickiego (nr SPS-023-624/06) w sprawie uszczegółowienia rozporządzenia ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 stycznia 2005 r. (Dz.U. Nr 19, poz.167) uprzejmie wyjaśniam.

   Kształcenie uczniów niepełnosprawnych w integracji z pełnosprawnymi rówieśnikami ma w polskim systemie oświaty długoletnią tradycję, poczynając od 1962 r., gdy w szkołach ogólnodostępnych utworzono oddziały specjalne.

   Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity z 2004 r., Dz.U. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) wprowadziła nową formę integracji, tj. oddział integracyjny. Zacytowane przez Pana Posła rozporządzenie z dnia 18 stycznia 2005 r.1) reguluje organizację takiego oddziału integracyjnego oraz zakres pomocy psychologiczno-pedagogicznej, która powinna być świadczona niepełnosprawnemu uczniowi oddziału ogólnodostępnego lub integracyjnego. Rozporządzenie to stworzyło warunki formalno-prawne do zatrudnienia w takim oddziale dodatkowo nauczycieli w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego.

   Zatrudnienie dodatkowo nauczycieli w oddziale integracyjnym należy do zadań dyrektora szkoły i właściwej jednostki samorządu terytorialnego będącej organem prowadzącym dla szkoły z oddziałami integracyjnymi.

   Oddziały integracyjne bardzo różnią się między sobą pod względem organizacji pracy warunkowanej m.in. rodzajem i stopniem niepełnosprawności uczniów, poziomem ich rozwoju psychofizycznego oraz związanymi z tym potrzebami edukacyjnymi uczniów. Dlatego w wymienionym rozporządzeniu z dnia 18 stycznia 2005 r. zadania nauczycieli zatrudnionych dodatkowo w oddziale integracyjnym nie mogą być bardziej szczegółowo określone. To dyrektor szkoły, w zależności od potrzeb edukacyjnych i psychofizycznych uczniów, decyduje o tym, jakich nauczycieli i specjalistów i w jakim wymiarze godzin należy zatrudnić w oddziale integracyjnym, aby wszystkim jego uczniom zapewnić powodzenie w nauce szkolnej.

   Ze względów merytorycznych i ekonomicznych nie wydaje się możliwy do zrealizowania postulat Pana Posła dotyczący obowiązkowego przebywania na każdej godzinie zajęć dydaktycznych w oddziale integracyjnym nauczyciela dodatkowo zatrudnionego do współorganizowania kształcenia integracyjnego. Praca dodatkowego nauczyciela na każdej godzinie zajęć dydaktycznych jest sprzeczna z ideą integracji. Zakres obowiązków nauczyciela dodatkowo zatrudnianego w oddziale integracyjnym, określany przez dyrektora szkoły, zgodnie z wymienionym rozporządzeniem z dnia 18 stycznia 2005 r., polega na rozpoznawaniu potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów niepełnosprawnych oraz współorganizowaniu zajęć edukacyjnych.

   Zadaniem nauczyciela dodatkowo zatrudnionego jest zatem wspomaganie, usamodzielnianie i włączanie ucznia niepełnosprawnego w proces lekcyjny prowadzony z całą klasą, a nie praca indywidualna. Rola takiego nauczyciela nie powinna ograniczać się do asystowania uczniom niepełnosprawnym, byłoby to bowiem w dłuższym czasie szkodliwe dla nich, w pewnym stopniu izolując od społeczności klasowej.

   Analizując względy ekonomiczne funkcjonowania oddziału integracyjnego, należy wziąć pod uwagę to, że pensum dydaktyczne nauczyciela wynosi tygodniowo 18 godzin, a liczba godzin dydaktycznych w oddziale szkoły podstawowej, w zależności od etapu edukacyjnego, wynosi tygodniowo od 24 do 31. Należałoby zatem w oddziałach integracyjnych zatrudnić dodatkowo nauczycieli w wymiarze odpowiednio 1,3 lub 1,7 etatu. Liczba godzin dydaktycznych w gimnazjum, w zależności od rodzaju niepełnosprawności uczniów, wynosi tygodniowo od 33 do 35 i wymagałaby jeszcze większej liczby dodatkowo zatrudnionych nauczycieli. Przy czym czas pracy tych nauczycieli byłby wyłącznie przeznaczony na uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych w oddziałach integracyjnych, a nie na współorganizowanie kształcenia integracyjnego.

   Finansowanie oddziałów integracyjnych odbywa się zgodnie z wagą P 6=0.802) i wagą odpowiednią dla rodzaju i stopnia niepełnosprawności ucznia wynoszącą od 1,40 do 3,60 punktów przeliczeniowych. Ministerstwo w obecnej chwili nie dysponuje środkami finansowymi, które pozwoliłyby na ustalenie wyższej wagi na funkcjonowanie oddziałów integracyjnych w związku ze zwiększeniem zadań wynikających ze wzrostu zatrudnienia nauczycieli.

   Na podstawie wiedzy uzyskanej w trakcie sprawowania nadzoru pedagogicznego nad działalnością kuratorów oświaty można stwierdzić, że w oddziałach integracyjnych tworzonych przez organy prowadzące w szkołach dobrze przygotowanych do realizacji tego zadania nie występują trudności z zatrudnianiem dodatkowych nauczycieli.

   Wskazanie w rozporządzeniu obligatoryjnego obowiązku tworzenia oddziałów integracyjnych i zatrudniania dodatkowych nauczycieli w każdym z nich spowodowałoby organizowanie takich oddziałów również w środowiskach nieprzygotowanych do realizacji zadania i w konsekwencji nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów związanych z powodzeniem w nauce szkolnej wszystkich uczniów tego oddziału.

   Dane statystyczne nie potwierdzają obaw Pana Posła dotyczących zmniejszania się liczby oddziałów integracyjnych. Liczba uczniów niepełnosprawnych w integracyjnych formach kształcenia wg danych statystycznych przedstawia się następująco:

   Tabela 1.

   Uczniowie niepełnosprawni w ogólnodostępnych szkołach podstawowych

Rok

Oddziałintegracyjny

Oddziałogólnodostępny

Oddziałspecjalny

Razem

2003

9 120

32 842

1 753

43 715

2004

10 933

30 330

1 733

42 996

2005

12 641

30 166

1 653

44 460

2006

13 578

28 315

1 450

43 343

   Tabela 2. Uczniowie niepełnosprawni w gimnazjach ogólnodostępnych

Rok

Oddziałintegracyjny

Oddziałogólnodostępny

Oddziałspecjalny

Razem

2003

2 531

23 049

1 979

27 559

2004

3 479

20 546

2 011

26 036

2005

4 434

21 361

1 955

27 750

2006

5 225

21 388

1 813

28 426

   Dane przedstawione w tabelach wskazują na utrzymującą się od wielu lat tendencję wzrostową w odniesieniu do liczby dzieci niepełnosprawnych kształcących się w oddziałach integracyjnych przy malejącej liczbie dzieci niepełnosprawnych w oddziałach specjalnych i ogólnodostępnych.

   Szanowny Panie Marszałku, podzielam zdanie Pana Posła w sprawie korzyści, jakie odnosi wielu niepełnosprawnych uczniów, kształcąc się w integracji z pełnosprawnymi rówieśnikami. Korzyści te odnoszą również uczniowie pełnosprawni, ucząc się m.in. umiejętności nawiązywania kontaktów z niepełnosprawnymi rówieśnikami, tolerancji i szacunku mimo ich odmienności. Umiejętności zdobyte w szkole będą owocowały w życiu dorosłym w kontaktach z osobami niepełnosprawnymi.

   Jestem przekonany, że dobrze zorganizowane kształcenie dziecka niepełnosprawnego w integracji z pełnosprawnymi rówieśnikami jest najlepszą formą edukacji. Propozycje rozwiązań wzmacniających integrację zamierzam uwzględnić w projekcie nowej ustawy o systemie oświaty.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Jarosław Zieliński

   Warszawa, dnia 26 stycznia 2006 r.

1) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (Dz.U. Nr 19, poz. 167).

2) Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 30 grudnia 2005 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2006 (Dz.U. nr 266, poz. 2231).