Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 767

w sprawie realizacji założeń ustawy o zatrudnieniu socjalnym

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do otrzymanej interpelacji posłów: Pana Tomasza Lenza i Pana Pawła Olszewskiego przy piśmie z dnia 26 stycznia 2006 r., znak: SPS-023-767/06, w sprawie realizacji założeń ustawy o zatrudnieniu socjalnym, pozwalam sobie przedstawić poniżej stanowisko do poruszonych w niej kwestii.

   Pytanie: Jak Pan ocenia funkcjonowanie ustawy o zatrudnieniu socjalnym w skali całego kraju, a w szczególności jak w praktyce oddziałują społeczne Centra Integracji Społecznej i ile ich powstało na terenie całego kraju?

   Stanowisko: Oceniając funkcjonowanie rozwiązań ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalny koniecznym jest uwzględnienie dwóch etapów realizacji zadań w następujących przedziałach czasowych, a mianowicie:

   - etap I: do II połowy 2003 r. do końca 2004 r., określany jako okres pilotażowy,

   - etap II: od stycznia 2005 r. do chwili obecnej, jako okres właściwego funkcjonowania ustawy o zatrudnieniu socjalnym.

   Cechą charakterystyczną okresu pilotażowego było przede wszystkim funkcjonowanie przepisu art. 28 niniejszej ustawy, na podstawie którego minister właściwy ds. zabezpieczenia społecznego opiniował wnioski instytucji tworzących centra integracji społecznej. Rozwiązanie to obowiązywało do końca 2004 r., a jego celem było zapewnienie właściwego doboru usług, jakie centra miały świadczyć wobec osób kierowanych do zajęć z zakresu reintegracji społecznej i zawodowej. Wnioski opiniowane były przez powołany przez ministra zespół specjalistów, w skład którego weszli przedstawiciele administracji rządowej, samorządowej oraz organizacji społecznych.

   Jednym z efektów działania tego zespołu było wypracowanie wskazówek i sugestii dla podmiotów, które w przyszłości zamierzają stworzyć centra integracji społecznej. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej opracowało specjalne vademecum zawierające zbiór podstawowych wyjaśnień dla organizatorów centrów integracji społecznej, które okazało się cenną inicjatywą, pozytywnie odbieraną przez potencjalnych twórców tych nowych podmiotów ekonomii społecznej. Działania edukacyjno-szkoleniowe prowadzone przez ministerstwo w zakresie ustawy o zatrudnieniu socjalnym w pilotażowym 2004 r. oraz kolejnym, 2005, obejmowały ponadto:

   a) w 2004 r. realizację projektu pt: Promocja, szkolenie i monitoring w zakresie ustawy o zatrudnieniu socjalnym, w ramach którego wyłonione w procedurze konkursowej podmioty przeprowadziły akcję promocyjno-szkoleniową dla samorządów gmin, jednostek organizacyjnych służb zatrudnienia i służb pomocy społecznej oraz organizacji pozarządowych,

   b) w 2005 r. przygotowanie i rozpowszechnienie dwóch publikacji na temat zatrudnienia socjalnego: Zatrudnienie socjalne - Informacja o regulacjach prawnych oraz standardy usług świadczonych przez Centra Integracji Społecznej (2500 egz.) oraz Zatrudnienie socjalne - Dobre praktyki Klubów Integracji Społecznej (2000 egz.), które zostały przekazane do Wydziałów Polityki Społecznej, Regionalnych Ośrodków Pomocy Społecznej, Wojewódzkich Urzędów Pracy oraz organizacji pozarządowych.

   Wymiernym efektem działań okresu pilotażowego było zarejestrowanie na koniec 2004 roku 12 centrów integracji społecznej, które powstały m.in. w takich ośrodkach jak: Olsztyn, Toruń, Kielce, Poznań, Ostróda, Gorzów Wlkp., Bystrzyca Kłodzka, Byczyna (woj. opolskie). Na koniec 2005 r. liczba funkcjonujących centrów integracji społecznej wzrosła do łącznej liczby 35 podmiotów.

   Działające w Polsce centra integracji społecznej powstały głównie w wyniku inicjatyw władz samorządowych, co jest zrozumiałym faktem w okoliczności dysponowania przez nie znacznie większymi możliwościami finansowymi w porównaniu do organizacji pozarządowych. Według posiadanych danych koszt funkcjonowania pierwszych centrów integracji społecznej przez okres 12 miesięcy (koszt planowany) kształtował się na następującym poziomie:

Nazwa CentrumIntegracji Społecznej

Koszty utworzenia

i funkcjonowania CIS,

planowany, szacunkowy rocznypreliminarz kosztów

CIS Olsztyn

1.627.000,00 zł

CIS Toruń

1.668.653,00 zł

CIS Elbląg

914.685,00 zł

CIS Bystrzyca Kłodzka

290.307,00 zł

CIS Drezdenko

458.538,00 zł

CIS Caritas Diecezji Kieleckiej

218.300,00 zł

CIS Gorzów Wlk

993.390,00 zł

CIS Poznań

2.570.000,00 zł

CIS Zielona Góra

711.000,00 zł

CIS Bytów

500.961,00 zł

CIS PKPS Olsztyn-Ostróda

379.139,00 zł

CIS Byczyna

782.387,00 zł

   W wyniku prowadzonych przez centra integracji społecznej zajęć (ustawa przewiduje możliwość uczestniczenia w zajęciach do 12 miesięcy, a w wyjątkowych przypadkach do 18 miesięcy) uczestnicy otrzymali możliwość podwyższenia, uzupełnienia lub zdobycia nowych kwalifikacji zawodowych poprzez szkolenia i praktyki u pracodawcy oraz mogli uczestniczyć w zajęciach terapeutycznych, grupach edukacyjnych i samopomocowych, a nawet w niektórych przypadkach aktywnie spędzić czas wolny. Jednym z wzorcowych przykładów może być ośrodek olsztyński, gdzie około 70% uczestników zajęć centrum po zakończonym okresie zajęć uzyskało na rynku pracy zatrudnienie. Innym przykładem efektywnego realizowania zatrudnienia socjalnego jest Bystrzyca Kłodzka, gdzie powstała jedna z pierwszych w kraju spółdzielni socjalnych.

   Reasumując, należy stwierdzić, że centra integracji społecznej rozwijają się jako jedno z rozwiązań zaliczanych do systemu aktywnej polityki społecznej. Rozmiary i efekty tych przedsięwzięć są uzależnione od wielkości środków finansowych, możliwości współpracy różnych instytucji, w tym szczególnie organów samorządów terytorialnych, publicznych służb zatrudnienia i służb pomocy społecznej. Dotychczasowe rezultaty wskazują, że ta forma reintegracji społecznej i zawodowej okazała się być skuteczna i pozytywnie wpływa na sytuację w poszczególnych gminach, dając impuls do kolejnych inicjatyw.

   Rzeczywiście, uwzględniając możliwości wykorzystania środków finansowych Europejskiego Funduszu Społecznego można byłoby na pewno mówić o wyższych efektach, jednakże trzeba wspomnieć, że poziom wykorzystania środków EFS w aspekcie Działania 1.5: Promocja aktywnej polityki społecznej poprzez wsparcie grup szczególnego ryzyka, jest niestety bardzo niski.

   Pytanie: Czy konieczna jest Pańskim zdaniem nowelizacja przedmiotowej ustawy?

   Stanowisko: Dotychczasowe doświadczenia funkcjonujących centrów integracji społecznej wskazują na konieczność dokonania pewnych zmian w ustawie o zatrudnieniu socjalnym. Po konsultacjach z funkcjonującymi centrami Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw, który jest w chwili obecnej w uzgodnieniach wewnątrzresortowych. Projekt nowelizacji ustawy zawiera zmiany o charakterze systemowym, organizacyjnym i porządkowym, które są związane z postulatami zgłaszanymi przez funkcjonujące centra integracji społecznej, i ma na celu taką zmianę, która wpłynie pozytywnie na realizację ustawy.

   Nowelizacja ustawy jest związana z koniecznością dostosowania niektórych zapisów ustawy o zatrudnieniu socjalnym do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, szczególnie w zakresie przepisów dotyczących zatrudnienia wspieranego. Proponowane zmiany powinny wpłynąć pozytywnie na reintegrację społeczną i zawodową uczestników zajęć w centrum.

   Projekt proponuje włączenie do kategorii osób, do których ma zastosowanie ustawa, osób niepełnosprawnych otrzymujących rentę socjalną (art.1 ust.1 pkt 8). Rozwiązanie to pozwoliłoby osobom niepełnosprawnym korzystać z usług świadczonych przez powstające centra, szczególnie w zakresie reintegracji zawodowej.

   Projekt proponuje włączenie świadczenia integracyjnego do katalogu zwolnień przedmiotowych od podatku dochodowego od osób fizycznych (art. 15 ust. 5a.

   Projekt proponuje rozszerzenie i uzupełnienie zadań klubów integracji społecznej. Po dwóch latach funkcjonowania ustawy o zatrudnieniu socjalnym badania dotyczące skutków jej wdrażania wskazują, że dotychczasowe przepisy dotyczące tworzenia i funkcjonowania klubów integracji społecznej są niewystarczające.

   Proponowane zmiany w projekcie powinny zgodnie z założeniami korzystnie wpłynąć na realizację założeń Krajowego Planu Działania na rzecz Integracji Społecznej na lata 2004-2006 poprzez zwiększenie zainteresowania samorządów gmin i organizacji pozarządowych do tworzenia centrów integracji społecznej w Polsce, realizujących zadanie w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej.

   Trudno jest natomiast odnieść się do krytycznych uwag prezentowanych przez burmistrza i radę Wąbrzeźna, ponieważ opinia, że ˝centra integracji społecznej mają realne oddziaływanie przede wszystkim na osoby pozostające bez pracy z wyboru˝, jest niezrozumiała.

   Ustawa przewiduje tworzenie miejsc nauki i pracy dla osób długotrwale bezrobotnych, opuszczających więzienia, bezdomnych, osób uzależnionych od alkoholu lub narkotyków po zakończeniu terapii, osób opuszczających zakłady karne, uchodźców, którzy realizują indywidualny program integracji.

   Zatrudnienie socjalne jest skierowane do osób, które podlegają wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić podstawowych potrzeb i znajdują się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym.

   Traktując ustawę o zatrudnieniu socjalnym jako istotny element koncepcji państwa aktywizującego, należy zwrócić uwagę, że ustawa ta spełnia rolę jako metoda integracji z rynkiem pracy, a przede wszystkim ze społecznością lokalną, osób mających problemy z pełnoprawnym uczestnictwem w życiu społecznym i zawodowym.

   Dlatego też, należy podkreślić, że określenie osób, do których ma zastosowanie ustawa o zatrudnieniu socjalnym, jako osób pozostających bez pracy z wyboru wydaje się być nieadekwatne. Praktyka działających centrów wskazuje, że aktywna postawa uczestnika zajęć i jego osobiste zaangażowanie stanowią w znacznej mierze o sukcesie procesie reintegracji społecznej i zawodowej.

   Na zakończenie, uprzejmie informuję, że materiały dotyczące zatrudnienia socjalnego wraz ze stosownym listem zostaną przekazane do gminy Wąbrzeźno.

   Z poważaniem

   Minister

   Krzysztof Michałkiewicz

   Warszawa, dnia 13 lutego 2006 r.