Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 1092

w sprawie zwolnień organizacji pozarządowych od opłat w Krajowym Rejestrze Sądowym

   Szanowny Panie Marszałku! Z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów uprzejmie przekazuję na ręce Pana Marszałka pisemną odpowiedź, przygotowaną w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej, na interpelację Pań Posłanek Lidii Staroń i Magdaleny Kochan z dnia 13 lutego 2006 r. w sprawie zwolnień organizacji pozarządowych od opłat sądowych (pismo DPS-4401-1064/06).

   Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874, z póź. zm.), zmieniając ustawę z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, z późn.zm) zwolniła od obowiązku uiszczania opłat sądowych:

   1) organizacje pożytku publicznego (z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej),

   2) organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873), zwanej dalej ˝ustawą o pożytku˝, w sprawach dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

   Ponadto ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zmieniła ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), zwalniając od opłat sądowych postępowanie w sprawach o wpis stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej do Krajowego Rejestru Sądowego.

   Nowa ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.1398) nie przewiduje zwolnienia od opłat sądowych dla fundacji, jak i organizacji pożytku publicznego. Jest to wynikiem założeń, które legły u podstaw jej uchwalenia, a jednym z nich jest kompleksowa, całościowa, spójna regulacja problematyki kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w miejsce poprzedniej - pochodzącej sprzed niemal 40 lat, która była niedostosowana do współczesnych warunków gospodarczych i społecznych oraz porządku prawnego, w tym także wynikającego z przepisów aktualnie obowiązującej Konstytucji RP.

   Jedną z istotnych zmian w stosunku do stanu obowiązującego dotychczas jest ograniczenie ustawowych zwolnień od kosztów sądowych zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Uchyleniu uległ szereg zwolnień od kosztów zawartych w ustawach szczególnych, zaś podmioty, które utraciły przywilej ustawowego zwolnienia, mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych na zasadach ogólnych, określonych w art. 101 i następnych ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

   Przedmiotowa ustawa uchyliła m.in. art. 8 ustawy o fundacjach (Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203) zwalniający fundacje z opłat za wpisy do rejestru, jednak nie uchyliła analogicznego art. 17 ust. 4 Prawa o stowarzyszeniach. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uczyniła też martwym przepis art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. Przepisy wprowadzające ustawę o pożytku publicznym i o wolontariacie zwalniający, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, organizacje pożytku publicznego od opłat sądowych. Ponieważ przedmiotowe odrębne przepisy zawarte były w uchylonej ustawie z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przeto organizacjom tym w obecnym stanie prawnym zwolnienie od opłat sądowych przysługiwać nie będzie.

   Oznacza to, że zarówno fundacje, jak i organizacje posiadające status pożytku publicznego będą ponosić opłatę stałą tak za wpis, jak i za zmiany w rejestrze, natomiast stowarzyszenia nie będą ponosić żadnych opłat.

   Pozostawienie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 7 kwietnia 1089 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855, z późn. zm.) w obowiązującym systemie prawnym nie jest jednak wynikiem celowego zróżnicowania pozycji stowarzyszeń i fundacji oraz organizacji pożytku publicznego w zakresie korzystania przez nie z ustawowych zwolnień od kosztów sądowych. Projekt nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych powstał w okresie poprzedzającym wejście w życie art. 17 ust. 4 ustawy Prawo o stowarzyszeniach przyznającego stowarzyszeniom zwolnienie od opłaty sądowej.

   Dlatego wśród przepisów uchylających zwolnienia od opłat sądowych zawartych w projekcie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie znalazł się przepis art. 17 ust. 4 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Zaistniały stan rzeczy nie jest zatem wynikiem zamierzonego działania ustawodawcy, a jedynie niedopatrzenia legislacyjnego.

   Niemniej jednak obecny stan prawny powoduje nierówne traktowanie organizacji pozarządowych. Jest to niekorzystne, zwłaszcza dla organizacji pożytku publicznego, bowiem organizacje te, by uzyskać status organizacji pożytku publicznego musiały spełnić najwyższe standardy ˝trzeciego sektora˝, które ustawodawca sformalizował w art. 20 (z uwzględnieniem art. 21) ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.). W związku z powyższym, zachodzi konieczność zapewnienia równości i jednakowych warunków dla realizacji celów społecznie użytecznych dla wszystkich organizacji pozarządowych. Powyższa ocena aktualnego stanu rzeczy znajdzie wyraz w nowelizacji ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r., przygotowywanej przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

   Odnosząc się do zarzutów, iż nowa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie była konsultowana z Radą Działalności Pożytku Publicznego, należy zaznaczyć, że projekt ww. ustawy był przedmiotem uzgodnień międzyresortowych przed uchwaleniem i wejściem w życie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz powołaniem Rady Działalności Pożytku Publicznego (co nastąpiło pod koniec listopada 2003 r.). W związku z powyższym nie była możliwa konsultacja projektu ustawy o kosztach sądowych z Radą Działalności Pożytku Publicznego.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Grzelak

   Warszawa, dnia 14 marca 2006 r.