Odpowiedź ministra gospodarki

na interpelację nr 2562

w sprawie pogarszającej się sytuacji sektora tekstylno-odzieżowego w Polsce po liberalizacji przepisów celnych na wyroby z Dalekiego Wschodu

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji poselskiej Pana Posła Marka Polaka w sprawie pogarszającej się sytuacji sektora tekstylno-odzieżowego w Polsce po liberalizacji przepisów celnych na wyroby z Dalekiego Wschodu, Sygn. SPS-023-2562/06, uprzejmie informuję, co następuje.

   Na wstępie pragnę zapewnić Pana Marszałka, że Polska aktywnie działa w koalicji państw członkowskich UE zainteresowanych ochroną unijnego rynku tekstylnego i odzieżowego, a Rząd na bieżąco konsultuje stanowisko w tej sprawie z izbami branżowymi w Polsce.

   W odniesieniu do międzynarodowego rynku tekstyliów i odzieży, Chiny są od lat niewątpliwie dominującym graczem. Przyjęcie Chińskiej Republiki Ludowej do WTO diametralnie zmieniło makroekonomiczne otoczenie, na podstawie którego wcześniej zawarto Porozumienie tekstylno-odzieżowe WTO i wynikające z niego warunki liberalizacji handlu. Trwająca obecnie chińska ekspansja na rynkach światowych może doprowadzić do globalnej monopolizacji handlu w tym zakresie przez producentów z Chińskiej Republiki Ludowej, co ma negatywny wpływ na sytuację przemysłu unijnego, w tym także na polski rynek wyrobów tekstylnych i odzieżowych. Niewątpliwie w światowym handlu wiodącą rolę odgrywają także Indie i Pakistan, jednak nadal największe obawy budzi konkurencja chińska.

   Należy mieć na uwadze fakt, że sektor tekstylno-odzieżowy był jedynym dużym sektorem przemysłowym, w stosunku do którego wyłączono stosowanie reguł Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT). Pozwalało to na stosowanie przez kraje importujące tekstylia i odzież instrumentów ograniczających dostęp do własnych rynków. System kontyngentów został usankcjonowany na podstawie tzw. Umów bawełnianych (1962r.), a następnie na podstawie Porozumienia wielowłóknowego (Multi-Fibre Arrangement - MFA - 1974r.). W wyniku kolejnej rundy negocjacji wielostronnych w ramach tzw. Rundy Urugwajskiej, której konsekwencją było powstanie Światowej Organizacji Handlu (WTO), uzgodniono Porozumienie WTO w sprawie tekstyliów i odzieży1) (tzw. Porozumienie ATC). Porozumienie to dało możliwość stosowania przejściowych ograniczeń pomiędzy członkami WTO przy jednoczesnym zobowiązaniu do sukcesywnej liberalizacji handlu tekstyliami. Ograniczenia te były stosowane przez Unię Europejską, Stany Zjednoczone Ameryki, Kanadę i Norwegię. Zgodnie z regułami Porozumienia, po upływie 10 lat stosowania kontyngentów ograniczających, wygasły one z dniem 31 grudnia 2004r.

   Należy podkreślić, że Polska, przyjmując traktat WTO wraz z Porozumieniem w sprawie tekstyliów i odzieży, nie zastrzegła sobie możliwości stosowania ograniczeń w odniesieniu do wyrobów tekstylnych i odzieży i do dnia 30 kwietnia 2004 r. kontyngenty takie nie były przez nasz kraj ustanawiane. Dopiero w związku z akcesją do Unii Europejskiej, z dniem 1 maja 2004 r. Polska była zobligowana przejąć wspólnotowe regulacje handlu zagranicznego stosowane wobec krajów trzecich, w tym także ograniczenia ilościowe w imporcie do UE tekstyliów i odzieży między innymi z Chin. Należy jednak zauważyć, że stosowano je jedynie do końca grudnia 2004 r., zatem od 1 stycznia 2005 r., wraz z wygaśnięciem porozumienia ATC, nastąpiła pełna liberalizacja międzynarodowego handlu tekstyliami i odzieżą.

   Wspólna polityka handlowa, zgodnie z art. 133 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE), jest oparta na jednolitych zasadach w odniesieniu m.in. do zmian stawek celnych, zawierania umów celnych i handlowych, ujednolicenia środków liberalizacyjnych, i handlowych środków ochronnych, podejmowanych w przypadku dumpingu lub subsydiów.

   Należy pamiętać, iż środki handlu zagranicznego ustanawiane są przez Radę lub Komisję Europejską w drodze decyzji i rozporządzeń stosowanych bezpośrednio. Należy jednak podkreślić, że Polska od samego początku bierze aktywny udział w wypracowywaniu polityki handlowej wobec państw trzecich w zakresie obrotu tekstyliami i odzieżą. Rząd Polski działa w porozumieniu z innymi krajami członkowskimi UE zainteresowanymi ochroną unijnego przemysłu tekstylno-odzieżowego, również zaniepokojonymi efektami, jakie niesie za sobą pełna liberalizacja w handlu.

   Wspólne działania już w połowie 2004 r. doprowadziły do wprowadzenia z dniem 1 stycznia 2005 r. rozporządzenia zawierającego:

   1. ustanowienie nadzoru licencyjnego (nadzór uprzedni) wobec Chin na import do UE najbardziej wrażliwych towarów tekstylnych i odzieżowych oraz

   2. ustanowienie celnego nadzoru statystycznego (nadzór następczy) wobec importu do UE najbardziej wrażliwych towarów tekstylnych i odzieżowych ze wszystkich kierunków.

   Obydwa środki monitorujące import towarów tekstylno-odzieżowych pozwoliły na zebranie danych dotyczących wielkości importu odzieży i tekstyliów, w szczególności z Chin. Analiza zebranych danych pozwoliła na wszczęcie postępowania ochronnego w ramach specjalnej klauzuli ochronnej wynikającej z Protokołu Akcesji Chin do WTO. Klauzula ta jednak dopuszcza stosowanie ewentualnych środków ochronnych wobec Chin jedynie do końca 2008r.

   W efekcie podjętego postępowania ochronnego, w dniu 10 czerwca 2005 r. Komisja Europejska i Minister Handlu Chin uzgodnili porozumienie dotyczące reglamentacji chińskiego eksportu do UE niektórych wyrobów tekstylnych i odzieżowych. Zakres towarów, na który wprowadzono ograniczenia, objął w dużej mierze najbardziej wrażliwe, wnioskowane wcześniej przez Polskę wyroby (w sumie 10 kategorii tekstylnych). Kwoty importowe zostały ustalone na okres 2005-2007 r. W odniesieniu natomiast do roku 2008 dopuszczono możliwość ustanowienia ograniczeń, na podstawie art. 242 Raportu Grupy Roboczej w sprawie akcesji Chin do WTO. Oznacza to, że w 2008 r. przemysł wspólnotowy nie pozostaje bez możliwości ochrony, a wręcz przeciwnie, nadal istnieje możliwość zastosowania nie tylko środków wynikających ze specjalnej klauzuli ochronnej wobec Chin, lecz także środków antydumpingowych i antysubwencyjnych.

   W nawiązaniu do kwestii wzrostu importu tekstyliów i odzieży z Chin, pragnę podkreślić, że dane importowe wyraźnie wskazują na pozytywny wpływ zastosowanych ograniczeń importowych. Porównanie 2 pierwszych miesięcy 2005 r., kiedy to nastąpiła pełna liberalizacja handlu tekstyliami i odzieżą, z pierwszymi dwoma miesiącami 2006 r. wskazuje, że import do Polski chińskich towarów objętych ograniczeniami spadł średnio o 58 procent. Jest to znaczący spadek, który pozwoli polskim producentom zyskać na czasie i przeprowadzić konieczne działania restrukturyzacyjne, zmierzające do zwiększenia konkurencyjności polskich wyrobów na rynku światowym, w tym unijnym.

   Porównując dane importowe do Polski za rok 2005 oraz 2004, należy zauważyć, że co prawda następuje wzrost importu z Chin do Polski dla 24 kategorii tekstylno-odzieżowych nieobjętych ograniczeniami, ale odbywa się to kosztem zmniejszenia importu z innych kierunków. Wzrost ilości na rynku polskim wyrobów tekstylno-odzieżowych pochodzących z importu wynosi niecałe 3%).

   W odniesieniu do problemu uczciwej konkurencji należy także zaznaczyć, że Polska każdorazowo podkreśla na forum unijnego Komitetu 133 (Tekstylia) konieczność zapewnienia uczciwego konkurowania na rynku wspólnotowym, a w szczególności eliminację naruszeń zasad konkurencji, w tym naruszeń praw własności intelektualnej. Komisja Europejska prowadzi dialogi z państwami trzecimi, zmierzający do eliminacji tego typu problemów. Zgodnie z informacją KE, w wyniku konsultacji z Chinami, władze chińskie podjęły znaczące kroki zmierzające do wprowadzenia minimalnych standardów ochrony praw własności przemysłowej zagwarantowanych w Porozumieniu o Handlowych Aspektach Własności Intelektualnej (TRIPs). Chiny zobowiązały się także rozwiązać w najbliższym czasie problem targowisk, na których sprzedawane są masowo towary naruszające cudze prawa i powodujące szkodę wielu markom europejskim.

   Odnosząc się do problemu ceł antydumpingowych na bieliznę pościelową pochodzącą z Pakistanu, pragnę podkreślić, iż stanowisko UE w tym zakresie stanowi wypadkową stanowisk wszystkich 25 Państw Członkowskich. Propozycja zawieszenia ceł antydumpingowych na import bielizny pościelowej z Pakistanu została przedstawiona przez Komisję Europejską w styczniu 2005 r. Wówczas Komitet Antydumpingowy (ciało doradcze Komisji Europejskiej) odrzucił tę propozycję i poziom ochrony celnej rynku unijnego został utrzymany. Polska głosowała przeciwko propozycji Komisji w tej sprawie. Na początku stycznia 2006 r. Komisja Europejska ponownie zaproponowała zawieszenie ceł antydumpingowych na import bielizny pościelowej z Pakistanu, jednak tuż przed dyskusją i posiedzeniem w dniu 12 stycznia 2006 r. wycofała wniosek.

   W maju br., w wyniku przeprowadzonego częściowego postępowania weryfikacyjnego, Komisja dokonała ponownej kalkulacji marginesów dumpingu dla eksporterów z Pakistanu. W rezultacie zaproponowano obniżenie stosowanych ceł antydumpingowych, które nie mogą przekroczyć wysokości obliczonego marginesu dumpingu. Dlatego też w tego typu postępowaniach weryfikacyjnych ustalenia Komisji są przyjmowane przez państwa członkowskie. Jednakże w przypadku tego postępowania Komisji zarzucono błędy metodologiczne w obliczeniach marginesu dumpingu. Dlatego też podczas głosowania w Komitecie Antydumpingowym aż 11 krajów wystąpiło przeciwko propozycji Komisji. Biorąc pod uwagę wątpliwości dotyczące zastosowanej metodologii obliczeń oraz fakt, że rezultat postępowania nie jest korzystny z punktu widzenia polskich producentów bielizny pościelowej, a polscy producenci zajmują stanowisko negatywne odnośnie propozycji dokonania tych modyfikacji, Polska także głosowała przeciwko obniżeniu ceł antydumpingowych. Jednakże większość krajów (14) poparło propozycję Komisji. Ostateczna decyzja została podjęta w głosowaniu Rady w dniu 5 maja br.

   W nawiązaniu do kwestii ochrony celnej, należy zaznaczyć, że jest ona po stronie Unii Europejskiej wobec importu tekstyliów i odzieży niższa od tej, którą do dnia akcesji stosowała Polska. Przed 1 maja 2004 r. polskie stawki celne klauzuli najwyższego uprzywilejowania (k.n.u) wynosiły do 18% (autonomiczne - do 60%). Obecnie są stosowane unijne stawki celne k.n.u., które wynoszą 4,9% - 12%.

   Niższa ochrona celna jest udzielana w umowach o wolnym handlu, bądź w ramach jednostronnego systemu preferencji celnych (General System of Preferences - GSP) dla krajów rozwijających się (Developing Countries - DEV) i najmniej rozwiniętych (Least Developed Countries - LDC).

   Po 1 maja 2004 r. Polska przejęła wszystkie umowy o wolnym handlu zawarte przez UE oraz została objęta unijnym systemem GSP. Podobnie jak przed akcesją, także w nowej rzeczywistości, jaka pojawiła się po 1 maja 2004 r., w ramach umów o wolnym handlu, które były podpisywane przez UE, przyjęta została zasada pełnego otwarcia w towarach przemysłowych.

   Unijny system GSP2), przyznający jednostronne preferencje celne obejmuje szerszą niż stosowała Polska, listę krajów beneficjentów tego systemu, ale węższy zakres towarowy. Jednocześnie przewiduje on klauzule, które umożliwiają wyłączenie preferencji w stosunku do konkretnych grup towarów (sektorów) importowanych z konkretnych krajów trzecich (beneficjentów systemu GSP). W odniesieniu do tekstyliów, wyłączenia te dotyczą przede wszystkim Chin (tekstylia i odzież) oraz Indii (w odniesieniu do tekstyliów) - dwóch państw należących do największych eksporterów tekstyliów i odzieży do UE. Polska brała bardzo aktywny udział w wypracowaniu tych nowych rozwiązań z zakresu GSP UE.

   Ze względu na dużą wrażliwość sektora tekstylno-odzieżowego, zarówno dla gospodarki państw południowych tj. Portugalii, Hiszpanii, Włoch, Francji, Grecji, jak i nowych krajów członkowskich tj. Węgier, Czech, Słowacji, Słowenii oraz Polski, państwa te wspólnie dążyły do ustanowienia progu gradacji dla sektora tekstylnego na jak najniższym poziomie (im niższy próg gradacji tym mniejsza ilość krajów trzecich objętych preferencjami celnymi). Chodziło głównie o wyłączenie Chin z preferencji celnych w imporcie tekstyliów i odzieży oraz wyłączenie Indii z preferencji celnych w imporcie tekstyliów.

   System GSP przewiduje dodatkowo szczególne traktowanie unijnych sektorów uznanych za wrażliwe. W stosunku do odzieży możliwe jest zastosowanie tzw. klauzuli ochronnej. Rozwiązanie to obowiązuje wyłącznie wtedy, gdy przywóz odzieży pochodzącej z kraju beneficjenta zwiększa się co najmniej o 20% ilości (według objętości) w porównaniu do poprzedniego roku lub przekracza 12,5% wartości wspólnotowego przywozu odzieży ze wszystkich państw i terytoriów objętych systemem GSP w jakimkolwiek okresie dwunastu miesięcy.

   W odniesieniu do sytuacji krajowego sektora pragnę poinformować, że na podstawie analiz oraz opinii ekspertów, przedsiębiorców i przedstawicieli instytucji związanych z tym przemysłem (izby gospodarcze, jednostki badawczo - rozwojowe) prezentowanych na forach krajowych i zagranicznych ustalono, że w celu sprostania globalnej konkurencji pożądane jest podjecie działań w następujących kierunkach:

   1. opracowania przez przedsiębiorców indywidualnych strategii zarządzania zmianami w przedsiębiorstwie wynikającymi ze zmienności warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa. Istotnym elementem tych strategii powinno być m.in: określenie aktualnej pozycji konkurencyjnej, wdrażanie produktów innowacyjnych, tworzenie efektywnych kanałów dystrybucji oraz budowanie marek.

   2. podejmowania przez przedsiębiorców współpracy z jednostkami naukowo-badawczymi w celu poszukiwania działań innowacyjnych i kreatywnych dotyczących produktów, jakości, procesów produkcyjnych i organizacji produkcji. Innowacje we wszystkich działaniach sektora włókienniczego i odzieżowego mają kluczowe znaczenie, jeżeli pragnie on pozostać konkurencyjnym. W branży tej różne przedsiębiorstwa dokładają znaczących starań w zakresie działań innowacyjnych i kreatywnych dotyczących produktów, jakości, procesów produkcyjnych i organizacji produkcji. Jednocześnie istnieje ogromny potencjał w zakresie podobnych działań w różnych instytucjach, takich jak: uniwersytety i ośrodki technologiczne.

   3. szerszego niż obecnie wykorzystywania technologii komunikacyjnych i informacyjnych w procesie zarządzania przedsiębiorstwem. W sektorze tekstylno-odzieżowym skuteczne zarządzanie informacją stało się elementem kluczowym dla zachowania konkurencyjności, na przykład dla poprawy zarządzania łańcuchem dostaw, wymiany informacji, tworzenia sieci wirtualnych, przetwarzania małych partii i ograniczenia opóźnień produkcyjnych.

   Pragnę również zauważyć, że Ministerstwo Gospodarki podejmuje działania w celu dostosowania kryteriów wsparcia z europejskiego funduszu dostosowania do globalizacji do struktury polskiego przemysłu lekkiego. Zaproponowany instrument ma na celu udzielenie wsparcia pracownikom poszkodowanym w efekcie negatywnych zmian w handlu międzynarodowym oraz przeniesieniu produkcji poza granice Unii.

   Pragnę podkreślić, że Polska od dnia przystąpienia do UE aktywnie i zdecydowanie prezentuje swoje stanowisko na temat konieczności dodatkowej ochrony wspólnotowego sektora tekstylno-odzieżowego na forum unijnym.

   Należy mieć na uwadze, że kierunek wspólnej polityki handlowej Unii stanowi wypadkową interesów handlowych wszystkich 25 Państw Członkowskich. Polska aktywnie działa w koalicji państw opowiadających się za środkami ochronnymi przeciwko lawinowemu importowi z Chin, czyli m.in.z Francji, Hiszpanii, Włoch, Litwy, Czech, Węgier oraz Portugalii. Dzięki dotychczasowym działaniom Polski udało się zablokować niekorzystne rozwiązania prawne proponowane przez państwa liberalnie nastawione do handlu odzieżą i tekstyliami.

   Ponadto, przedstawiciele strony społecznej, biorącej udział w Zespole Trójstronnym ds. Przemysłu Lekkiego, jak również inni przedstawiciele przemysłu tekstylno-odzieżowego, są na bieżąco konsultowani i informowani o działaniach strony rządowej.

   Pragnę zapewnić Pana Marszałka, że polska administracja została wyczulona na problemy polskiego sektora tekstylno-odzieżowego jeszcze przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Z tego powodu przeprowadzona została analiza prawna możliwości działań, a obecnie trwa opracowywanie, w konsultacji z przedstawicielami społecznymi, strategii dla przemysłu tekstylno-odzieżowego, obejmującej także działania ochronne w ramach wspólnej polityki handlowej. Polska konsekwentnie i skutecznie dąży do spełniania powierzonych jej zadań w tym zakresie.

   Z poważaniem

   Minister Piotr Grzegorz Woźniak

   Warszawa, dnia 1 czerwca 2006 r.

1) Porozumienie to stanowi załącznik 1 A do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) sporządzonego w Marakeszu w dniu 15 sierpnia 1994 r. i opublikowanego w Polsce w Dz. U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483). Publikacja załącznika 1 A nastąpiła w Dz. U. z 1996 r. Nr 9, poz. 54.

2) Obecnie obowiązujący w UE system GSP wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2006 r., Dz.U. UW nr 169 z dnia 27.06.2005 r., z wyjątkiem tzw. GSP +, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2005 r.)