Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 2927

w sprawie utworzenia 24 godzinnych sądów

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Bogusława Wontora w sprawie utworzenia 24-godzinnych sądów uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Koncepcja utworzenia tzw. sądów 24-godzinnych znalazła swój wyraz w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, złożonym w Sejmie w dniu 5 kwietnia 2006 r. wraz z projektami aktów wykonawczych, które powinny zostać wydane w myśl projektowanych przepisów upoważniających tej ustawy (druk sejmowy nr 485).

   W dniu 9 maja 2006 r. odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy na posiedzeniu Sejmu.

   Interpelacja Pana Posła Bogusława Wontora została, jak się wydaje, przygotowana wcześniej, jeszcze przed zaznajomieniem się z projektowanymi regulacjami ustawowymi.

   Przede wszystkim podnieść należy, że termin ˝sądy 24-godzinne˝, używany dla określenia zmian w Kodeksie karnym, Kodeksie postępowania karnego, Kodeksie karnym wykonawczym i Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, odnosi się nie do terminu rozpoznania sprawy, lecz do czasu urzędowania sądów powszechnych. Szczegóły tego rozwiązania zostały przedstawione w załączonym do projektu ustawy projekcie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych. Koncepcja sądów 24-godzinnych polega na wprowadzeniu w sądach rejonowych dyżurów celem zapewnienia niezwłocznego rozpoznawania spraw w postępowaniu przyspieszonym. Dyżury te byłyby pełnione w dniach roboczych i w dniach wolnych od pracy w godzinach:

   - 800 - 2000 w sądach o obsadzie powyżej 35 sędziów,

   - 800 - 1600 w pozostałych sądach,

   z możliwością wyznaczania odpowiednio dłuższych dyżurów, jeżeli będzie to niezbędne do opanowania wpływu spraw w postępowaniu przyspieszonym.

   Dyżury sędziów orzekających w sądach powszechnych już są pełnione celem rozpoznawania wniosków o zastosowanie tymczasowego aresztowania oraz w celu rozpoznawania spraw o wykroczenia w trybie przyspieszonym.

   Tak więc koncepcja dyżurów w celu zapewnienia możliwości niezwłocznego rozpoznania spraw nie stanowi novum w urzędowaniu sądownictwa powszechnego.

   Projektowana ustawa (druk sejmowy nr 485) wprowadza natomiast tryb przyspieszony dla rozpoznania spraw o niektóre przestępstwa.

   W trybie przyspieszonym przewiduje się rozpoznawanie spraw o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w trybie uproszczonym pod warunkiem, że sprawca został ujęty na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub bezpośrednio potem oraz w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania doprowadzony przez Policję i przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym (projektowany art. 517b § 1 Kodeksu postępowania karnego).

   Tryb przyspieszony miałby więc zastosowanie do spraw o stosunkowo niewysokim stopniu społecznej szkodliwości (takie podlegają rozpoznaniu w trybie uproszczonym) i nieskomplikowanych dowodowo.

   Czas 48 godzin od ujęcia sprawcy do doprowadzenia go do sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym jest wystarczający do przygotowania wniosku i - ewentualnie - przeprowadzenia dochodzenia w niezbędnym zakresie, w tym zebrania danych o dotychczasowej karalności.

   Taki termin na przeprowadzenie niezbędnych czynności obowiązuje również przy przekazaniu do dyspozycji sądu zatrzymanego wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania i termin ten nie nastręcza trudności w praktyce.

   Do rozpoznania sprawy w postępowaniu przyspieszonym sąd przystępuje niezwłocznie (projektowany przepis art. 517b § 10 k.p.k.), zaś przewidywane jednocześnie stosowanie w postępowaniu przyspieszonym art. 248 § 2 k.p.k. zapewni, że sąd rozpozna sprawę w zasadzie w ciągu jednej doby, a najpóźniej w ciągu dalszych dwóch tygodni. Zgodnie bowiem z projektowanym przepisem art. 517c § 1 k.p.k. zarządzenie jednorazowej przerwy w rozprawie trwającej nie dłużej niż 14 dni nie wyłącza dopuszczalności postępowania przyspieszonego. Przewidywany czas rozprawy w postępowaniu przyspieszonym jest więc wystarczający, biorąc pod uwagę, jak wskazano wcześniej, nieskomplikowany charakter dowodowy spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym.

   Jeżeli natomiast zaistnieją przeszkody w rozpoznaniu sprawy w terminie 14-dniowym, to, zgodnie z projektowanym przepisem art. 517c § 2 k.p.k., sąd rozpozna sprawę w tym samym składzie w trybie uproszczonym. W razie niemożności rozpoznania w trybie uproszczonym przekaże sprawę prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych.

   Odnosząc się do pytań przedstawionych w interpelacji Pana Posła, przedstawiam, co następuje.

   Ad 1. Znajomość procedury sądowej zarówno w postępowaniu karnym, jak również w postępowaniu cywilnym jest warunkiem niezbędnym w przypadku każdego, kto uczestniczy w pracach legislacyjnych nad zmianami w tych postępowaniach.

   Deklaruję znajomość nie tylko procedury sądowej, ale i procedury karnej w ogólności i mogę zapewnić, że nowelizacja Kodeksu karnego, Kodeksu postępowania karnego, Kodeksu karnego wykonawczego i Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia proponowana projektowaną ustawą w pełni harmonizuje z obowiązującymi przepisami tych kodeksów.

   Warunki pracy w sądach, w tym obsada kadrowa, warunki lokalowe i ilość spraw rozpoznanych i zawisłych w poszczególnych sądach są przedmiotem stałej, od lat prowadzonej analizy w Ministerstwie Sprawiedliwości. Warunki pracy ulegają stałej poprawie poprzez polepszenie warunków lokalowych i wyposażenia technicznego stanowisk pracy oraz zmiany w ustawodawstwie podnoszące sprawność postępowania.

   Koncepcja ˝sądów 24-godzinnych˝ przyjęta w omawianym projekcie ustawy uwzględnia realia nie tylko pracy sądów, ale również powszechnych jednostek prokuratury (prokurator wszakże również podejmuje czynności w projektowanym postępowaniu przyspieszonym) i Policji.

   Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad projektem zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie powołania Międzyresortowego Zespołu do Spraw Koordynacji Zadań Związanych z Funkcjonowaniem Postępowania Przyspieszonego. Zadaniem Zespołu będzie koordynacja funkcjonowania prokuratur, Policji, adwokatów, lekarzy publicznych zakładów opieki zdrowotnej, tłumaczy, więziennictwa i Krajowego Rejestru Karnego z pracą sądów dla realizacji zadań związanych z postępowaniem przyspieszonym.

   Ad 2. Przede wszystkim wskazać należy, że sprawy podlegające rozpoznaniu w projektowanym postępowaniu przyspieszonym obecnie również podlegają rozpoznaniu przez sąd. Nie chodzi tu więc o zwiększenie obciążenia sądów poprzez przekazanie do ich właściwości nowych kategorii spraw, lecz o usprawnienie rozpoznawania spraw już należących do właściwości sądu. Sprawy, o których mowa, to sprawy o przestępstwa rozpoznawane w postępowaniu karnym i sprawy o wykroczenia, rozpoznawane według przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Tymczasem pozwany i powód to strony postępowania cywilnego. Jeżeli pytanie Pana Posła rozumieć w ten sposób, czy sądy nie będą zdejmować z wokandy spraw karnych już wyznaczonych do rozpoznania celem rozpoznania w tym czasie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, to na tak postawione pytanie odpowiedzieć należy, że działanie takie byłoby nieuprawnione.

   Jak wskazano wcześniej, koncepcja sądów 24-godzinnych polega z jednej strony na wydłużeniu czasu pracy sądów, a z drugiej strony na odformalizowaniu procedury w sprawach, które nie wymagają przeprowadzenia pełnego postępowania przygotowawczego.

   Ad 3-5. Podstawą wyroku w sprawie karnej może być tylko całokształt ujawnionych okoliczności, a sąd ma obowiązek badać zarówno okoliczności przemawiające na korzyść, jak i okoliczności przemawiające na niekorzyść oskarżonego i w tym celu przeprowadzać dowody. Jeżeli w sprawie zabraknie danych o karalności oskarżonego albo innego dowodu, sąd ten dowód przeprowadzi. W przypadku gdy potrzeba przeprowadzenia dalszych dowodów uniemożliwi rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, sąd rozpozna sprawę w postępowaniu uproszczonym lub przekaże ją prokuratorowi celem przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych.

   Ad 6. Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw był konsultowany z Sądem Najwyższym, Krajową Radą Sądownictwa, Naczelną Radą Adwokacką, Krajową Radą Radców Prawnych, sądami apelacyjnymi, okręgowymi i rejonowymi, prokuraturami apelacyjnymi, okręgowymi i rejonowymi, a uwagi zgłoszone w wyniku tych konsultacji zostały wykorzystane przy opracowaniu projektu ustawy w wersji skierowanej do Sejmu.

   Z uszanowaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Kryże

   Warszawa, dnia 27 czerwca 2006 r.